Lý do mùa thu khí huyết dễ bị ứ trệ: Mẹ tôi có 3 công thức món ăn giúp điều hòa giấc ngủ, giảm đau đầu lại dưỡng ẩm

Lý do mùa thu dễ gây ra chứng khí huyết ứ trệ

Theo y học cổ truyền, mùa thu ứng với hành Kim và tạng Phế, đây là thời điểm khí âm bắt đầu tăng, khí dương thu liễm, nếu không dưỡng sinh đúng cách dễ sinh mệt mỏi, uất trệ. Theo quan niệm của Đông y, mùa thu là thời điểm khí huyết dễ bị ứ trệ. Nguyên nhân chủ yếu do thời tiết chuyển lạnh làm co mạch máu và tính chất khô hanh làm hao tổn dịch trong cơ thể, khiến quá trình lưu thông bị chậm lại và dễ bị nghẽn tắc. Khí hậu khô hanh (Táo tà) của mùa thu với đặc trưng độ ẩm thấp làm cơ thể dễ mất nước, hao tổn tân dịch (chất lỏng trong cơ thể), làm máu đặc hơn và kém lưu thông. 

Ngoài ra, quan niệm trong Đông y cũng cho rằng, mùa thu dễ sinh cảm giác u buồn, ảnh hưởng đến tạng Phế (phổi). Khi tinh thần buồn rầu, khí lực trong người sẽ bị kìm nén, dẫn đến khí trệ (khí bị kẹt).

Dưới đây là 3 món ăn giúp "tháo gỡ" tình trạng ứ trệ khí huyết trong mùa thu mà mẹ tôi thỉnh thoảng vẫn nấu cho chúng tôi ăn. Những món này đều sử dụng những nguyên liệu cực đơn giản và cách nấu nhanh gọn. Cùng tìm hiểu này dưới đây nhé!

1. Đậu đen và đương quy nấu trứng

Đây là món ăn kết hợp nguyên liệu có tác dụng bổ huyết (làm tăng lượng máu) và hoạt huyết (thúc đẩy máu lưu thông), giúp khí và huyết vận hành trơn tru, không bị tắc nghẽn.

Khí huyết ứ trệ thường xảy ra khi cơ thể vừa bị suy nhược (khí huyết hư) lại vừa bị ngưng trệ. Theo Đông y, đương quy có tác dụng giúp bổ máu, làm ấm kinh mạch và phá ứ trệ, giúp máu huyết trong cơ thể di chuyển dễ dàng hơn mà không bị ứ đọng. Trong khi đó đậu đen có vị ngọt, tính bình, giúp bổ thận, dưỡng âm, trừ thấp và hỗ trợ giải độc. Thận khỏe thì gốc của khí huyết cũng được vững vàng. Trứng gà cung cấp nhiều chất dinh dưỡng, protein, giúp bồi bổ nguyên khí, dưỡng huyết và làm dịu thần kinh. 

Như vậy, trong món ăn này, đương quy sẽ giúp "thông" (hoạt huyết), trong khi đậu đen và trứng làm nhiệm vụ "bổ" (nuôi dưỡng). Khi máu huyết lưu thông tốt nhờ món ăn này, các triệu chứng do ứ trệ như đau mỏi cơ thể, đau đầu, tay chân lạnh hoặc sắc mặt kém tươi tắn sẽ được cải thiện rõ rệt.

Nguyên liệu: 50g đậu đen, 2 quả trứng gà, 6g rễ đương quy, 3 quả táo đỏ, vài quả kỷ tử và lượng đường nâu vừa đủ.

Cách làm món đậu đen và đương quy nấu trứng

Ngâm đậu đen trước 2 tiếng; luộc trứng trong nước lạnh cho đến khi chín, sau đó bóc vỏ và để riêng. Cho nước vào nồi sành/sứ, sau đó thêm đậu đen đã ngâm, đương quy và táo đỏ đã bỏ hạ. Đun sôi trên lửa lớn. Sau đó chỉnh lửa nhỏ và nấu trong 25 phút. Tiếp đó cho trứng đã bóc vỏ vào và tiếp tục nấu thêm 10 phút nữa. Thêm đường nâu rồi nấu thêm 3 phút nữa cho đến khi đường nâu tan hết. Sau đó tắt bếp, cho kỷ tử vào ủ một lúc là có thể thưởng thức.

Lưu ý: Không nên ăn nếu bạn bị cảm lạnh, sốt hoặc nóng trong người; phụ nữ mang thai và phụ nữ đang trong kỳ kinh nguyệt nên ăn thận trọng; người có thể chất thấp nhiệt nên ăn với lượng nhỏ.

2. Đào hấp cơm rượu nếp

Sở dĩ món ăn này có khả năng cải thiện tình trạng ứ trệ khí huyết là do sự kết hợp giữa tính ấm, vị cay ngọt của cơm rượu nếp giúp khí huyết lưu thông(hành khí hoạt huyết), kết hợp với quả đào hỗ trợ sinh tân dịch và thúc đẩy tuần hoàn.

Theo Đông y, cơm rượu nếp có vị ngọt, cay nhẹ và tính ấm, giúp kích thích tỳ vị, làm ấm cơ thể, thúc đẩy khí huyết vận hành và ngăn ngừa tình trạng máu ứ trệ do hàn ngưng (lạnh làm máu đông trệ). Trong khi đó quả đào và nhân đào có tính bình/ấm, vị ngọt đắng, có công năng hoạt huyết, nhuận táo. Khi đem hấp chín, tính kích thích của đào giảm đi, giúp dưỡng âm, làm mềm và khai thông các mạch lạc bị tắc nghẽn nhẹ. Khi sử dụng phương pháp hấp cách thủy còn giúp hòa quyện các dược tính ôn ấm của men rượu và dưỡng chất trong quả đào, hỗ trợ làm ấm hệ tiêu hóa và tăng cường lưu thông máu đến các ngoại vi.

Nguyên liệu: 2 quả đào chín mọng, 2 muỗng canh cơm rượu nếp lên men, vài quả kỷ tử, một ít đường phèn (tùy chọn).

Cách làm món đào hấp cơm rượu nếp

Bước 1: Rửa sạch đào với muối, bỏ hạt, cắt thành miếng nhỏ và cho vào tô hấp. Bạn có thể bỏ vỏ hoặc giữ nguyên. Tuy nhiên khi giữ nguyên vỏ thì nên chà với chút muối để loại bỏ lông và tạp chất trước khi rửa sạch. 

Bước 2: Sau khi đã cho đào vào bát, thêm 2 muỗng canh cơm rượu vào. Nếu muốn ngọt hơn, thêm một ít đường phèn và rắc thêm kỷ tử. Đun sôi nước trong nồi hấp, đặt tô lên xửng và hấp ở lửa vừa trong 12 phút, hoặc cho đến khi đào mềm.

Lưu ý: Người dị ứng với cơm rượu nếp rượu không nên ăn; người có lượng đường trong máu cao không nên thêm đường phèn, chỉ nên nếm thử cho vừa ăn; người bị nóng và nhiều đờm nên ăn ít hơn.

3. Canh vỏ quýt và thịt nạc

Theo Đông y, vỏ quýt (trần bì hoặc thanh bì), có vị cay đắng, tính ấm, chứa tinh dầu và các hoạt chất flavonoid giúp lý khí, kiện tỳ, phá trệ. Khi khí huyết bị ngưng trệ gây đầy bụng, đau đầu, đau tức ngực sườn..., vị thuốc này đóng vai trò "dọn đường", giúp khí huyết vận hành trơn tru, không bị ứ đọng. Trong khi đó, thịt nạc cung cấp protein và chất đạm lành tính, có tác dụng ích khí, dưỡng huyết, bồi bổ cơ thể mà không gây đầy trệ hay sinh đàm thấp. 

Như vậy món ăn này giúp giải quyết tình trạng khí huyết ứ trệ nhờ sự kết hợp giữa khả năng hành khí (làm lưu thông khí) của vỏ quýt và tính bổ huyết, dưỡng khí (nuôi dưỡng huyết mạch) của thịt nạc theo nguyên lý "khí hành thì huyết hành, khí trệ thì huyết ứ".

Nguyên liệu: 200g thịt heo nạc, 1 miếng vỏ quýt khô, 2 lát gừng, vài quả kỷ tử, một nhúm muối.

Cách làm món canh vỏ quýt và thịt nạc

Cắt mỏng phần thịt nạc và ngâm trong nước để loại bỏ máu; ngâm vỏ quýt khô trong nước ấm cho đến khi mềm, rồi cạo bỏ phần cùi trắng bên trong để giảm vị đắng. Cho các lát thịt, lát gừng và vỏ quýt khô vào nồi nước lạnh, đun sôi trên lửa lớn và hớt bọt. Đun nhỏ lửa trong 20 phút, cho đến khi thịt mềm và thơm. Nêm muối vừa ăn, khuấy đều cho hòa quyện rồi tắt bếp. Thêm kỷ tử vào, ủ trong 2 phút trước khi dùng.

Lời khuyên: Người bị khô miệng và ho do âm hư nên dùng ít hơn; người bị nội nhiệt nặng nên tránh uống.

Nhiều người bị đau đầu và mất ngủ vào mùa thu, nguyên nhân có liên quan đến tình trạng tuần hoàn máu kém. Những món ăn mà chúng ta tìm hiểu hôm nay có thể giúp điều chỉnh vấn đề đó. Tuy nhiên, những món ăn này chỉ dùng để hỗ trợ hàng ngày và không thể thay thế thuốc. Do đó bạn hãy vui lòng đến gặp bác sĩ ngay nếu cảm thấy khó chịu.