Cá cửng: Loài cá là "lộc trời", đặc sản quý hiếm được săn lùng

Loài cá này từ lâu đã là một trong những món ăn được nhiều người yêu thích nhờ hương vị tươi ngon và giá trị dinh dưỡng cao. Mỗi vùng miền lại có những loài cá đặc trưng gắn liền với đời sống và văn hoá địa phương.

Ở một số vùng sông nước miền Trung và miền Bắc, có một loài cá mang cái tên vừa mộc mạc vừa khiến ai nghe cũng phải "ngượng mặt". Đó chính là cá cửng. Từng được xem là món "tiến vua" bởi thịt thơm, ít xương, vị ngọt tự nhiên, cá cửng ngày nay trở thành đặc sản quý hiếm, được giới sành ăn săn lùng với giá vài trăm nghìn đồng 1kg.

Từ xa xưa, cá cửng được xem như "lộc trời" – món ăn chỉ dành riêng cho vua chúa thưởng thức. Với nhiều thực khách, cá cửng là cái tên khá xa lạ, nhưng thực chất đây là loài cá thuộc họ cá quả (cá chuối) hay cá trèo đồi, thân tròn, thịt chắc.

Đặc điểm sinh sống của loài cá khá đặc biệt, chủ yếu trong các khe đá, mùa đông nước cạn đến đâu đào sâu hang xuống đó để sinh sống và ăn loại đất sét vàng (có trong hang để sống). Cá cửng ngủ một mạch suốt 3 tháng liền, đợi đến mùa mưa mới bắt đầu xuất hiện.

Theo nhiều chuyên gia ẩm thực thì cá trèo đồi ở vùng núi đá vôi Hoa Lư, Ninh Bình mới có được thứ thịt thơm, dai, ngọt đặc trưng nên mới được các vua thời xưa mới chuộng đến vậy.

Tại Ninh Bình, cá cửng chỉ sinh sống ở vùng hang động ngập nước thuộc xã Ninh Hải và Tổng Trường, huyện Hoa Lư, với số lượng vô cùng hạn chế. Loài cá này nổi tiếng khỏe, có khả năng trườn trên đá để leo lên những điểm cao như khe nước ven lưng chừng đồi, hồ trên núi, thậm chí tới tận những mạch nước nhỏ len lỏi giữa các vách đá cheo leo. 

Nhắc đến ẩm thực cung đình vùng núi đá vôi Hoa Lư xưa, không thể bỏ qua cá cửng. Tương truyền, người dân từng bắt loài cá quý hiếm này để dâng tiến Đức Tiên Hoàng đế, coi đó là "lộc trời" chỉ dành cho bậc quân vương. Thời ấy, nếu tự ý ăn cá cửng, dân thường sẽ bị coi là phạm thượng.

Hiện nay, cá cửng được nhiều người săn lùng, tìm mua với giá lên đến vài trăm nghìn đồng/kg. Sở dĩ loài cá này trở nên đắt đỏ là bởi sản lượng đánh bắt tự nhiên vô cùng ít ỏi. Chúng sống ở những nơi hiểm trở, khó tiếp cận, lại không thể nuôi đại trà do đòi hỏi môi trường nước sạch, mát và nguồn thức ăn đặc thù từ đất sét vàng trong hang.

Mỗi mùa mưa, chỉ vài tháng trong năm, ngư dân mới có thể tìm thấy cá cửng xuất hiện bên ngoài các khe đá, hồ trên núi. Vì thế, muốn thưởng thức, thực khách thường phải đặt trước, thậm chí chờ nhiều tuần mới có hàng. Dù giá dao động từ 250.000 đến 400.000 đồng/kg, những mẻ cá tươi vừa đánh bắt gần như "cháy hàng" ngay trong ngày.

Cá cửng được chế biến thành nhiều món ăn khác nhau như cá cửng nướng, cháo cá cửng, nhưng đặc sắc và hấp dẫn nhất vẫn là món canh cá nấu cùng rau sắng, đặc sản gắn liền với vùng đất cố đô. Hàng năm, vào ngày mùng 7 tháng Giêng âm lịch, người dân trong làng lại chế biến món canh này để dâng lên mâm cúng tưởng nhớ công ơn vua, đồng thời cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.

(theo doisonggiadinh, danviet)