Những “phép màu” giữa đời thực được thắp lên từ khoa học

Trong đời sống thường ngày, người ta hay gọi những điều bất ngờ, nằm ngoài tầm kiểm soát là "kỳ tích", là "phép màu". Nhưng nếu bước vào một trung tâm hỗ trợ sinh sản hiện đại, sẽ thấy phép màu ở đây không đến từ sự chờ đợi. Nó được viết nên bằng những con số trên phiếu xét nghiệm, bằng kính hiển vi phóng đại hàng trăm đến hàng nghìn lần, và bằng sự phối hợp chặt chẽ giữa đội ngũ y bác sĩ. Mỗi bước đều có quy trình, có chỉ định rõ ràng.

Khi "kỳ tích" không còn là chuyện chờ may

Trước đây, khi nam giới gặp vấn đề nặng về tinh trùng như không có tinh trùng trong tinh dịch, tinh trùng quá yếu hoặc dị dạng nhiều, cơ hội làm cha ruột gần như bằng không. Không ít gia đình rơi vào bế tắc, và hai lựa chọn thường được nhắc tới là xin tinh trùng hiến tặng hoặc chấp nhận không có con.

Ngày nay, mọi sự đã thay đổi. Thay vì hỏi "tinh dịch có tinh trùng hay không", y học hiện đại hỏi "trong tinh hoàn còn vùng nào đang sinh tinh hay không?". Nhờ các kỹ thuật hiện đại, bác sĩ có thể tìm được những "tia hy vọng" còn ẩn giấu và biến lượng tinh trùng rất nhỏ ấy thành một thai kỳ.

Trong series podcast "Kỳ tích từ phòng Lab", BS Phạm Thị Thùy Dương - Giám đốc Trung tâm IVF Hồng Ngọc Yên Ninh, chia sẻ về một nam bệnh nhân nhiều lần xét nghiệm đều không tìm thấy tinh trùng. Sau những lần thất vọng, hai vợ chồng đã có lúc nghĩ rằng giấc mơ có một đứa con ruột có lẽ quá xa vời. Nhưng họ vẫn tiếp tục tìm hiểu các phương án điều trị.

Sau khi được đánh giá, người chồng được chỉ định vi phẫu tìm tinh trùng. Ca phẫu thuật kéo dài nhiều giờ nhưng may mắn là trong những mô tinh hoàn tưởng như còn rất ít cơ hội, các bác sĩ đã tìm thấy những tinh trùng có thể sử dụng. Từ đó, hành trình thụ tinh ống nghiệm được tiếp tục.

Nhưng có tinh trùng, có phôi vẫn chưa có nghĩa là mọi chuyện đã chắc chắn. Người vợ cũng phải trải qua những ngày điều trị, chờ đợi và cả những lần chuyển phôi chưa thành công. Có những lần, hy vọng vừa đến đã phải nhường chỗ cho nước mắt. Nhưng hai vợ chồng vẫn đi tiếp, cho đến một ngày tiếng khóc của em bé cuối cùng cũng vang lên.

Bác sĩ Thùy Dương nhớ lại câu chuyện ấy không phải như một "ca bệnh thành công", mà như một hành trình, ở đó, điều quý giá nhất chính là hai vợ chồng đã không từ bỏ cơ hội của mình quá sớm. Với sự hỗ trợ của y học, có thể coi như “phép màu” đã đến với họ.

Vô sinh nam không còn là dấu chấm hết

Nếu trước đây, nhận được kết quả “không có tinh trùng” là hết hy vọng thì trong y học hiện đại, không tìm thấy tinh trùng trong tinh dịch chưa chắc đã đồng nghĩa với vô sinh.

Hành trình điều trị cho các ca vô sinh nam thường đi qua bốn "trạm" nối tiếp nhau: Tìm tinh trùng, chọn tinh trùng, thụ tinh và sàng lọc phôi.

Trạm 1 - vi phẫu tìm tinh trùng (Micro-TESE): Kỹ thuật Micro-TESE là kỹ thuật hiện đại, sử dụng kính hiển vi phẫu thuật có độ phóng đại cao nhằm tìm kiếm và thu nhận tinh trùng trực tiếp từ các ống sinh tinh. Phương pháp này được chỉ định phổ biến cho nam giới mắc chứng vô tinh không bế tắc (NOA), bao gồm các trường hợp teo tinh hoàn do biến chứng quai bị, tinh hoàn ẩn hoặc do các bất thường về di truyền. Kính hiển vi phẫu thuật cho phép bác sĩ định vị chính xác những vùng mô còn chức năng sinh tinh, từ đó tối ưu hóa tỷ lệ thu nhận tinh trùng thành công, đồng thời hạn chế tối đa việc phá hủy mô lành, giảm thiểu nguy cơ chảy máu, xơ hóa hay teo tinh hoàn sau mổ.

Trạm 2 - chọn lọc tinh trùng: Tìm được tinh trùng mới chỉ là bước đầu, bởi trong cùng một mẫu, không phải tinh trùng nào cũng đủ khỏe để làm nên một phôi. Vì vậy, chuyên viên phôi học cần chọn ra những "chiến binh" khỏe mạnh nhất, có hình thái và ADN nguyên vẹn để kết hợp với trứng. Hiện có ba hướng chọn lọc tiên tiến, mỗi hướng phù hợp với một tình huống riêng.

Với phương pháp lọc rửa bằng dòng vi dịch, tinh trùng được cho bơi qua các vi kênh trên một con chip nhỏ, mô phỏng sự chọn lọc tự nhiên trong đường sinh dục nữ. Do không phải ly tâm, cách làm này hạn chế được tổn thương DNA của tinh trùng.

Phương pháp từ trường lại đi theo hướng loại trừ. Các hạt từ sẽ giữ lại nhóm tinh trùng "già yếu", đang đi vào quá trình chết tế bào, để lọc ra nhóm khỏe hơn.

Còn với những trường hợp có tinh trùng bất động hoàn toàn, các bác sĩ sẽ phải dùng đến phương pháp lấy tinh trùng từ tinh hoàn bằng laser. Một xung laser công suất thấp khiến đuôi tinh trùng còn sống cong lại, nhờ đó chuyên viên phôi học chọn đúng tinh trùng sống để tiêm.

Tuy nhiên, không có kỹ thuật nào là "tốt nhất cho tất cả". Việc lựa chọn tùy thuộc vào nguồn tinh trùng, độ di động, chỉ số phân mảnh DNA và tiền sử điều trị của từng người.

Trạm 3 - tiêm tinh trùng vào bào tương noãn (ICSI): Một tinh trùng được chọn sẽ được đưa thẳng vào trứng bằng kim vi thao tác. Chỉ cần một tinh trùng sống và có hình thái chấp nhận được là có thể tiến hành, nên ICSI là chiếc "cầu nối" cho cả những ca rất ít tinh trùng.

Trạm 4 - sàng lọc di truyền phôi (PGT): Cần phân biệt rõ, PGT không phải kỹ thuật chọn tinh trùng. Kỹ thuật này diễn ra sau khi phôi đã hình thành, khi chuyên viên phôi học sinh thiết vài tế bào ở lớp ngoài của phôi nang để phân tích bộ nhiễm sắc thể hoặc gen. Nhờ đó, bác sĩ chọn được phôi có bộ gen phù hợp để chuyển, giảm nguy cơ thất bại làm tổ, sảy thai hoặc sinh con mang bất thường di truyền. PGT không làm tăng chất lượng tinh trùng và không phải ai cũng có chỉ định, nên cần được tư vấn riêng cho từng cặp vợ chồng.

Phép màu không ở đâu xa

Ở phòng hỗ trợ sinh sản, phép màu đôi khi rất giản dị. Đó là một tinh trùng được tìm thấy sau nhiều giờ tìm kiếm, một phôi tiếp tục phát triển, kết quả siêu âm cho thấy tim thai đang đập, và sau cùng là tiếng khóc của một em bé.

Khoa học không thể hứa hẹn với tất cả các cặp đôi rằng hành trình sẽ có kết thúc như mong muốn, nhưng có thể giúp họ biết mình còn những lựa chọn nào, còn cơ hội nào và đi tiếp bằng cách nào. Có lẽ "phép màu" của y học hiện đại nằm ở chỗ “khi một người tưởng mình đã hết hy vọng, vẫn có những người tiếp tục tìm kiếm cho họ một cơ hội. Và đôi khi, một cơ hội nhỏ cũng đủ để một gia đình được nghe tiếng gọi thiêng liêng nhất: Mẹ ơi, Ba ơi”.

Vì vậy, đừng vội buông xuôi trước bất kỳ chẩn đoán nào khi chưa cạn kiệt hy vọng. Hãy để đội ngũ chuyên gia nam học và hỗ trợ sinh sản tại IVF Hồng Ngọc đồng hành, ứng dụng những công nghệ tiên tiến nhất để cùng bạn viết tiếp giấc mơ làm cha.