WHO đưa ra 12 khuyến nghị giúp giảm nguy cơ sa sút trí tuệ: Không chỉ là chuyện của tuổi già
Trong Hướng dẫn giảm nguy cơ suy giảm nhận thức và sa sút trí tuệ, WHO đưa ra 12 khuyến nghị dựa trên các bằng chứng khoa học nhằm bảo vệ sức khỏe não bộ.
Mỗi năm, thế giới ghi nhận gần 10 triệu ca sa sút trí tuệ mới , khiến căn bệnh này trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với sức khỏe cộng đồng. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), dù tuổi tác là yếu tố nguy cơ không thể thay đổi, nhưng nhiều trường hợp sa sút trí tuệ có thể được phòng ngừa hoặc trì hoãn nếu kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ liên quan đến lối sống.
Trong Hướng dẫn giảm nguy cơ suy giảm nhận thức và sa sút trí tuệ , WHO đưa ra 12 khuyến nghị dựa trên các bằng chứng khoa học nhằm bảo vệ sức khỏe não bộ như sau:
1. Duy trì hoạt động thể chất
WHO khuyến nghị người trưởng thành nên tập ít nhất 150 phút vận động cường độ vừa hoặc 75 phút vận động cường độ mạnh mỗi tuần . Các hoạt động như đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội hay tập dưỡng sinh đều có thể giúp cải thiện tuần hoàn máu lên não và giảm nguy cơ suy giảm nhận thức.
2. Bỏ thuốc lá
Hút thuốc không chỉ gây hại cho tim, phổi mà còn làm tăng nguy cơ suy giảm nhận thức và sa sút trí tuệ. Cai thuốc lá ở bất kỳ độ tuổi nào cũng mang lại lợi ích cho sức khỏe não bộ.
3. Áp dụng chế độ ăn lành mạnh
WHO khuyến khích chế độ ăn giàu rau củ, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, cá và chất béo không bão hòa như dầu ô liu. Chế độ ăn Địa Trung Hải hiện được xem là một trong những mô hình dinh dưỡng có nhiều bằng chứng nhất trong việc hỗ trợ bảo vệ chức năng não.
4. Hạn chế rượu bia
Uống nhiều rượu là một yếu tố nguy cơ của sa sút trí tuệ. WHO khuyến cáo nên hạn chế tối đa hoặc tránh sử dụng đồ uống có cồn để giảm nguy cơ tổn thương não và nhiều bệnh mạn tính khác.
5. Rèn luyện trí não
Thường xuyên học hỏi điều mới, đọc sách, chơi cờ, giải ô chữ, học ngoại ngữ hoặc tham gia các hoạt động đòi hỏi tư duy có thể giúp duy trì khả năng nhận thức và tăng "dự trữ nhận thức" của não bộ.
6. Duy trì các mối quan hệ xã hội
Việc thường xuyên giao tiếp với gia đình, bạn bè hoặc tham gia các câu lạc bộ, hoạt động cộng đồng có thể giúp cải thiện sức khỏe tinh thần và góp phần bảo vệ chức năng nhận thức khi về già.
7. Kiểm soát cân nặng
Béo phì, đặc biệt ở tuổi trung niên, có liên quan đến nguy cơ sa sút trí tuệ cao hơn. Duy trì cân nặng hợp lý thông qua chế độ ăn cân bằng và vận động thường xuyên sẽ mang lại nhiều lợi ích cho não bộ.
8. Kiểm soát huyết áp
Tăng huyết áp là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng của sa sút trí tuệ. Người bệnh cần theo dõi huyết áp định kỳ, tuân thủ điều trị và thay đổi lối sống theo hướng dẫn của bác sĩ.
9. Kiểm soát bệnh đái tháo đường
Đường huyết tăng kéo dài có thể gây tổn thương mạch máu, bao gồm cả các mạch máu nuôi não. Kiểm soát tốt bệnh đái tháo đường bằng thuốc, chế độ ăn và tập luyện giúp giảm nguy cơ biến chứng, trong đó có suy giảm nhận thức.
10. Kiểm soát mỡ máu
Rối loạn lipid máu có thể làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch và đột quỵ - những yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe não bộ. WHO khuyến nghị duy trì chế độ ăn ít chất béo bão hòa, tăng cường ngũ cốc nguyên hạt, các loại hạt và thực phẩm giàu chất xơ.
11. Phát hiện và điều trị trầm cảm
Trầm cảm kéo dài có liên quan đến nguy cơ suy giảm nhận thức và sa sút trí tuệ. Khi có các dấu hiệu như buồn chán kéo dài, mất hứng thú, rối loạn giấc ngủ hoặc giảm năng lượng, người bệnh nên được thăm khám và điều trị sớm.
12. Chăm sóc sức khỏe thính giác
Suy giảm thính lực ở người lớn tuổi có thể làm tăng cảm giác cô lập xã hội và liên quan đến nguy cơ sa sút trí tuệ. Kiểm tra thính lực định kỳ và sử dụng máy trợ thính khi cần thiết có thể giúp duy trì khả năng giao tiếp và bảo vệ chức năng nhận thức.
Phòng ngừa sa sút trí tuệ nên bắt đầu từ tuổi trung niên
WHO nhấn mạnh rằng phần lớn các yếu tố nguy cơ của sa sút trí tuệ đều có thể can thiệp được. Việc duy trì lối sống lành mạnh, kiểm soát tốt các bệnh mạn tính và chăm sóc sức khỏe tinh thần không chỉ giúp giảm nguy cơ sa sút trí tuệ mà còn góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống khi tuổi cao.
Lưu ý: Các khuyến nghị trên chủ yếu áp dụng cho người trưởng thành và nhằm giảm nguy cơ mắc bệnh trong tương lai, không phải là phương pháp điều trị hoặc ngăn chặn hoàn toàn sa sút trí tuệ. Mỗi người nên tham khảo ý kiến bác sĩ để có kế hoạch chăm sóc sức khỏe phù hợp với tình trạng của mình.