Việt Nam có món canh không một hạt gạo mà đặc như cháo, xưa là món cứu đói nay thành đặc sản Hải Phòng

Hải Phòng vốn nổi tiếng với bản đồ ẩm thực phong phú, từ những món ăn đường phố đã trở thành thương hiệu đến các thức quà khiến du khách sẵn sàng tìm đến tận quán để thưởng thức. Thế nhưng, không phải đặc sản nào của đất cảng cũng có mặt trong danh sách food tour quen thuộc.

Có một món ăn mang cái tên khá giản dị, thậm chí dễ khiến người lần đầu nghe đến phải tò mò: canh củ Hải Phòng. Không phải món canh rau loãng thường thấy trong mâm cơm, món ăn này có độ sánh đặc, dẻo quánh, thoạt nhìn gần giống cháo. Nguyên liệu chính lại là một loại củ dân dã, được nấu cùng tôm, cá hoặc thịt để tạo nên hương vị ngọt thơm tự nhiên.

Canh củ là món ăn gắn bó với nhiều thế hệ người dân Hải Phòng, đặc biệt phổ biến vào mùa đông. Dù được xem là một đặc sản địa phương, món ăn này vẫn chưa thực sự quen thuộc với nhiều du khách khi nhắc đến ẩm thực thành phố cảng.

Món canh có cái tên lạ, nguyên liệu chính lại là một loại củ dân dã

Điều đầu tiên khiến canh củ Hải Phòng trở nên khác biệt chính là nguyên liệu làm nên món ăn. Đó là củ canh, còn được gọi bằng những tên khác như củ đầu, củ cọc hoặc khoai mỡ. Theo cách gọi của người địa phương, củ đầu thường có hình dáng to, tròn, trong khi củ cọc có dáng dài hơn. Củ canh có loại ruột trắng và ruột tím, trong đó loại ruột trắng được nhiều người ưa chuộng để nấu món canh này.

Thoạt nhìn, củ canh không phải nguyên liệu quá xa lạ. Nhưng khi được sơ chế và chế biến theo cách của người Hải Phòng, loại củ này lại tạo nên một món ăn có kết cấu rất riêng.

Củ sau khi gọt vỏ, rửa sạch sẽ được nạo hoặc băm, xay nhuyễn để khi nấu tạo độ sánh tự nhiên. Không cần dùng bột tạo đặc, phần thịt củ đã có thể khiến nồi canh trở nên dẻo quánh, mịn màng. Đây cũng là điểm khác biệt dễ nhận ra nhất giữa canh củ và những món canh thông thường.

Cách chế biến nghe qua không quá cầu kỳ, nhưng để nồi canh đạt độ sánh vừa phải lại cần kinh nghiệm. Nếu cho quá nhiều nước, món ăn sẽ loãng; ngược lại, nếu quá đặc, canh dễ bén đáy nồi và khó khuấy. Người nấu phải điều chỉnh lượng nước, giữ lửa phù hợp và đảo đều tay trong quá trình đun để hỗn hợp chín mịn, không bị vón cục.

Bởi vậy, canh củ không chỉ là câu chuyện về một nguyên liệu dân dã mà còn thể hiện kinh nghiệm nấu nướng được truyền qua những bữa cơm gia đình.

Nấu cùng tôm, cá, thịt lợn… nhưng ngon nhất vẫn là vị ngọt tự nhiên của nguyên liệu

Nếu phần củ tạo nên độ sánh đặc trưng thì nước dùng và nguyên liệu đi kèm chính là yếu tố quyết định hương vị của món ăn.

Người Hải Phòng có thể nấu canh củ với nhiều nguyên liệu khác nhau như tôm, cá quả, cá rô đồng, ghẹ hoặc thịt lợn. Trong đó, canh củ nấu tôm là một cách kết hợp phổ biến, được yêu thích nhờ vị ngọt tự nhiên của tôm hòa quyện với độ dẻo thơm của củ canh.

Với phiên bản nấu tôm, phần đầu tôm có thể được xay, lọc lấy nước cốt để làm nước dùng. Thân tôm bóc vỏ, băm nhỏ rồi xào sơ với hành và gia vị cho săn lại. Phần nước cốt được đun cùng củ canh đã nạo hoặc xay nhuyễn, khuấy đều đến khi hỗn hợp dần sánh lại, sau đó cho tôm đã xào vào nấu chín.

Một nguyên liệu tưởng như chỉ đóng vai trò phụ nhưng lại góp phần tạo nên nét riêng của món ăn là rau cần. Rau được thái nhỏ, thêm vào gần cuối quá trình nấu để giữ độ xanh và độ giòn, tạo sự cân bằng với phần canh sánh đặc. Tùy cách nấu của mỗi gia đình, món ăn còn có thể kết hợp cùng hành hoa, thì là hoặc rau răm để tăng hương thơm.

Khi hoàn thành, nồi canh có thể mang sắc trắng ngà hoặc ánh vàng cam tùy nguyên liệu. Múc ra bát, phần canh đặc quánh, bám nhẹ vào thìa, xen lẫn những miếng tôm cùng rau xanh.

Hương vị của món ăn cũng không quá phức tạp: vị ngọt thanh từ nước tôm, cá hoặc thịt; độ dẻo bùi của củ canh; thêm chút giòn của rau cần và mùi thơm của các loại rau gia vị. Tất cả hòa quyện thành một món ăn dân dã nhưng đủ đầy hương vị.

Điểm thú vị là canh củ có thể ăn theo nhiều cách. Người thích ăn riêng có thể múc từng thìa khi canh còn nóng; người khác lại chan cùng cơm để có một bữa ăn chắc bụng. Món ăn cũng có thể được biến tấu thành lẩu canh củ, dùng kèm cá quả, sườn sụn, lòng lợn hoặc các nguyên liệu khác.

Đặc sản của những ngày lạnh và nỗi nhớ quê nhà của người Hải Phòng

Không giống bánh đa cua hay bánh mì cay thường được du khách chủ động tìm kiếm khi đến Hải Phòng, canh củ có một vị trí khá riêng trong đời sống ẩm thực địa phương. Đây vốn là món ăn gắn với bữa cơm gia đình, thường được nấu khi trời trở lạnh, lúc mọi người quây quần bên mâm cơm nóng.

Báo Tin tức từng có bài viết với nhan đề “Canh củ Hải Phòng chất chứa nỗi nhớ quê xa”, gợi lên mối liên hệ giữa món ăn bình dị này với ký ức gia đình và quê hương. Với những người Hải Phòng sống xa nhà, một bát canh củ không chỉ là món ăn ngon mà còn có thể gợi nhớ đến căn bếp của mẹ, của bà, đến những bữa cơm ngày đông.

Có lẽ vì gắn với không gian gia đình như vậy nên canh củ không phải lúc nào cũng xuất hiện trong thực đơn nhà hàng hay các danh sách đặc sản dành cho khách du lịch. Ngay cả khi đã quen thuộc với bánh đa cua, nem cua bể hay bánh mì cay, nhiều người vẫn có thể chưa từng biết đến món canh mang tên khá lạ này.

Nhiều thực khách ấn tượng với kết cấu dẻo quánh, bùi thơm của củ canh và cho rằng món ăn có thể khiến người thưởng thức no bụng ngay cả khi ăn riêng. Sau lần đầu nếm thử, không ít người còn tìm mua củ canh để tự nấu tại nhà cho gia đình.

Đó cũng là nét thú vị của những món ăn dân dã: đôi khi không cần cách trình bày cầu kỳ hay nguyên liệu đắt tiền, sức hấp dẫn lại nằm ở hương vị thân thuộc và câu chuyện phía sau.

Đến Hải Phòng, muốn thử canh củ thì cần biết gì?

Nếu đã quen với những món ăn nổi tiếng của đất cảng và muốn khám phá thêm một đặc sản ít phổ biến hơn, canh củ là lựa chọn đáng để tìm hiểu, nhất là vào mùa thu đông.

• Mùa thưởng thức: Canh củ thường được nhắc đến nhiều hơn vào mùa lạnh, khi một bát canh nóng trở thành món ăn hợp với tiết trời. Tuy vậy, nguyên liệu có thể được tìm mua quanh năm tùy nguồn cung.
• Hương vị: Món ăn thiên về vị ngọt tự nhiên của tôm, cá hoặc thịt, kết hợp với độ dẻo bùi của củ canh. Nếu lần đầu thử, bạn có thể bắt đầu với phiên bản nấu tôm hoặc cá.
• Cách ăn: Có thể ăn riêng, dùng cùng cơm hoặc thử phiên bản lẩu canh củ nếu muốn một bữa ăn phong phú hơn.
• Nếu muốn tự nấu: Củ canh trắng, tôm tươi, rau cần và gia vị cơ bản là những nguyên liệu đáng chuẩn bị. Công đoạn cần chú ý nhất là điều chỉnh lượng nước và khuấy đều để canh đạt độ sánh mịn, không bị bén đáy nồi.

Canh củ có thể không phải món ăn đầu tiên xuất hiện trong suy nghĩ của du khách khi nhắc đến Hải Phòng. Nhưng chính sự bình dị ấy lại khiến món ăn trở nên đáng khám phá: một loại củ dân dã, vài nguyên liệu quen thuộc, cách nấu không quá cầu kỳ nhưng tạo ra hương vị riêng của đất cảng.

Và biết đâu, trong chuyến đi Hải Phòng tiếp theo, sau khi đã thưởng thức bánh đa cua, mua vài chiếc bánh mì cay và ghé uống cà phê cốt dừa, bạn sẽ muốn tìm thêm một bát canh củ nóng hổi – món ngon ít được nhắc đến nhưng chứa đựng một phần ký ức ẩm thực của người dân nơi đây.