“Nhìn các bạn cùng lớp xắn tay áo lên là con run rẩy, khó thở”: Lời thú nhận của một nữ sinh khiến cha mẹ bàng hoàng

“Nhìn các bạn nỗ lực xắn tay áo lên học như vậy, con lại run rẩy, tim đập nhanh, khó thở. Nhắm mắt lại, trong đầu con chỉ toàn hình ảnh các bạn làm bài tập. Con cảm thấy ngay cả khi dừng lại uống một ngụm nước, mình cũng có lỗi”.

Đó là lời tâm sự của Đình Đình, nữ sinh lớp 11 tại Thâm Quyến (Trung Quốc), khi bật khóc trước cha mẹ và nói rằng mình không thể chịu đựng thêm bầu không khí cạnh tranh ở trường học.

Đình Đình vốn là niềm tự hào của gia đình. Từ nhỏ, em đã thông minh, điềm đạm, chăm chỉ và có thành tích học tập nổi bật. Sau kỳ thi chuyển cấp, em trúng tuyển một trường trung học phổ thông thuộc nhóm 8 trường hàng đầu tại Thâm Quyến, sau đó được xếp vào lớp trọng điểm.

Cha mẹ từng tin rằng con đường vào một trường đại học danh tiếng của con đã rộng mở. Thế nhưng, từ học kỳ II lớp 10, cứ đến chiều Chủ nhật, khi chuẩn bị quay lại trường, Đình Đình lại tìm đủ lý do để trì hoãn. Bước sang lớp 11, em thậm chí đòi nghỉ học.

Ban đầu, cha mẹ nghĩ con bị bắt nạt hoặc gặp khó khăn trong học tập. Nhưng kết quả kiểm tra cho thấy thành tích của em vẫn tốt: điểm số thường nằm trong top 10 của lớp, thuộc nhóm một phần ba học sinh đứng đầu toàn khối.

Khi được hỏi vì sao muốn nghỉ học, Đình Đình cuối cùng cũng nói ra điều khiến mình kiệt sức: em không chịu nổi áp lực từ những bạn học xung quanh.

Có bạn thức dậy trước 6 giờ sáng để học, có người vẫn tranh thủ làm bài sau giờ tự học buổi tối, thậm chí vừa đi vừa học thuộc từ vựng, đến lúc đi vệ sinh cũng không ngừng ôn bài.

Điều khiến Đình Đình mệt mỏi không đơn thuần là khối lượng bài tập của bản thân, mà còn là cảm giác mình đang tụt lại mỗi khi nhìn thấy người khác cố gắng. Trong khi các bạn liên tục tiến về phía trước, em không cho phép mình nghỉ ngơi, ngay cả khi chỉ muốn uống một ngụm nước.

Khi nỗ lực của người khác trở thành áp lực

Câu chuyện của Đình Đình phản ánh một nghịch lý trong môi trường học tập cạnh tranh cao: những học sinh có thành tích tốt chưa chắc đã cảm thấy an toàn hay tự tin về bản thân.

Ở những lớp học tập trung nhiều học sinh xuất sắc, việc so sánh đôi khi diễn ra ngay cả khi không ai trực tiếp gây áp lực cho ai. Một người làm thêm một bộ đề, một người hỏi giáo viên thêm một câu, một người thức dậy sớm hơn để học bài… Những hành động vốn thể hiện tinh thần tự giác có thể vô tình trở thành thước đo khiến người khác cảm thấy mình chưa đủ chăm chỉ.

Khi việc học bị cuốn vào cuộc đua thứ hạng, nỗ lực không còn chỉ nhằm giúp bản thân tiến bộ mà còn trở thành cách để tránh cảm giác thua kém. Trẻ có thể đạt điểm số tốt nhưng vẫn thường xuyên lo lắng, sợ bị bỏ lại phía sau và cảm thấy có lỗi mỗi khi nghỉ ngơi.

Điều đáng nói là không phải cứ nhìn thấy bạn bè chăm chỉ thì một đứa trẻ sẽ rơi vào khủng hoảng. Mức độ ảnh hưởng còn phụ thuộc vào tính cách, trạng thái tâm lý, kỳ vọng gia đình và môi trường học tập. Tuy nhiên, khi áp lực kéo dài đến mức gây ra những biểu hiện thể chất, khiến trẻ sợ đến trường hoặc muốn bỏ học, đó là dấu hiệu không nên xem nhẹ.

Cha mẹ có thể giúp con thoát khỏi vòng xoáy so sánh

Trước hết, cha mẹ cần hạn chế việc liên tục hỏi con về điểm số, thứ hạng hay thành tích của bạn bè. Khi ở trường đã phải đối diện với bảng xếp hạng và những cuộc cạnh tranh, trẻ cần có một nơi mà mình không phải chứng minh giá trị bằng kết quả học tập.

Thay vì hỏi “Con có đứng trên các bạn không?”, cha mẹ có thể cùng con nhìn lại những gì mình đã tiến bộ, những khó khăn đã vượt qua và điều cần cải thiện. Mục tiêu không phải là khiến trẻ ngừng phấn đấu, mà giúp các em hiểu rằng sự tiến bộ của bản thân không nhất thiết phải đi kèm với việc vượt qua người khác.

Bên cạnh đó, trẻ cũng cần được học cách nhìn nhận thành công của bạn bè một cách tích cực. Người khác chăm chỉ, học giỏi không đồng nghĩa với việc bản thân kém cỏi. Những người có năng lực khác nhau vẫn có thể học hỏi, hỗ trợ và cùng tiến bộ.

Cha mẹ cũng có thể khuyến khích con tham gia các nhóm học tập, chia sẻ kiến thức và giúp đỡ bạn bè. Khi việc học không chỉ xoay quanh điểm số cá nhân mà còn gắn với sự hợp tác, trẻ có thêm cơ hội cảm nhận niềm vui từ quá trình học tập.

Quan trọng hơn cả, người lớn cần giúp trẻ hiểu rằng nghỉ ngơi không phải là lười biếng. Một đứa trẻ không thể duy trì sự tập trung và sức khỏe tinh thần nếu luôn sống trong cảm giác phải cố gắng nhiều hơn nữa.

Nếu trẻ thường xuyên hoảng sợ, khó thở, buồn nôn hoặc tìm cách né tránh trường học, cha mẹ nên lắng nghe nghiêm túc, trao đổi với nhà trường và tìm sự hỗ trợ chuyên môn khi cần thiết, thay vì vội vàng cho rằng con thiếu ý chí.

Thành tích có thể mở ra nhiều cơ hội, nhưng không nên trở thành cái giá mà trẻ phải trả bằng sức khỏe và sự bình yên của mình. Điều các em cần không phải là từ bỏ nỗ lực, mà là học cách nỗ lực trong giới hạn phù hợp, biết nghỉ ngơi và không xem mỗi bước tiến của người khác là một lần bản thân thất bại.

Bởi suy cho cùng, học tập là hành trình phát triển năng lực của chính mình, không phải cuộc đua mà ai dừng lại uống một ngụm nước cũng phải cảm thấy có lỗi.