Ít ai ngờ hành lá rẻ tiền lại quý như thảo dược: Đừng vội bỏ rễ và phần thân trắng, nhất là trong mùa đông
Chỉ là loại rau gia vị vài nghìn đồng một bó, hành lá lại chứa nhiều hợp chất thực vật có lợi cho sức khỏe. Từ phần thân trắng đến lá xanh, mỗi bộ phận đều có thể tận dụng theo cách riêng.
Hành lá gần như xuất hiện trong mọi căn bếp của người Việt. Một chút hành thái nhỏ giúp bát phở thơm hơn, đĩa trứng hấp bắt mắt hơn hay nồi canh nóng dậy mùi hấp dẫn. Thế nhưng, khi sơ chế, không ít người có thói quen cắt bỏ phần rễ, chỉ lấy thân trắng và lá xanh để nấu ăn.
Trong y học cổ truyền, phần thân trắng và rễ hành cũng được sử dụng trong một số bài thuốc dân gian, đặc biệt là các bài thuốc hỗ trợ giảm cảm giác lạnh, nghẹt mũi khi thời tiết thay đổi.
Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giá trị dinh dưỡng của thực phẩm với công dụng điều trị bệnh. Hành lá có thể góp phần làm phong phú chế độ ăn, nhưng không phải loại thuốc có thể chữa cảm cúm hay thay thế điều trị y tế.
1. Phần thân trắng: Bộ phận được chú ý trong y học cổ truyền

Phần thân trắng của hành lá có mùi cay nồng, vị hăng đặc trưng. Khi được phi thơm với dầu ăn, bộ phận này tạo nên mùi vị quen thuộc cho nhiều món xào, canh và nước dùng.
Trong y học cổ truyền, phần thân trắng của hành còn được gọi là thông bạch. Theo quan niệm Đông y, bộ phận này có vị cay, tính ấm, thường được sử dụng trong các bài thuốc dân gian nhằm hỗ trợ giải cảm, làm ấm cơ thể và giảm cảm giác nghẹt mũi.
Dù vậy, ăn hành không đồng nghĩa với việc có thể ngăn ngừa hay điều trị cảm lạnh. Nếu xuất hiện sốt cao, khó thở hoặc các triệu chứng kéo dài, người bệnh vẫn cần được thăm khám.
2. Rễ hành: Đừng vội bỏ đi, nhưng phải sơ chế thật sạch
Rễ là phần thường bị cắt bỏ ngay khi hành được mang về từ chợ. Trong một số bài thuốc dân gian, rễ hành được dùng cùng phần thân trắng, nhất là trong các bài thuốc theo quan niệm Đông y về giải cảm, làm ấm cơ thể.
Điều này khiến nhiều người cho rằng rễ hành có giá trị đặc biệt và nên giữ lại khi chế biến. Trên thực tế, chưa có đủ bằng chứng khoa học đáng tin cậy để khẳng định rễ hành có tác dụng chữa bệnh riêng biệt hoặc vượt trội so với các phần khác.
Nếu muốn tận dụng, người nội trợ có thể giữ lại phần gốc còn tươi, không dập nát, sau đó rửa kỹ dưới vòi nước để loại bỏ đất cát bám giữa các rễ nhỏ. Chỉ nên dùng khi chắc chắn nguyên liệu sạch và không có dấu hiệu úng, thối hoặc mốc.
Với những bó hành có rễ bám nhiều đất, đã héo hoặc có mùi lạ, tốt nhất nên cắt bỏ phần không đảm bảo vệ sinh thay vì cố tận dụng. Đặc biệt, không nên dùng rễ hành chưa được làm sạch để nấu nước uống hay chế biến món ăn.
3. Lá hành xanh: Nguồn bổ sung vitamin và chất chống oxy hóa

Nếu phần thân trắng nổi bật bởi mùi cay nồng, lá hành xanh lại là bộ phận giàu sắc tố thực vật. Màu xanh của lá đến từ chất diệp lục, đồng thời đây cũng là phần có thể cung cấp carotenoid và một số vitamin cần thiết cho cơ thể.
Hành lá còn chứa vitamin C, vitamin K, folate và một lượng chất xơ. Những dưỡng chất này tham gia vào nhiều hoạt động sinh lý, từ hỗ trợ chức năng miễn dịch, quá trình đông máu đến duy trì sức khỏe xương và hoạt động bình thường của tế bào.
Để giữ màu xanh và hạn chế làm lá hành bị nhũn, có thể cho phần lá vào nồi ở giai đoạn gần tắt bếp. Với món salad, cần rửa sạch, để ráo nước và sử dụng lượng vừa phải.
Dù giàu dưỡng chất, hành lá thường được ăn với lượng nhỏ nên không thể thay thế các loại rau xanh khác. Muốn có chế độ ăn cân bằng, mỗi người vẫn cần bổ sung đa dạng rau củ, trái cây và thực phẩm giàu protein.
4. Tinh dầu và hợp chất thực vật: Lý do hành lá được đánh giá cao
Mùi hăng đặc trưng của hành lá không chỉ tạo nên hương vị mà còn liên quan đến các hợp chất lưu huỳnh tự nhiên. Một số hợp chất trong nhóm này được nghiên cứu về đặc tính chống oxy hóa và khả năng tác động đến các quá trình viêm trong cơ thể.
Từng chia sẻ trên VietnamNet, BS CKII Huỳnh Tấn Vũ, giảng viên Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Dược TP.HCM, cho biết hành lá còn được gọi là hành hoa, đại thông hoặc thông bạch. Loại gia vị này được sử dụng trong y học cổ truyền với những công dụng như hỗ trợ giải cảm, giảm cảm giác nghẹt mũi và khó chịu khi thời tiết lạnh. Người dân không nên tự ý sắc hành uống hoặc dùng các bài thuốc truyền miệng thay cho thuốc được bác sĩ kê đơn.
5. Ăn hành lá thế nào để tận dụng tốt hơn?

Muốn sử dụng hành lá hợp lý, điều quan trọng đầu tiên là chọn nguyên liệu tươi. Nên ưu tiên những bó hành có lá xanh, thân trắng chắc, không dập nát, không có mùi úng. Phần rễ nếu còn tươi có thể là dấu hiệu giúp nhận biết hành mới thu hoạch, nhưng vẫn cần kiểm tra kỹ chất lượng trước khi mua.
Khi sơ chế, hãy tách bỏ lá úa, phần thân dập và rễ hỏng. Rửa hành nhiều lần dưới vòi nước sạch, đặc biệt chú ý khu vực gốc và các kẽ lá vì đây là nơi đất cát dễ bám lại.
Trong chế biến, có thể tận dụng cả thân trắng và lá xanh cho những món ăn khác nhau:
- Cháo hành gừng: Dùng hành trắng và một ít gừng để tăng hương vị cho món cháo nóng. Đây là lựa chọn phù hợp khi muốn có một bữa ăn nhẹ, dễ dùng trong ngày lạnh.
- Canh rau nấu hành: Cho hành lá vào cuối quá trình nấu để món canh có mùi thơm và màu sắc hấp dẫn.
- Trứng chiên hành: Thái nhỏ phần lá xanh, trộn cùng trứng để bổ sung hương vị và một phần dưỡng chất.
- Nước dùng có hành: Có thể dùng phần thân trắng đã rửa sạch để tạo mùi thơm cho nước dùng. Rễ chỉ nên tận dụng khi được làm sạch kỹ và còn tươi.
6. Những người cần lưu ý khi ăn hành lá

Người bị trào ngược dạ dày, viêm loét dạ dày đang có triệu chứng hoặc đường tiêu hóa nhạy cảm có thể cảm thấy khó chịu khi ăn nhiều hành sống. Trong trường hợp này, nên giảm lượng sử dụng, ưu tiên hành đã nấu chín và theo dõi phản ứng của cơ thể.
Người đang dùng thuốc chống đông máu như warfarin cũng cần duy trì lượng vitamin K trong khẩu phần ăn ổn định. Hành lá có chứa vitamin K, vì vậy không nên đột ngột thay đổi lượng ăn hằng ngày mà chưa trao đổi với bác sĩ điều trị.
Ngoài ra, người có tiền sử dị ứng với hành hoặc các thực phẩm cùng nhóm cần tránh sử dụng nếu từng xuất hiện phản ứng bất thường.
