3 loại rau mùa đông giàu selen tự nhiên, được ví như “rau trường thọ”
Mùa đông những thực phẩm có nguồn gốc thực vật như nấm hương, đậu nành và rong biển cũng góp phần bổ sung vi chất. Trong đó có selen, khoáng chất cần thiết cho miễn dịch và tuyến giáp.
Khi mùa đông đến, những món ăn nóng hổi, giàu đạm thường xuất hiện nhiều hơn trong mâm cơm gia đình. Tuy nhiên, một chế độ ăn lành mạnh không chỉ cần thịt cá mà còn phải có rau củ, các loại đậu và nấm.
Đặc biệt với người trung niên và cao tuổi, việc ăn uống đa dạng càng quan trọng. Thay vì chỉ tăng lượng thịt để bổ sung năng lượng, bạn có thể lựa chọn những nguyên liệu thực vật quen thuộc, dễ mua, dễ chế biến mà vẫn giàu dưỡng chất. Một số loại còn cung cấp selen - khoáng chất vi lượng tham gia vào hoạt động của hệ miễn dịch, tuyến giáp và quá trình chống oxy hóa của cơ thể.
Dưới đây là 3 thực phẩm đáng cân nhắc bổ sung vào thực đơn mùa đông. Hàm lượng selen trong thực vật cũng phụ thuộc vào vùng trồng, chất lượng đất và nguồn nguyên liệu, vì vậy không phải sản phẩm nào cũng chứa lượng vi chất giống nhau.
1. Rong biển - nguyên liệu bình dân cho những bát canh nóng
Rong biển là thực phẩm có nguồn gốc từ biển, thường được dùng để nấu canh, trộn salad hoặc chế biến thành món ăn kèm. Ưu điểm của loại nguyên liệu này là dễ bảo quản ở dạng khô, có thể sử dụng quanh năm và tạo hương vị đặc trưng cho món ăn.
Rong biển nổi bật với hàm lượng iốt, khoáng chất cần thiết để tuyến giáp sản xuất hormone điều hòa quá trình trao đổi chất. Một số loại rong biển còn cung cấp chất xơ và nhiều khoáng chất khác. Selen cũng có mặt trong một số thực phẩm từ biển, nhưng hàm lượng thay đổi tùy chủng loại và cách chế biến. Vì thế, không nên mặc định mọi loại rong biển đều là nguồn selen dồi dào.
Tuy nhiên, rong biển không phải thực phẩm càng ăn nhiều càng tốt. Một số loại chứa lượng iốt rất cao, nếu sử dụng thường xuyên với khẩu phần lớn có thể ảnh hưởng đến chức năng tuyến giáp ở người nhạy cảm. Người mắc bệnh tuyến giáp hoặc đang được yêu cầu kiểm soát iốt nên hỏi ý kiến bác sĩ về lượng sử dụng phù hợp.
2. Đậu nành - nguồn đạm thực vật đáng có trong thực đơn mùa đông
Đậu nành được mệnh danh là "thịt thực vật" nhờ hàm lượng protein tương đối cao so với nhiều loại thực phẩm có nguồn gốc thực vật khác. Ngoài protein, loại hạt này còn cung cấp chất xơ, chất béo không bão hòa và một số khoáng chất. Đây là nguyên liệu có thể chế biến thành nhiều món quen thuộc như sữa đậu nành, đậu phụ, đậu nành luộc hoặc các món hầm.
Đậu nành cũng chứa selen tự nhiên. Tuy nhiên, lượng selen trong hạt phụ thuộc vào hàm lượng khoáng chất trong đất nơi cây được trồng. Vì vậy, không thể khẳng định mọi loại đậu nành đều giàu selen như nhau. Dù vậy, đây vẫn là thực phẩm có giá trị dinh dưỡng, giúp đa dạng hóa nguồn đạm trong bữa ăn, đặc biệt với người muốn giảm bớt lượng thịt đỏ.
Người trung niên và cao tuổi nên chú ý khẩu phần, nhất là khi có bệnh lý cần kiểm soát chất đạm hoặc đang phải hạn chế một số thực phẩm theo hướng dẫn điều trị. Đậu nành là nguồn dinh dưỡng tốt nhưng không cần ăn quá nhiều hay dùng để thay thế hoàn toàn các nhóm thực phẩm khác.
3. Nấm hương - loại nấm thơm ngon, có selen tự nhiên
Nấm hương có chứa selen tự nhiên, cùng một số vitamin nhóm B và chất xơ. Đáng chú ý, nấm hương khô thường có hàm lượng khoáng chất tính trên cùng khối lượng cao hơn nấm tươi do đã mất bớt nước trong quá trình phơi hoặc sấy. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa cứ ăn nấm khô là cơ thể nhận được lượng selen vượt trội. Hàm lượng thực tế còn tùy nguồn trồng, cách sơ chế và khẩu phần sử dụng.
Một điểm thú vị khác là nấm hương có ergosterol - tiền chất có thể chuyển hóa thành vitamin D khi tiếp xúc với tia cực tím. Lượng vitamin D tạo thành phụ thuộc vào điều kiện chiếu sáng và cách xử lý nấm. Do đó, không nên xem nấm hương thông thường là nguồn vitamin D có thể thay thế hoàn toàn các thực phẩm khác.
Trong mùa đông, bạn có thể dùng nấm hương để nấu canh, hầm cùng gà hoặc hấp với thịt băm.
Selen có thực sự là “vi chất trường thọ”?
Selen là khoáng chất thiết yếu mà cơ thể chỉ cần một lượng nhỏ. Vi chất này tham gia cấu tạo các selenoprotein, có vai trò trong hoạt động của tuyến giáp, bảo vệ tế bào trước tổn thương oxy hóa và hỗ trợ chức năng miễn dịch. Tuy nhiên, selen không phải chất có thể giúp kéo dài tuổi thọ nếu được bổ sung càng nhiều càng tốt.
Từng chia sẻ trên Báo Sức khỏe và Đời sống, TS.BS Đặng Ngọc Hùng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Tư vấn Dinh dưỡng, cho biết lượng selen trong thực phẩm chịu ảnh hưởng của hàm lượng selen trong đất. Cùng một loại thực phẩm nhưng được trồng ở những vùng khác nhau có thể chứa lượng khoáng chất khác nhau.
Vì vậy, cách bổ sung hợp lý là duy trì chế độ ăn đa dạng, kết hợp rau củ, nấm, các loại đậu với trứng, cá, thịt và ngũ cốc. Không nên chỉ dựa vào một vài loại rau để đáp ứng toàn bộ nhu cầu selen của cơ thể. Việc tự ý sử dụng viên uống bổ sung liều cao cũng không được khuyến khích, bởi dư thừa selen có thể gây buồn nôn, tiêu chảy, rụng tóc, móng giòn và những biểu hiện bất lợi khác.
Mùa đông là thời điểm thích hợp để làm phong phú thực đơn bằng những món canh rong biển, đậu phụ, đậu nành hầm hay gà hấp nấm hương. Những nguyên liệu bình dân này giúp bữa ăn thêm đa dạng, bổ sung nhiều nhóm dưỡng chất và tạo cảm giác ngon miệng trong ngày lạnh. Điều quan trọng vẫn là ăn đủ chất, đúng khẩu phần và lựa chọn thực phẩm phù hợp với tình trạng sức khỏe, thay vì kỳ vọng một loại rau có thể mang lại tác dụng “trường thọ”.