Về Hải Dương thăm văn miếu Mao Điền
Chỉ đứng sau Văn miếu Quốc Tử Giám, với hơn 500 năm tồn tại và thờ hơn 600 vị tiến sĩ, văn miếu Mao Điền đã trở thành niềm tự hào về truyền thống hiếu học của xứ Đông.
Nằm bên đường quốc lộ 5, cách thành phố Hải Dương 15km về phía Bắc, thuộc xã Cẩm Điền, huyện Cẩm Giàng (Hải Dương), văn miếu Mao Điền được biết tới là một trong số ít văn miếu hàng tỉnh còn tồn tại ở Việt Nam. Lịch sử của văn miếu bắt đầu từ hơn 500 năm về trước.
![](https://afamilycdn.com/fR92GdJJGNjwgqJcccccccccccchgZ/File/100811afamilyDLmaodien4_40423.jpg)
Dưới triều vua Lê Thánh Tông, triều đình cho mở thêm một số trường học nữa ngoài trường Quốc Tử Giám ở kinh thành để đẩy mạnh phát triển Nho giáo. Ở xứ Đông (gồm toàn bộ tỉnh Hải Dương, thành phố Hải Phòng, huyện Đông Triều của Quảng Ninh) văn miếu Mao Điền được xây dựng vừa làm nơi thờ các bậc tiên hiền Nho học vừa làm trường thi của vùng.
Từ giữa thế kỷ 15 cho đến khoa thi cuối cùng của nhà Nguyễn, nơi đây trở thành nơi thi hương của vùng trấn Hải Dương. Đặc biệt trong thời Mạc (1527-1593) đã bốn lần tổ chức thi đại khoa ở Mao Điền.
Ngay từ khi mới xây dựng văn miếu Mao Điền đã là một công trình có kiến trúc văn hóa uy nghi, bề thế. Đi trên quốc lộ 5 theo hướng Hải Dương - Hà Nội, ngay từ xa ta đã có thấy Tam quan đồ sộ của văn miếu Mao Điền nằm giữa cánh đồng lúa rộng mênh mông.
![](https://afamilycdn.com/fR92GdJJGNjwgqJcccccccccccchgZ/File/100811afamilyDLmaodien-copy_a0ab9.jpg)
![](https://afamilycdn.com/fR92GdJJGNjwgqJcccccccccccchgZ/File/100811afamilyDLmaodien1_4836f.jpg)
![](https://afamilycdn.com/fR92GdJJGNjwgqJcccccccccccchgZ/File/100811afamilyDLmaodien7_d6389.jpg)
Công trình Tam quan đồ sộ của văn miếu Mao Điền.
Qua Tam quan là cây gạo cổ thụ hơn 200 tuổi in bóng xuống hồ nước xanh mát làm tôn lên vẻ trang nghiêm, tĩnh mịch cho văn miếu. Theo nhân viên của ban quản lý di tích cho biết, tương truyền cây gạo này được trồng vào năm Cảnh Thịnh thứ 9 (1801), thời điểm tái thiết văn miếu trấn Hải Dương.
![](https://afamilycdn.com/fR92GdJJGNjwgqJcccccccccccchgZ/File/100811afamilyDLmaodien3_38a1c.jpg)
![](https://afamilycdn.com/fR92GdJJGNjwgqJcccccccccccchgZ/File/100811afamilyDLmaodien12_cf036.jpg)
Cây gạo cổ thụ hàng trăm năm tuổi trong khuôn viên văn miếu Mao Điền.
Hai bên tả, hữu trước dãy điện thờ chính là lầu chuông Đồng nặng 1042 kg đường kính miệng 115cm, cao 150cm, lầu trống Đại có miệng 150cm, chu vi tang trống 565cm, dài 188cm. Lầu chuông, lầu trống được thiết kế theo phong cách truyền thống hai tầng tám mái toàn bằng gỗ lim, tuy giản dị nhưng lại rất mềm mại, uyển chuyển.
![](https://afamilycdn.com/fR92GdJJGNjwgqJcccccccccccchgZ/File/100811afamilyDLmaodien5_335d5.jpg)
![](https://afamilycdn.com/fR92GdJJGNjwgqJcccccccccccchgZ/File/100811afamilyDLmaodien6_7dd27.jpg)
Lầu chuông, lầu trống tuy giản dị nhưng vẫn rất mềm mại uyển chuyển.
Dãy nhà chính của văn miếu gồm hai lớp quay về hướng Tây, với 7 gian, mái cong vút, chạm trổ hình rồng, phượng, áp sát vào nhau. Nhà trong thờ Khổng Tử. Nhà ngoài là nơi tụ hội bái lễ của các bậc quan trường học giả và đặt bàn thờ và bát nhang công đồng. Hai bên vách treo bảng danh sách 637 vị tiến sĩ quê ở trấn Hải Dương trong thời đại khoa cử Việt Nam.
Nhìn vào bảng danh sách đồ sộ ấy ta không khỏi cảm phục tinh thần hiếu học của người dân xứ Đông. Hai bên là hai dãy nhà giải vũ 5 gian đối diện nhau, do nằm ở hai hướng Đông và Tây nên người dân nơi đây vẫn quen gọi là nhà Đông vu, Tây vu.
![](https://afamilycdn.com/fR92GdJJGNjwgqJcccccccccccchgZ/File/100811afamilyDLmaodien8_9b30d.jpg)
Dãy nhà chính của khu văn miếu.
![](https://afamilycdn.com/fR92GdJJGNjwgqJcccccccccccchgZ/File/100811afamilyDLmaodien10_06254.jpg)
Hai di vật cổ nhất của văn miếu Mao Điền được đặt ở dãy nhà ngoài là chiếc lư hương bằng đá trên bàn thờ công đồng và khánh đá từ thời Tây Sơn. Chiếc khánh đá có âm thanh trong trẻo thể hiện trình độ rất cao của người thợ chế tác đá Việt Nam đầu thế kỷ 19, với một bên tai đã vỡ.
![](https://afamilycdn.com/fR92GdJJGNjwgqJcccccccccccchgZ/File/100811afamilyDLmaodien11_de36e.jpg)
Hai chiếc khánh và lư hương bằng đá cổ đang được giữ gìn cẩn thận trong văn miếu.
![](https://afamilycdn.com/fR92GdJJGNjwgqJcccccccccccchgZ/File/100811afamilyDLmaodien2_048c1.jpg)
Khu hậu cung luôn thu hút nhiều người đến để chiêm bái, cầu học hành.
Phía trong hậu cung của văn miếu thờ cả thảy chín bài vị. Chính giữa thờ Khổng Tử, ông tổ của đạo Nho. Lần lượt hai bên là Nguyễn Trãi, Chu Văn An, Mạc Đĩnh Chi, Nguyễn Bỉnh Khiêm, Phạm Sư Mạnh, Vũ Hữu, Tuệ Tĩnh, Nguyễn Thị Duệ. Trong cách bài trí thờ tự cũng có nhiều ý nghĩa sâu sắc. Khổng Tử là ông tổ đạo nên được thờ ở chính giữa, bên trái là Chu Văn An, một người thầy mẫu mực trong truyền thống đạo Nho nước ta. Những người còn lại đều là những người con xuất chúng của trấn Hải Dương. Đặc biệt là trạng nguyên Nguyễn Thị Duệ, nữ trạng nguyên duy nhất của nước Việt.
Cứ vào tháng 2 âm lịch hàng năm, tỉnh Hải Dương lại tiến hành mở hội văn miếu Mao Điền, để mọi người có thể trở về đây chiêm bái, tưởng nhớ các bậc danh tài và thêm tự hào về truyền thống hiếu học của người nước Việt.