Người sinh thập niên 1990 có thể đang già nhanh hơn thế hệ trước: 4 “thủ phạm” âm thầm thúc đẩy lão hóa

Nhiều người trẻ vẫn có vẻ ngoài khỏe mạnh nhưng bên trong, quá trình lão hóa tế bào và cơ quan có thể đã diễn ra nhanh hơn tuổi thật. Các chuyên gia cảnh báo, lối sống hiện đại với chế độ ăn kém lành mạnh, thiếu ngủ, căng thẳng và ngồi nhiều đang góp phần thúc đẩy quá trình này.

Có một nghịch lý đang được giới khoa học quan tâm: Tuổi trên giấy tờ có thể còn trẻ, nhưng “tuổi sinh học” của cơ thể lại già hơn nhiều so với tuổi thật.

Tuổi sinh học phản ánh mức độ lão hóa thực sự của các tế bào, mô và cơ quan, thay vì chỉ tính dựa trên số năm một người đã sống.

Một nghiên cứu quy mô lớn của các nhà khoa học thuộc Đại học Washington, với dữ liệu của hơn 150.000 người, cho thấy những người sinh trong thập niên 1990 có tốc độ lão hóa sinh học nhanh hơn đáng kể so với nhóm sinh vào thập niên 1960.

Đáng chú ý, nhóm sinh vào những năm 1990 còn được ghi nhận có nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng khởi phát sớm cao gấp khoảng 4 lần so với thế hệ sinh vào thập niên 1960.

Tuy nhiên, điều này không có nghĩa cứ sinh trong thập niên 1990 là chắc chắn lão hóa nhanh hay mắc ung thư. Các kết quả nghiên cứu chủ yếu cho thấy mối liên hệ đáng lưu ý giữa tốc độ lão hóa sinh học và nguy cơ bệnh tật, đồng thời đặt ra câu hỏi về những yếu tố trong môi trường sống hiện đại đang tác động đến sức khỏe của thế hệ trẻ.

Ung thư ngày càng được phát hiện nhiều ở người trẻ

Theo chuyên gia y học dự phòng chính xác Chang Chia-Ming (Trung Quốc), tình trạng ung thư khởi phát ở người trẻ đang trở thành vấn đề được quan tâm.

Không chỉ ung thư đại trực tràng, một số loại ung thư khác như ung thư đường tiêu hóa, ung thư phổi, ung thư tuyến giáp... cũng được ghi nhận những thay đổi về độ tuổi mắc bệnh tại nhiều quốc gia.

Một trong những hướng nghiên cứu được chú ý là tuổi sinh học của cơ thể.

Các tế bào bị lão hóa nhanh có thể làm suy giảm khả năng sửa chữa tổn thương, duy trì chức năng bình thường và thích ứng với các tác động từ môi trường. Khi những tổn thương tích lũy theo thời gian, nguy cơ xuất hiện các bệnh mạn tính, trong đó có ung thư, có thể tăng lên.

Vậy điều gì đang khiến người trẻ có nguy cơ “già từ bên trong” nhanh hơn?

4 yếu tố có thể đang âm thầm thúc đẩy lão hóa

1. Ô nhiễm môi trường

Con người ngày nay có thể tiếp xúc với nhiều loại chất ô nhiễm từ không khí, nguồn nước, thực phẩm và môi trường sinh hoạt.

Một số hóa chất trong môi trường có khả năng tác động đến hệ nội tiết hoặc gây stress oxy hóa, từ đó ảnh hưởng đến quá trình hoạt động và lão hóa của tế bào.

Việc giảm tiếp xúc với các nguồn ô nhiễm không phải lúc nào cũng dễ dàng, nhưng có thể bắt đầu từ những lựa chọn đơn giản như hạn chế khói thuốc, sử dụng thực phẩm an toàn và chú ý chất lượng không khí trong môi trường sống.

2. Chế độ ăn nhiều thực phẩm chế biến sẵn

Đây được xem là một trong những thay đổi lớn của lối sống hiện đại.

Thực đơn ngày càng có nhiều thực phẩm siêu chế biến, đồ ăn nhanh, thịt chế biến sẵn, đồ uống nhiều đường... trong khi rau xanh, trái cây và chất xơ lại không được chú trọng đúng mức.

Chế độ ăn nhiều thực phẩm chế biến sẵn và ít chất xơ có thể ảnh hưởng bất lợi đến chuyển hóa, hệ vi sinh đường ruột và tình trạng viêm của cơ thể.

Đặc biệt, với sức khỏe đại trực tràng, một chế độ ăn giàu chất xơ từ rau củ, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và các loại đậu được xem là lựa chọn có lợi hơn.

3. Thiếu ngủ và căng thẳng kéo dài

Đây có lẽ là vấn đề quen thuộc nhất với người trẻ.

Thức khuya, ngủ không đủ giấc, áp lực công việc, học tập và cuộc sống có thể khiến cơ thể liên tục ở trạng thái căng thẳng.

Nếu tình trạng này kéo dài, các quá trình liên quan đến chuyển hóa, miễn dịch, hormone và khả năng phục hồi của cơ thể đều có thể bị ảnh hưởng.

Nói cách khác, cơ thể không có đủ thời gian để “sửa chữa” những tổn thương tích lũy sau một ngày dài.

4. Ngồi quá nhiều, vận động quá ít

Một người có thể còn trẻ nhưng lại dành phần lớn thời gian trong ngày để ngồi trước máy tính, lái xe hoặc sử dụng điện thoại.

Lối sống ít vận động có liên quan đến nguy cơ béo phì, rối loạn chuyển hóa, bệnh tim mạch và nhiều bệnh mạn tính khác.

Vì vậy, tập thể dục không chỉ nhằm giảm cân hay giữ vóc dáng. Duy trì vận động thường xuyên còn là một trong những cách quan trọng để bảo vệ sức khỏe chuyển hóa và làm chậm quá trình suy giảm chức năng của cơ thể.

Muốn “già chậm”, hãy bắt đầu từ những điều rất cơ bản

Theo các chuyên gia, không có một loại thực phẩm, viên uống hay phương pháp nào có thể “đóng băng” tuổi sinh học.

Thay vào đó, cách thực tế nhất vẫn là điều chỉnh lối sống.

Một chế độ ăn theo hướng Địa Trung Hải, ưu tiên rau xanh, trái cây, các loại đậu, ngũ cốc nguyên hạt, cá, các loại hạt và chất béo không bão hòa; đồng thời hạn chế thịt đỏ, thịt chế biến sẵn, đồ ăn siêu chế biến và thực phẩm nhiều đường có thể là một lựa chọn đáng cân nhắc.

Bên cạnh đó, hãy duy trì 3 nguyên tắc: Không thường xuyên thức khuya - vận động đều đặn - hạn chế ngồi liên tục trong thời gian dài.

Quan trọng hơn, đừng đợi đến khi cơ thể xuất hiện dấu hiệu bất thường mới bắt đầu quan tâm đến sức khỏe.

Tuổi sinh học không hoàn toàn đồng nghĩa với tuổi thật. Dù không thể ngăn cơ thể lão hóa, nhiều yếu tố liên quan đến lối sống vẫn có thể thay đổi. Ăn uống lành mạnh, ngủ đủ, vận động và kiểm soát các yếu tố nguy cơ từ sớm chính là cách thiết thực để cơ thể bước vào tuổi trung niên với một “nền tảng sức khỏe” tốt hơn.

(Bài và ảnh: Tvbs)