Mua điện thoại cho mẹ giải khuây, tôi không ngờ có ngày cuộc sống của bà bị đảo lộn đến thế này

Món quà nhỏ khiến mẹ vui như trẻ con

Mẹ tôi năm nay 68 tuổi, đã nghỉ hưu được vài năm. Bố mất sớm, các con đều có gia đình riêng, người đi làm, người bận chăm con nhỏ, căn nhà vốn đông vui ngày trước giờ phần lớn thời gian chỉ còn mình mẹ. Sáng bà dậy sớm nấu ăn, quét dọn, chăm mấy chậu hoa ngoài ban công. Đến trưa, sau khi cơm nước, bà lại xem tivi, xem hết chương trình này đến chương trình khác, thỉnh thoảng sang hàng xóm chơi, rồi ngồi đợi chiều con cháu đi làm về. Tối đến, ngoài bữa cơm, thời gian còn lại bà cũng lủi thủi trong phòng vì không muốn làm phiền các cháu học bài.

Nghe thì có vẻ cuộc sống của mẹ nhàn nhã, nhưng, có ở nhà với mẹ một hôm tôi mới biết, lắm khi bà đi ra đi vào, bật tivi mà cũng không muốn xem. 

Thế nên, nhân dịp sinh nhật mẹ, tôi mua tặng bà một chiếc điện thoại thông minh. Tôi cài sẵn những ứng dụng gọi điện, xem video, hướng dẫn bà cách tìm những chương trình yêu thích. Tôi còn chỉ mẹ cách nghe truyện đọc bằng giọng AI, cách xem phim và tìm những video nấu ăn, chăm sóc cây cảnh.

Ban đầu, mẹ học khá chậm, bà cứ sợ bấm nhầm làm mất tiền, nhưng chỉ sau vài tuần đã thành thạo hơn tôi tưởng. Mẹ biết tìm các video về sức khỏe, tuổi già và những mẹo vặt trong cuộc sống, đặc biệt là xem phim.

Tôi vẫn nhớ vẻ hào hứng của mẹ trong những ngày đầu. Bà khoe với tôi rằng chỉ cần một chiếc điện thoại là có thể nghe truyện cả buổi, xem những bộ phim ngày trước không có thời gian xem. "Mẹ cứ tưởng điện thoại chỉ để gọi điện, ai ngờ vui thế này. Có nó, ở nhà cũng không buồn lắm", bà cười nói.

Từ xem cho vui đến quên cả giờ ăn, giờ ngủ

Thời gian đầu, bà chỉ xem điện thoại sau khi làm xong việc nhà. Nhưng rồi, mẹ bị cuốn theo những bộ phim dài tập, những câu chuyện tình cảm được đọc bằng giọng AI cứ nối tiếp nhau, hết video này lại đến video khác. Bà bắt đầu cầm điện thoại ngay sau khi thức dậy, vừa ăn sáng vừa xem, làm việc nhà cũng tranh thủ nghe truyện.

Có hôm tôi về đến nhà lúc gần 12 giờ trưa, thấy mẹ vẫn ngồi trên ghế sofa, chăm chú nhìn màn hình điện thoại, còn chưa ăn cơm. Có hỏi thì mẹ cũng bảo "mải xem quá nên quên". Buổi tối, bà xem đến 11-12 giờ đêm, sáng hôm sau lại dậy muộn, người uể oải, chẳng muốn làm gì.

Đáng lo hơn, bà bắt đầu bỏ bê cả việc chăm sóc bản thân. Mùa hè nóng nực, có hôm bà mải xem đến mức ngại đứng dậy đi tắm, quần áo mặc cả ngày chưa thay. Có lúc đã buồn đi vệ sinh nhưng vẫn cố xem nốt đoạn phim đang dở. Sau một thời gian, bà thường xuyên kêu mệt, người lờ đờ, lại có biểu hiện tiểu buốt, tiểu rắt và ngứa ngáy khó chịu.

Tôi lo lắng, nhắc mẹ giảm thời gian sử dụng điện thoại, nhưng bà lại buồn bã: "Ở nhà cả ngày có mỗi cái này làm vui. Chúng mày đi làm hết, mẹ biết chơi với ai? Mẹ bật một câu chuyện lên nghe, cảm giác như trong nhà có người đang nói chuyện với mình".

Một chiếc điện thoại cũng đe dọa sức khỏe người già?

Người cao tuổi có nhiều thay đổi trong đời sống sau khi nghỉ hưu, con cái trưởng thành và các mối quan hệ xã hội dần thu hẹp. Những hoạt động từng tạo nên nhịp sống mỗi ngày như đi làm, gặp gỡ đồng nghiệp, chăm sóc con cái cũng không còn đều đặn như xưa, và khi chưa thích nghi, họ dễ rơi vào trạng thái buồn chán, cô đơn, cảm thấy mình như thừa thãi trong nhà.

Trong hoàn cảnh ấy, điện thoại thông minh lại dễ dàng trở thành một người bạn. Ngoài gọi video cho con cháu, trò chuyện với bạn bè, người lớn tuổi có thể nghe nhạc, đọc sách, xem chương trình yêu thích hoặc tham gia các cộng đồng cùng sở thích... trên điện thoại. Với người gặp khó khăn trong đi lại, đây còn là một cách tiếp cận thông tin và giải trí thuận tiện.

Tuy nhiên, khi tiếp cận với các nền tảng mạng xã hội trên điện thoại, người cao tuổi có thể bị cuốn theo dẫn đến đảo lộn cuộc sống. Những thay đổi ban đầu chỉ là bữa cơm muộn hơn, giờ đi ngủ kéo dài hơn. Nhưng khi tình trạng này lặp lại trong nhiều tuần, cơ thể bà bắt đầu phản ứng.

Thói quen thức khuya có thể khiến giấc ngủ của người già bị rút bớt hoặc kém đi, dẫn đến mệt mỏi, giảm tập trung và buồn ngủ ban ngày. Việc ngồi lâu, ít vận động cũng làm giảm cơ hội duy trì sức mạnh cơ bắp, sự linh hoạt và khả năng giữ thăng bằng. Nếu mải xem đến mức ăn uống qua loa, người lớn tuổi còn có nguy cơ không được cung cấp đủ năng lượng và dưỡng chất cần thiết...

Một vấn đề khác là việc trì hoãn đi vệ sinh. Khi quá tập trung vào màn hình, một số người có thể cố nhịn tiểu dù đã có nhu cầu. Thói quen này không nên được duy trì, đặc biệt ở người cao tuổi vốn có thể gặp các vấn đề về bàng quang hoặc đường tiết niệu. Nhịn tiểu kéo dài có thể gây khó chịu và không có lợi cho sức khỏe tiết niệu... Vệ sinh cơ thể kém cũng có thể khiến cho mùi người già trở nên nghiêm trọng hơn.

Điều đáng nói là người già đôi khi không nhận ra những thay đổi này ngay từ đầu. Họ có thể nghĩ mình chỉ hơi mệt vì thức khuya, chỉ khó chịu một chút vì thời tiết, hoặc đơn giản là chưa muốn rời chiếc ghế đang ngồi. Đến khi các biểu hiện kéo dài, con cháu mới giật mình nhận thấy sức khỏe và nếp sinh hoạt của cha mẹ đã thay đổi đáng kể.

Đừng chỉ giật điện thoại khỏi tay bố mẹ 

Sau lần trò chuyện với mẹ, tôi có tìm hiểu. Hóa ra, không phải mỗi mẹ tôi như vậy. Cha mẹ của bạn bè tôi sau khi dùng điện thoại thông mình cũng trong tình trạng tương tự. Tôi không chọn cách cất điện thoại đi hay đặt ra những quy định cứng nhắc ngay lập tức. Tôi hiểu rằng nếu chỉ cấm đoán mà không thay thế bằng những hoạt động có ý nghĩa, mẹ sẽ càng cảm thấy bị bỏ rơi, thậm chí giấu giếm để tiếp tục xem.

Người già cũng có nhu cầu được giải trí, được cập nhật những điều mới mẻ và được sống trong thế giới của riêng mình. Chúng ta không thể vì lo ngại những tác động tiêu cực mà tước đi cơ hội tiếp cận công nghệ của họ. Nhưng cũng không nên mặc nhiên cho rằng chỉ cần có điện thoại, có phim để xem, có truyện để nghe thì cha mẹ sẽ không còn cô đơn.

Một chiếc điện thoại có thể giúp lấp đầy những khoảng thời gian trống, nhưng không thể thay thế hoàn toàn một cuộc trò chuyện, một bữa cơm có con cháu ngồi bên hay một buổi chiều được cùng ai đó đi dạo.

Tôi từng nghĩ mình đã làm tròn bổn phận khi mua cho mẹ một chiếc điện thoại tốt, cài những ứng dụng bà thích và hướng dẫn bà sử dụng thành thạo. Sau này tôi mới hiểu, điều mẹ cần không chỉ là biết cách chạm vào màn hình để mở ra một thế giới khác, mà còn là có những người sẵn lòng bước vào thế giới của bà.

Bởi đôi khi, điều khiến người già chìm quá sâu vào thế giới mạng không phải vì thế giới ấy hấp dẫn đến đâu, mà vì cuộc sống ngoài màn hình của họ đang quá thiếu những điều để mong chờ.

Và có lẽ, món quà ý nghĩa nhất dành cho cha mẹ không chỉ là một chiếc điện thoại thông minh, mà còn là sự quan tâm đủ đều đặn để họ không phải dùng màn hình làm người bạn duy nhất trong những ngày dài ở nhà một mình.