Matcha made in Vietnam xứng đáng được biết đến nhiều hơn nữa!

Tôi đã dừng lại khá lâu trước một dòng thread: "Tại sao Việt Nam có thủ phủ trà như Thái Nguyên mà lại không làm matcha?" - Bài này đã nhận được 12k tim, 570 bình luận, 802 lượt đăng lại và 600 lượt share.

Một câu hỏi tưởng như đơn giản, nhưng phía dưới là rất nhiều phân tích. Nào là thổ nhưỡng không phù hợp, nào là kỹ thuật chưa đủ, nào là matcha là "đặc sản riêng" của Nhật. Tôi lướt qua, đọc, rồi thoát ra. Nhưng có một cảm giác rất rõ ràng ở lại: Có gì đó không đúng.

Càng nghĩ, tôi càng thấy lạ. Chúng ta có những vùng trà hàng trăm năm tuổi, có sản lượng xuất khẩu thuộc top thế giới, có cả một nền văn hoá trà kéo dài hàng nghìn năm.

Vậy thì vì sao, khi nói đến matcha - một dạng chế phẩm của trà - chúng ta lại mặc định rằng mình không có? Hay đúng hơn, chúng ta chưa từng nhìn nó như một thứ mình có thể làm tốt?

Matcha Việt Nam không hề "không tồn tại"

Câu trả lời đến nhanh hơn tôi nghĩ. Matcha Việt Nam không chỉ tồn tại mà đã tồn tại từ khá lâu. Trên thị trường hiện nay, không khó để tìm thấy những cái tên như Tằng Vĩnh An, Vườn của Yến, Dotea, Ngọc Trà, Yên Matcha... Những thương hiệu này không chỉ bán matcha, mà đang làm matcha một cách nghiêm túc. Từ matcha dùng hằng ngày đến những dòng matcha ceremonial - cấp độ cao nhất, vốn được dùng trong trà đạo Nhật Bản. Thậm chí là đã xuất khẩu đi nước ngoài. Cần phải nói thêm là, trên thế giới, ngoài Nhật Bản thì cũng chỉ mới có một số ít nước sản xuất được matcha, trong đó có Việt Nam.

Điều thú vị là, với nhiều người chơi, chất lượng của những dòng matcha này đã đủ để uống nguyên chất, cảm nhận rõ vị umami và phân biệt được từng cấp độ.

Vậy mà, trong nhận thức chung, matcha Việt Nam gần như… không tồn tại.

Trước khi viết bài này, tôi từng uống khá nhiều matcha tại Nhật. Từ những ly take-away phổ biến ở Tokyo đến những bát matcha trong không gian trà đạo tại Kyoto. Vì thế, khi một người bạn giới thiệu về một loại matcha sản xuất tại Việt Nam - và nói rằng loại này đã được xuất khẩu đi châu Âu - tôi đã quyết định thử.

Ấn tượng đầu tiên là giá. Khoảng 200.000 đồng cho một hộp 50g. Một mức giá… gần như khiến mình nghi ngờ. Nhưng khi pha lên, cảm nhận lại rất rõ ràng hương thơm thiên về hoa cỏ, vị ngọt dịu, không hề đắng, đánh lên foam rất dễ và có thể pha bằng nước nguội. Một kiểu "ra gì và này nọ" theo đúng nghĩa tích cực.

Tôi thử tiếp dòng ceremonial, khoảng 190.000 đồng cho 30g. Và lần này thì… không có gì để chê. Màu xanh sáng, đẹp, không ngả vàng, hương đầu là cỏ non tươi, sau đó rõ mùi đậu luộc, vị umami hiện rõ. Điều tôi bất ngờ nhất là độ mịn. Matcha sau khi đánh xong, để gần một tiếng vẫn không lắng cặn.

Với những người chơi khó tính, có thể matcha Việt chưa thay thế được những dòng cao cấp nhất từ Nhật. Nhưng ở phân khúc phổ thông thì không hề thua kém.

Chúng ta đã làm matcha "đúng cách" từ lâu

Nếu đào sâu hơn, bạn sẽ thấy một điều còn bất ngờ hơn. Matcha Việt Nam không phải là phiên bản giản lược.

Nhiều nhà sản xuất đã áp dụng gần như đầy đủ quy trình chuẩn của Nhật: che bóng trà từ 20-30 ngày trước khi thu hoạch, tuyển chọn lá để làm tencha, xay bằng cối đá granite để đạt độ mịn chuẩn. Đó không còn là "bột trà xanh", mà là matcha - theo đúng nghĩa của nó.

Thậm chí, việc sản xuất được matcha ceremonial cho thấy chúng ta không chỉ làm được mà còn đang chạm tới phân khúc cao cấp nhất.

Một trong những lập luận phổ biến nhất trên Threads hôm đó là: Việt Nam không có thổ nhưỡng phù hợp. Nhưng thực tế lại phức tạp hơn nhiều.

Những vùng trồng trà nổi tiếng của Nhật như Uji hay Shizuoka có điểm chung: khí hậu mát, nhiều sương, chênh lệch nhiệt độ ngày - đêm, đất giàu khoáng.

Và những điều này… không hề xa lạ ở Việt Nam. Từ Thái Nguyên, Sơn La, Hà Giang, Lào Cai, Bảo Lộc đều có những điều kiện tương tự như: sương dày buổi sáng, nhiệt độ ổn định, đất giàu dinh dưỡng.

Chính những yếu tố này tạo nên màu xanh sâu, vị umami, hậu vị thanh - những thứ làm nên một bát matcha ngon.

Việt Nam không thiếu điều kiện để làm matcha. Chỉ là chúng ta chưa từng tin vào điều đó.

Khi người Nhật cũng nhìn thấy điều đó

Có một chi tiết mà ít người để ý. Satoen - một thương hiệu trà Nhật đã đầu tư sản xuất tại Việt Nam từ rất nhiều năm trước. Không chỉ vậy, Morinaga Nutritional Foods Vietnam (thuộc Morinaga Milk Industry) cũng đang triển khai sản xuất matcha tại Thái Nguyên, hợp tác với Hợp tác xã Chiến Công. Mục tiêu rất rõ ràng, là tạo ra dòng "matcha chuẩn Nhật, giá Việt".

Nếu lá trà Việt không đủ tốt, sẽ không có lý do gì để những doanh nghiệp đến từ cái nôi của matcha chọn đặt nhà máy tại đây.

Sau tất cả, câu hỏi ban đầu: "Vì sao Việt Nam không có matcha?" hóa ra lại không đúng.

Câu hỏi đúng hơn có lẽ là: Vì sao chúng ta không biết rằng mình đã có matcha? Trong nhiều năm, trà Việt Nam gắn với hình ảnh: xuất khẩu số lượng lớn, giá rẻ, ít thương hiệu. Và điều đó khiến chúng ta vô thức mặc định: trà Việt không thể ở phân khúc cao. Ngay cả khi thực tế đã thay đổi.

Trong bối cảnh matcha Nhật ngày càng đắt, nguồn cung không ổn định, người tiêu dùng bắt đầu tìm kiếm lựa chọn mới, matcha Việt Nam không còn là "phương án thay thế".

Nó có thể trở thành một lựa chọn thực sự. Không phải vì nó rẻ hơn. Mà vì nó đủ tốt.