Kênh Tiktok 2,4 triệu lượt thích tràn ngập nội dung phản cảm: Ai sẽ trả giá cho những cú lướt vô thức của trẻ em?

Có một thực tế khó phủ nhận rằng, mạng xã hội ngày nay đã trở thành một phần của cuộc sống. Mỗi sáng thức dậy, nhiều người mở TikTok trước cả khi đọc tin tức. Giờ nghỉ trưa là vài phút lướt Reels. Tối trước khi đi ngủ lại thêm vài chục video ngắn nữa. Thuật toán liên tục đề xuất những nội dung mới, khiến việc dừng lại đôi khi còn khó hơn cả việc bắt đầu. Chính vì vậy, cuộc cạnh tranh giữa những người làm nội dung cũng ngày càng khốc liệt.

Giữa hàng triệu video được đăng tải mỗi ngày, không ít người lựa chọn cách nhanh nhất để thu hút sự chú ý: Gây sốc.

Không cần một câu chuyện hấp dẫn, không cần thông điệp ý nghĩa, không cần đầu tư chất xám. Chỉ cần vài hình ảnh gợi cảm, vài tình huống được dàn dựng để khơi gợi tò mò, vài dòng tiêu đề kích thích người xem bấm vào. Thế là đủ để tạo nên hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu lượt xem.

Điều đáng nói là hiện tượng này không còn xuất hiện lẻ tẻ.

Nhiều tài khoản xây dựng gần như toàn bộ nội dung xoay quanh hình ảnh phụ nữ ăn mặc hở hang, những màn "troll gái xinh", các tình huống cố tình tạo góc quay nhạy cảm hoặc khai thác cơ thể phụ nữ như một công cụ để câu tương tác. Cốt truyện gần như không có. Giá trị mang lại cũng rất mờ nhạt. Thứ được đặt ở vị trí trung tâm luôn là yếu tố gây tò mò về ngoại hình.

Lướt vài video, người xem có thể nghĩ đó chỉ là "giải trí". Nhưng khi xem hàng chục video liên tiếp với cùng một công thức, người ta sẽ nhận ra nội dung gần như giống hệt nhau: Nhân vật nữ càng hở, video càng dễ lan truyền.

Đó là điều khiến nhiều người đặt câu hỏi: Những video như vậy thực sự mang lại giá trị gì?

Nếu mục tiêu của việc sáng tạo nội dung là chia sẻ kiến thức, truyền cảm hứng, giải trí tích cực hoặc kết nối cộng đồng, thì những video chỉ xoay quanh việc phô bày hình thể để thu hút lượt xem đang đóng góp điều gì cho không gian mạng? Thuật toán của các nền tảng không biết đâu là nội dung có giá trị, đâu là nội dung hời hợt. Điều nó quan tâm là người dùng có dừng lại xem hay không.

Một video khiến người xem tò mò thêm vài giây sẽ được phân phối nhiều hơn. Một video có nhiều bình luận tranh cãi cũng được coi là "tương tác tốt". Chính cơ chế này vô tình tạo động lực để nhiều người tiếp tục sản xuất những nội dung ngày càng phản cảm.

Hôm nay chỉ là một chiếc áo hở vai. Ngày mai có thể là váy ngắn hơn. Ngày kia là những góc quay cố tình hướng vào vùng nhạy cảm. Giới hạn bị đẩy lùi từng chút một, bởi nếu không gây sốc hơn hôm qua, rất khó giữ được lượng tương tác.

Đó là vòng xoáy mà không ít nhà sáng tạo nội dung đang mắc kẹt.

Người lớn có thể bỏ qua, nhưng trẻ em thì không

Nhiều người cho rằng: "Không thích thì đừng xem".

Nghe có vẻ hợp lý, nhưng chỉ đúng với người trưởng thành.

Ngày nay, trẻ em tiếp xúc với điện thoại và mạng xã hội từ rất sớm. Có em mới học tiểu học đã biết lướt video ngắn, biết tìm kiếm nội dung theo sở thích. Thậm chí nhiều em không chủ động tìm kiếm mà vẫn được thuật toán tự động đề xuất những video đang thịnh hành.

Đó mới là điều đáng lo.

Một đứa trẻ chưa đủ khả năng phân biệt đâu là nội dung được dàn dựng, đâu là hành vi nên hay không nên học theo. Khi liên tục nhìn thấy những video mà sự nổi tiếng gắn liền với việc phô bày cơ thể, các em rất dễ hình thành suy nghĩ lệch lạc về giá trị bản thân.

Rằng muốn được chú ý thì phải gây sốc. Muốn nổi tiếng thì phải khác người. Muốn nhiều lượt xem thì càng phản cảm càng tốt. Đó là những thông điệp vô hình nhưng được lặp đi lặp lại mỗi ngày. Và sự ảnh hưởng của chúng không thể đo đếm chỉ bằng số lượt xem.

Khi phụ nữ trở thành "đạo cụ" của nội dung

Một điều khác cũng khiến nhiều người băn khoăn là cách một số video khai thác hình ảnh phụ nữ.

Không ít nội dung gần như không có câu chuyện. Nhân vật nữ xuất hiện chủ yếu để tạo điểm nhấn bằng trang phục hở hang hoặc những góc quay nhạy cảm. Toàn bộ sức hút của video được xây dựng trên ngoại hình thay vì cá tính, kỹ năng hay câu chuyện của họ.

Điều này vô tình củng cố một góc nhìn cũ kỹ: Giá trị của phụ nữ nằm ở việc họ thu hút ánh nhìn đến đâu. Trong khi đó, mạng xã hội từng là nơi rất nhiều phụ nữ chứng minh năng lực bằng tri thức, sự sáng tạo, khả năng kinh doanh, nghệ thuật, thể thao hay truyền cảm hứng sống tích cực. Hai kiểu nội dung ấy cùng tồn tại, nhưng rõ ràng không tạo ra những tác động giống nhau.

Một điều chúng ta cần thẳng thắn với nhau rằng, lượt thích không đồng nghĩa với giá trị. Một kênh có hàng triệu lượt thích chắc chắn có sức ảnh hưởng nhất định. Nhưng sức ảnh hưởng lớn không đồng nghĩa với việc nội dung đó tích cực. Trong lịch sử mạng xã hội, đã có rất nhiều xu hướng thu hút hàng triệu người xem nhưng nhanh chóng bị lên án vì cổ xúy hành vi nguy hiểm, bắt nạt người khác hoặc tạo ra những chuẩn mực lệch lạc.

Lượt xem là chỉ số của sự chú ý. Nó không phải thước đo của giá trị. Đáng tiếc là hiện nay, nhiều người vẫn nhầm lẫn giữa hai khái niệm này.

Một ví dụ đang gây nhiều tranh cãi là kênh TikTok của nam TikToker mà nhiều người dùng gần đây chia sẻ. Chỉ cần lướt khoảng 10 video, rất khó để không nhận ra một "công thức" lặp đi lặp lại: Các nhân vật nữ xuất hiện với trang phục hở hang, những góc quay tập trung vào cơ thể nhiều hơn câu chuyện, còn nội dung chủ yếu xoay quanh các tình huống như "troll gái xinh" hoặc những màn tương tác thiếu chiều sâu. Nếu không hở vai thì hở lưng, không là váy ngắn thì lại là những khung hình dễ khiến người xem chú ý vào các vùng nhạy cảm hơn là nội dung video. Thậm chí, một số clip còn xuất hiện những góc máy có thể để lộ hình ảnh nhạy cảm của nhân vật nữ.

Điều khiến nhiều người băn khoăn là: Nếu bỏ đi yếu tố hở hang, những video này còn lại điều gì? Không có kiến thức mới, không có thông điệp tích cực, cũng không mang đến tiếng cười từ sự sáng tạo. Yếu tố được khai thác xuyên suốt gần như chỉ là ngoại hình và mức độ gợi cảm của các cô gái xuất hiện trong video. Khi hình ảnh phụ nữ trở thành "mồi câu" để giữ chân người xem vài giây đầu tiên, rất khó để gọi đó là một hướng sáng tạo nội dung lành mạnh.

Đáng nói hơn, đây không phải là một tài khoản nhỏ lẻ. Một kênh sở hữu khoảng 2,4 triệu lượt thích, trong khi kênh phụ cũng ghi nhận khoảng 1,6 triệu lượt thích. Những con số này cho thấy sức lan tỏa rất lớn. Và điều đáng lo không nằm ở lượng tương tác, mà ở câu hỏi: Có bao nhiêu trong số những người đang xem, đang thả tim là trẻ em hoặc thanh thiếu niên? Thuật toán không phân biệt người dùng 12 tuổi hay 30 tuổi. Chỉ cần một video được xem hết, được tương tác nhiều, nền tảng sẽ tiếp tục phân phối rộng hơn.

Điều đáng tiếc là khi những video như vậy liên tục đạt hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu lượt xem, chúng vô tình gửi đi một thông điệp sai lệch: Muốn nổi tiếng thì chỉ cần khai thác sự tò mò về cơ thể phụ nữ. Không ít bạn nữ cũng sẵn sàng tham gia những nội dung này, chấp nhận ăn mặc hở hang hoặc thực hiện các tình huống phản cảm chỉ để đổi lấy vài phút viral trên mạng xã hội. Đó là sự đánh đổi rất đáng suy nghĩ, bởi sự nổi tiếng nếu được xây dựng trên việc khai thác hình thể sẽ khó tạo ra giá trị bền vững cho chính người tham gia lẫn cộng đồng.

Trách nhiệm không chỉ thuộc về nền tảng

Việc kiểm soát nội dung phản cảm rõ ràng là trách nhiệm của các nền tảng mạng xã hội. Tuy nhiên, thuật toán sẽ không thể thay thế hoàn toàn sự lựa chọn của người dùng. Mỗi lượt xem hết video, mỗi lần chia sẻ vì tò mò, mỗi bình luận tranh cãi đều có thể khiến thuật toán hiểu rằng nội dung đó đang được quan tâm và tiếp tục phân phối rộng hơn.

Ở chiều ngược lại, người sáng tạo nội dung cũng cần ý thức rằng sức ảnh hưởng đi kèm với trách nhiệm. Khi một video có thể tiếp cận hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu người, trong đó có không ít trẻ em và thanh thiếu niên, việc chạy theo tương tác bằng những hình ảnh phản cảm không còn là câu chuyện của riêng một cá nhân.

Đó là câu chuyện về những giá trị mà xã hội đang vô tình cổ vũ.

Mạng xã hội không thiếu những nội dung tích cực.

Đó có thể là những người chia sẻ kiến thức miễn phí, những giáo viên dạy học trực tuyến, những bác sĩ phổ biến kiến thức sức khỏe, những đầu bếp hướng dẫn nấu ăn, những người kể chuyện truyền cảm hứng hay những bạn trẻ lan tỏa các dự án cộng đồng. Những nội dung ấy có thể không phải lúc nào cũng đạt hàng chục triệu lượt xem chỉ sau một đêm. Nhưng chúng tạo ra giá trị bền vững.

Một môi trường số lành mạnh không có nghĩa là mọi nội dung đều phải khô khan hay nghiêm túc. Giải trí vẫn rất cần thiết. Tiếng cười vẫn luôn đáng quý. Nhưng giải trí không đồng nghĩa với việc bình thường hóa sự phản cảm, khai thác hình thể để câu view hay đánh đổi các chuẩn mực ứng xử chỉ vì vài con số trên màn hình.

Có lẽ đã đến lúc cần những biện pháp quyết liệt hơn từ nền tảng, sự tỉnh táo hơn từ người xem và trách nhiệm lớn hơn từ những người sáng tạo nội dung. Chỉ khi đó, không gian mạng mới thực sự là nơi những ý tưởng tử tế, sáng tạo và nhân văn có cơ hội được lan tỏa, thay vì liên tục bị lấn át bởi những công thức câu view bất chấp.