Gan cực thích 2 thực phẩm vào mùa thu: Người hay mất ngủ càng nên biết và bổ sung vào thực đơn

Mùa thu thường đi kèm thời tiết khô hanh, nhiệt độ thay đổi và nhịp sinh hoạt của nhiều người cũng dễ bị xáo trộn. Không ít người bắt đầu cảm thấy khó ngủ, ngủ không sâu, hay tỉnh giấc hoặc mệt mỏi khi thức dậy.

Trong y học cổ truyền, những biểu hiện như dễ cáu gắt, khô miệng, khô mắt, bồn chồn hay ngủ không ngon đôi khi được lý giải theo mối liên hệ giữa "can" và "huyết". Tuy nhiên, đây là cách lý giải của y học cổ truyền, không nên đồng nhất với chẩn đoán bệnh gan trong y học hiện đại.

Một số nguyên liệu quen thuộc như hoa hồng và dâu tằm thường được nhắc đến trong các bài trà, món ăn theo hướng dưỡng sinh. Hai loại này vừa dễ tìm, vừa có thể kết hợp với nhiều nguyên liệu khác để tạo thành những thức uống phù hợp trong mùa thu.

Hoa hồng và dâu tằm có gì đặc biệt?

Hoa hồng, đặc biệt phần cánh hoa dùng trong trà, thường được sử dụng trong một số bài trà thảo dược và chế độ ăn theo y học cổ truyền. Theo cách tiếp cận này, hoa hồng thường được dùng với mục đích thư giãn, hỗ trợ điều hòa cảm xúc và tạo cảm giác dễ chịu.

Trong khi đó, dâu tằm là loại quả quen thuộc, có vị chua ngọt, chứa nhiều nước cùng các hợp chất thực vật và vitamin. Quả dâu tằm cũng có thể được dùng tươi, sấy khô hoặc kết hợp với các nguyên liệu khác để pha trà.

Một số tài liệu y học cổ truyền tại Việt Nam cũng ghi nhận các bộ phận của cây dâu tằm được sử dụng trong những bài thuốc dân gian liên quan đến giấc ngủ. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa cứ uống trà hoa hồng hoặc ăn dâu tằm là có thể điều trị chứng mất ngủ.

1. Trà hoa hồng và dâu tằm

Đây là cách kết hợp đơn giản nhất. Có thể sử dụng một lượng nhỏ hoa hồng khô và dâu tằm khô, sau đó hãm với nước nóng trong vài phút.

Về mặt dinh dưỡng, thức uống này giúp bổ sung nước và tạo cảm giác thư giãn khi sử dụng như một phần của chế độ ăn uống. Với những người thích vị thanh nhẹ, đây cũng là lựa chọn dễ thay thế cho các loại đồ uống nhiều đường.

Theo quan niệm y học cổ truyền, hoa hồng được sử dụng để hỗ trợ điều hòa khí, trong khi dâu tằm thường được xếp vào nhóm thực phẩm có tính bổ dưỡng. Tuy nhiên, những khái niệm như "sơ can", "dưỡng âm" hay "bổ huyết" cần được hiểu trong bối cảnh y học cổ truyền, không nên diễn giải thành tác dụng điều trị bệnh gan theo y học hiện đại.

Đặc biệt, nếu một người đang mất ngủ kéo dài, việc chỉ uống trà thảo dược mà bỏ qua nguyên nhân thực sự có thể khiến tình trạng kéo dài hơn.

2. Hoa hồng, dâu tằm và kỷ tử

Kỷ tử thường xuất hiện trong các món trà dưỡng sinh và có thể kết hợp với dâu tằm, hoa hồng để tạo thành một thức uống có vị dễ uống. Công thức này phù hợp với những người thường xuyên làm việc trước màn hình, thức khuya hoặc muốn bổ sung thêm một thức uống từ nguyên liệu thực vật vào thực đơn.

Tuy nhiên, không nên quảng cáo hỗn hợp này như một phương pháp "bổ gan, cải thiện thị lực hay chữa mất ngủ". Khô mắt, ngủ không sâu hoặc thường xuyên tỉnh giấc có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân khác nhau, từ thói quen sử dụng thiết bị điện tử, stress, caffeine đến các bệnh lý cần được kiểm tra.

3. Dâu tằm, hoa hồng và táo đỏ

Nếu muốn một món có cảm giác giống đồ uống hoặc món ăn dưỡng sinh, có thể kết hợp dâu tằm với táo đỏ và một lượng nhỏ hoa hồng.Táo đỏ có vị ngọt, thường được dùng trong nhiều món ăn và thức uống truyền thống. Khi kết hợp với dâu tằm, vị chua nhẹ của quả giúp cân bằng vị ngọt của táo đỏ.

Đây có thể là một lựa chọn để đa dạng hóa thực đơn mùa thu, đặc biệt với những người không thích uống trà nguyên chất. Dù vậy, táo đỏ có lượng đường tương đối cao. Người mắc đái tháo đường hoặc đang kiểm soát đường huyết nên tính cả lượng đường từ món ăn, đồ uống này vào khẩu phần trong ngày.

4. Dâu tằm, hoa hồng kết hợp phục linh

Trong y học cổ truyền, phục linh là một vị thuốc được sử dụng trong nhiều bài thuốc khác nhau. Khi kết hợp cùng hoa hồng và dâu tằm, công thức này mang màu sắc dưỡng sinh rõ hơn.

Tuy nhiên, phục linh không đơn thuần là một loại thực phẩm dùng tùy ý. Nếu sử dụng dưới dạng vị thuốc, đặc biệt với người đang điều trị bệnh hoặc dùng thuốc thường xuyên, nên hỏi ý kiến bác sĩ hoặc người có chuyên môn về y học cổ truyền trước khi sử dụng.

Điểm quan trọng là không nên tự phối nhiều loại dược liệu với nhau chỉ vì nghe nói chúng có tác dụng "an thần", "bổ gan" hay "điều hòa khí huyết".

Mất ngủ không chỉ là chuyện của lá gan

BS.CKII Bùi Châu Tuệ, Khoa Nội thần kinh, Bệnh viện Chợ Rẫy, từng cho biết mất ngủ có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân như stress, lo âu, bệnh lý thần kinh, tim mạch, tiêu hóa hoặc những vấn đề sức khỏe khác. Bác sĩ cũng nhấn mạnh việc điều trị cần xác định đúng nguyên nhân thay vì chỉ dựa vào các sản phẩm hỗ trợ giấc ngủ.

Vì vậy, nếu chỉ thỉnh thoảng khó ngủ khi thay đổi thời tiết, việc điều chỉnh lịch sinh hoạt, giảm caffeine, hạn chế sử dụng điện thoại trước giờ ngủ và duy trì không gian ngủ phù hợp có thể quan trọng hơn việc tìm một loại thực phẩm "đặc trị".

Ngược lại, nếu mất ngủ kéo dài, thường xuyên tỉnh giấc giữa đêm, buồn ngủ ban ngày, mệt mỏi hoặc ảnh hưởng rõ rệt đến công việc, người bệnh nên đi khám để tìm nguyên nhân.

Ăn uống thế nào để mùa thu ngủ ngon hơn?

Hoa hồng và dâu tằm có thể xuất hiện trong thực đơn mùa thu dưới dạng trà hoặc món ăn đơn giản. Nhưng chúng nên được xem là một phần của chế độ ăn đa dạng, thay vì "thuốc bổ gan" hay phương pháp chữa mất ngủ.

Một số nguyên tắc cơ bản vẫn quan trọng hơn: ngủ và thức vào giờ cố định, hạn chế cà phê và trà có caffeine vào buổi chiều tối, tránh ăn quá no trước khi ngủ, vận động thường xuyên và dành thời gian thư giãn trước giờ lên giường.

Nếu sử dụng trà hoa hồng và dâu tằm vào buổi tối, cũng không nên uống quá nhiều ngay trước khi đi ngủ. Việc phải thức dậy đi vệ sinh nhiều lần có thể khiến giấc ngủ bị gián đoạn. Những người có bệnh nền, đang mang thai, đang dùng thuốc hoặc có vấn đề về tiêu hóa cũng nên thận trọng khi sử dụng các loại thảo dược và nguyên liệu cô đặc.

Mùa thu là thời điểm nhiều người thích những món ăn, thức uống thanh nhẹ và giàu thực vật. Hoa hồng và dâu tằm có thể trở thành một lựa chọn thú vị để làm phong phú thực đơn. Nhưng để có giấc ngủ tốt, không có "thực phẩm thần kỳ" nào thay thế được việc ngủ đủ, sống điều độ và xử lý đúng nguyên nhân gây mất ngủ.