Đừng tin lời đồn "chỉ cần ăn táo đỏ là bổ máu": Chuyên gia chỉ ra sự thật, nhiều người vẫn hiểu sai suốt nhiều năm

Có thể bạn đã từng nghe những câu nói như "Mỗi ngày ăn ba quả táo đỏ giúp duy trì sắc diện hồng hào đến tận khi về già" hay "Ăn một quả táo đỏ cũng giống như đang bồi bổ khí huyết vậy". Thậm chí, nhiều người còn coi táo đỏ là "viên thuốc bổ máu tự nhiên", sẵn sàng pha ngay một tách nước táo đỏ mỗi khi thấy da dẻ nhợt nhạt hoặc tay chân lạnh.

Quan niệm này đặc biệt phổ biến ở người trung niên, người cao tuổi và cả những người trẻ chú trọng đến việc chăm sóc sức khỏe. Nhiều người tin rằng chỉ cần ăn táo đỏ là có thể dễ dàng giải quyết các vấn đề như thiếu máu, uể oải hay rối loạn kinh nguyệt.

Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là: Liệu táo đỏ có thực sự giúp "bổ máu"? Nếu loại quả này thực sự có công dụng thần kỳ đến vậy, tại sao các bác sĩ điều trị bệnh thiếu máu do thiếu sắt hiếm khi chỉ kê đơn dùng mỗi táo đỏ, mà thay vào đó lại ưu tiên sử dụng các chế phẩm bổ sung sắt?

"Bổ máu" là khái niệm rất mơ hồ

Trong đời sống hằng ngày, nhiều người dùng cụm từ "bổ máu" để chỉ việc giúp da hồng hào hơn, giảm mệt mỏi hoặc lấy lại sức.

Tuy nhiên, về mặt y học, máu là một hệ thống phức tạp gồm hồng cầu, huyết sắc tố (hemoglobin), sắt, acid folic, vitamin B12 và nhiều thành phần khác.

Vì vậy, nếu chỉ thấy sắc mặt nhợt nhạt sau vài đêm thức khuya rồi vội vàng ăn thật nhiều táo đỏ, bạn có thể đang bỏ qua nguyên nhân thực sự của vấn đề.

Phần lớn thiếu máu là do thiếu sắt. Các bác sĩ cho biết, dạng thiếu máu phổ biến nhất là thiếu máu thiếu sắt.

Sắt là nguyên liệu quan trọng để cơ thể tạo hemoglobin - thành phần giúp vận chuyển oxy đến các cơ quan. Khi lượng sắt đưa vào không đủ, hấp thu kém hoặc mất quá nhiều (ví dụ phụ nữ có kinh nguyệt nhiều), lượng hemoglobin giảm xuống khiến người bệnh xuất hiện hàng loạt triệu chứng như: Mệt mỏi kéo dài, hoa mắt, chóng mặt, móng tay giòn, dễ gãy, khó tập trung, da xanh xao.

Trong trường hợp này, điều cần thiết là bổ sung sắt, chứ không đơn thuần là tìm thực phẩm được gắn mác "bổ máu".

Táo đỏ có chứa sắt nhưng không nhiều như bạn tưởng

Nhiều người bất ngờ khi biết táo đỏ thực sự có chứa sắt. Tuy nhiên, lượng sắt này không quá cao và quan trọng hơn là khả năng hấp thu rất thấp.

Trong 100g táo đỏ khô có khoảng 2-3mg sắt (một số nguồn ghi nhận cao hơn tùy giống và cách chế biến), nhưng đây là sắt không phải heme - dạng sắt có tỷ lệ hấp thu chỉ khoảng 2-5%.

Trong khi đó, sắt có trong thịt đỏ, gan động vật, huyết hay hải sản thuộc nhóm sắt heme, cơ thể có thể hấp thu tới 15-35%.

Chưa kể, chất xơ và một số hợp chất thực vật trong táo đỏ còn có thể làm giảm khả năng hấp thu sắt.

Nói cách khác, nếu muốn điều trị thiếu máu thiếu sắt thì chỉ ăn vài quả táo đỏ mỗi ngày gần như không mang lại hiệu quả đáng kể.

Vì sao táo đỏ vẫn được xem là thực phẩm "bổ máu"?

Theo các chuyên gia, điều này phần nào xuất phát từ kinh nghiệm dân gian.

Trong y học cổ truyền, táo đỏ có vị ngọt, màu đỏ nên từ lâu được gắn với quan niệm "ăn gì bổ nấy".

Bên cạnh đó, táo đỏ chứa vitamin C, đường tự nhiên, polyphenol và nhiều chất chống oxy hóa.

Vitamin C có thể hỗ trợ chuyển đổi sắt sang dạng dễ hấp thu hơn, còn lượng đường tự nhiên giúp cơ thể nhanh chóng có thêm năng lượng.

Điều đó có nghĩa, táo đỏ có thể đóng vai trò hỗ trợ, nhưng không phải nguồn bổ sung sắt chính.

Táo đỏ vẫn có lợi, nhưng không phải thuốc chữa thiếu máu

Đối với người khỏe mạnh, không bị thiếu máu nhưng thường xuyên mệt mỏi, ăn uống kém hoặc ngủ không ngon, việc ăn một lượng vừa phải táo đỏ có thể mang lại một số lợi ích nhất định.

Lượng carbohydrate tự nhiên giúp bổ sung năng lượng nhanh, trong khi một số hoạt chất sinh học như cAMP được nghiên cứu là có thể góp phần hỗ trợ chức năng thần kinh và cải thiện tâm trạng.

Tuy nhiên, các tác dụng này chỉ mang tính hỗ trợ và không thể thay thế điều trị y khoa.

Muốn biết có thiếu máu hay không, đừng nhìn... sắc mặt

Nhiều người tự đánh giá mình bị thiếu máu chỉ vì thấy mặt nhợt nhạt hoặc hay mệt.

Theo bác sĩ, cách chính xác nhất là làm xét nghiệm công thức máu.

Các chỉ số quan trọng gồm: Hemoglobin, số lượng hồng cầu., thể tích hồng cầu trung bình (MCV), ferritin, sắt huyết thanh.

Nếu được chẩn đoán thiếu máu thiếu sắt, bác sĩ thường chỉ định các chế phẩm bổ sung sắt như sắt sulfat, sắt fumarat... kết hợp vitamin C để tăng khả năng hấp thu.

Đồng thời, người bệnh nên tăng cường các thực phẩm giàu sắt heme như: Thịt bò nạc, gan động vật, huyết, nghêu, sò, hến... 

Không nên tự ý bổ sung sắt

Không ít người cho rằng bổ sung sắt "có còn hơn không".

Thực tế, thừa sắt cũng nguy hiểm.

Lượng sắt dư thừa có thể tích tụ tại gan, tim và nhiều cơ quan khác, làm tăng stress oxy hóa, gây tổn thương mô. Đặc biệt, người mắc bệnh ứ sắt di truyền có nguy cơ gặp biến chứng nghiêm trọng nếu tự ý dùng sắt kéo dài.

Vì vậy, việc bổ sung sắt chỉ nên thực hiện khi đã được chẩn đoán rõ ràng.

Vì sao nhiều người vẫn tin vào "thực phẩm thần kỳ"?

Theo các chuyên gia, tâm lý e ngại thuốc là một trong những nguyên nhân khiến nhiều người tin rằng chỉ cần ăn đúng thực phẩm là có thể chữa bệnh.

Bên cạnh đó, mạng xã hội cũng góp phần lan truyền hàng loạt thông tin về "siêu thực phẩm", "thực phẩm chữa bách bệnh", khiến nhiều người nhầm tưởng dinh dưỡng có thể thay thế điều trị y khoa.

Thực tế, hiệu quả của dinh dưỡng còn phụ thuộc vào liều lượng, khả năng hấp thu và tình trạng sức khỏe của từng người.

Ví dụ, phụ nữ có kinh nguyệt quá nhiều mỗi tháng có thể mất lượng máu lớn. Trong trường hợp này, dù mỗi ngày ăn nhiều táo đỏ hay uống nước hầm gan cũng khó bù được lượng sắt đã mất.

Điều quan trọng hơn là cần khám để tìm nguyên nhân gây rong kinh, như u xơ tử cung hoặc rối loạn nội tiết, và điều trị đúng cách.

Ăn táo đỏ thế nào là hợp lý?

Các chuyên gia khuyến nghị nên xem táo đỏ như một thực phẩm lành mạnh trong chế độ ăn, chứ không phải "thuốc bổ máu".

Bạn có thể:

Thêm 1-2 quả táo đỏ vào bát yến mạch buổi sáng. 

Dùng nước táo đỏ pha kỷ tử thay cho đồ uống nhiều đường. 

Cho vài quả vào cháo hoặc món hầm để tăng hương vị.

Tuy nhiên, táo đỏ khô chứa hơn 60% đường nên người mắc đái tháo đường hoặc cần kiểm soát đường huyết không nên ăn nhiều.

Ngoài ra, vỏ táo đỏ khá cứng, người có hệ tiêu hóa yếu nên nấu mềm hoặc bỏ vỏ để hạn chế đầy bụng.

Đừng thần thánh hóa một loại thực phẩm

Nếu gần đây bạn thường xuyên mệt mỏi, tim đập nhanh, da xanh xao, đừng vội tích trữ táo đỏ mà hãy đi khám và làm xét nghiệm máu.

Nếu đang bổ sung sắt theo chỉ định của bác sĩ, có thể kết hợp thêm các thực phẩm giàu vitamin C, trong đó có một lượng vừa phải táo đỏ, để hỗ trợ hấp thu tốt hơn.

Còn nếu đơn giản chỉ muốn ăn uống lành mạnh, táo đỏ vẫn là một lựa chọn tốt trong chế độ ăn cân bằng.

Điều quan trọng cần nhớ là không có loại thực phẩm nào đủ khả năng "bổ máu thần tốc" hay chữa khỏi thiếu máu. Sức khỏe được xây dựng từ chế độ dinh dưỡng cân đối, lối sống khoa học và việc điều trị đúng nguyên nhân khi có bệnh.