Du lịch y tế Việt Nam cần gì để đạt mục tiêu 4 tỷ USD?

Dư địa phát triển còn lớn

Từ bệnh nhân đến từ New York (Mỹ) bay nửa vòng trái đất sang Việt Nam điều trị rồi chấm trải nghiệm “11/10 điểm”, đến ca thông tim mạch bào thai ít nước làm được hay ngày càng nhiều người nước ngoài tìm đến Việt Nam để thực hiện IVF, khám chuyên sâu, điều trị ung thư, tim mạch hoặc phục hồi chức năng cho thấy Việt Nam đang dần xuất hiện trên bản đồ du lịch y tế khu vực.

Đây không còn là những trường hợp cá biệt, mà phản ánh xu hướng người bệnh toàn cầu ngày càng sẵn sàng đến các nước khác để tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng với chi phí hợp lý hơn.

Việt Nam được đánh giá có nhiều điều kiện để tham gia sâu hơn vào thị trường này. Trước hết là lợi thế về chi phí. Theo Bộ Y tế, nhiều dịch vụ khám chữa bệnh tại Việt Nam hiện chi phí thấp hơn nhiều quốc gia, đặc biệt trong các lĩnh vực như nha khoa, IVF, thẩm mỹ và khám sức khỏe tổng quát.

Năng lực chuyên môn của y tế Việt Nam cũng thay đổi đáng kể trong những năm gần đây. Nhiều kỹ thuật cao như ghép tạng, can thiệp tim mạch phức tạp, điều trị ung thư chuyên sâu, hỗ trợ sinh sản hay can thiệp bào thai đã tiệm cận trình độ quốc tế và trở thành thường quy tại các bệnh viện lớn. Điều này giúp Việt Nam không chỉ hút nhóm khách tìm kiếm dịch vụ giá rẻ, mà bắt đầu có khả năng tiếp cận nhóm khách hàng điều trị chuyên sâu.

Ngoài ra, Việt Nam sở hữu khả năng kết hợp y tế với nghỉ dưỡng và chăm sóc sức khỏe. Với hơn 3.000 km đường bờ biển, hơn 400 nguồn nước khoáng nóng, khí hậu đa dạng, nền y học cổ truyền lâu đời cùng hệ sinh thái nghỉ dưỡng phát triển nhanh, Việt Nam có điều kiện để xây dựng các gói sản phẩm điều trị kết hợp phục hồi, trị liệu, dưỡng sinh và nghỉ dưỡng dài ngày.

Nói cách khác, Việt Nam không chỉ có thể cạnh tranh ở mô hình khám chữa bệnh đơn thuần mà còn có tiềm năng phát triển theo hướng du lịch sức khỏe toàn diện - xu hướng đang tăng trưởng mạnh trên thế giới.

Tuy nhiên, so với tiềm năng đó, quy mô hiện tại của Việt Nam vẫn còn khá khiêm tốn. Theo số liệu quốc tế, doanh thu du lịch y tế của Việt Nam hiện mới đạt khoảng 700 triệu USD và được dự báo có thể cán mốc 4 tỷ USD vào năm 2033. Trong khi đó, Thái Lan xây dựng du lịch y tế thành ngành công nghiệp với doanh thu khoảng 6 tỷ USD mỗi năm; Singapore đạt 1,5 - 2 tỷ USD, Nhật Bản khoảng 4 tỷ USD.

Khoảng cách lớn này cho thấy Việt Nam đang thiếu khả năng chuyển hóa những lợi thế riêng lẻ - từ bác sĩ giỏi, chi phí cạnh tranh, y học cổ truyền đến tài nguyên nghỉ dưỡng - thành sản phẩm dịch vụ hoàn chỉnh, đủ sức cạnh tranh ở quy mô quốc tế.

Xây dựng hệ sinh thái toàn diện để bứt phá

PGS.TS Trần Đắc Phu phân tích, không thể chỉ dựa vào bác sĩ giỏi, giá rẻ để du lịch y tế đạt mục tiêu 4 tỷ USD vào năm 2033. Để đạt mục tiêu này, Việt Nam cần một chiến lược quốc gia rõ ràng.

Thứ nhất là sự phối kết hợp giữa y tế và các ngành du lịch, hàng không và dịch vụ lưu trú. Du lịch y tế không đơn thuần là người bệnh sang Việt Nam để khám chữa bệnh, mà là trải nghiệm trọn gói từ tư vấn ban đầu, di chuyển, lưu trú, điều trị đến phục hồi và tham quan. Vì vậy, cần phối hợp xây dựng các gói dịch vụ đồng bộ như hỗ trợ visa, đón tiễn sân bay, đặt lịch khám, lưu trú hậu phẫu và nghỉ dưỡng.

Thứ hai, cần xây dựng cơ chế vận hành xuyên suốt, bao gồm visa y tế thuận tiện hơn, quy trình tiếp nhận nhanh, thanh toán xuyên biên giới minh bạch, cũng như kết nối với các hệ thống bảo hiểm quốc tế. Một bệnh viện có bác sĩ giỏi nhưng không chấp nhận hoặc không xử lý được bảo hiểm toàn cầu vẫn sẽ mất lợi thế cạnh tranh trước các đối thủ trong khu vực.

Song song với đó là câu chuyện tiêu chuẩn hóa chất lượng. Trên thị trường quốc tế, niềm tin không được xây dựng chỉ bằng truyền miệng hay chi phí thấp, mà bằng các chuẩn mực có thể đo lường và kiểm chứng. Vì vậy, việc hướng tới JCI hoặc các tiêu chuẩn quốc tế tương đương không đơn thuần là hình thức, mà là điều kiện gần như bắt buộc để thuyết phục bệnh nhân quốc tế, đặc biệt ở phân khúc chi trả cao.

Theo PGS.TS Trần Ngọc Sơn - Chủ tịch Hội đồng Chuyên ngành Phẫu thuật Nhi khoa, Giám đốc Trung tâm Nhi (Bệnh viện Đa khoa Vinmec Smart City), Việt Nam cần một chiến lược thương hiệu quốc gia cho du lịch y tế. Thay vì quảng bá rời rạc, Việt Nam cần truyền thông định vị rõ là điểm đến của y tế chất lượng, chi phí hợp lý, kết hợp nghỉ dưỡng và y học cổ truyền, nơi bệnh nhân được điều trị và phục hồi trong một hệ sinh thái chăm sóc toàn diện.

Một mắt xích khác đó là trải nghiệm của người bệnh. Bệnh nhân quốc tế không chỉ đánh giá kết quả điều trị. Họ đánh giá toàn bộ trải nghiệm, từ cách được chào đón, tư vấn, giải thích bệnh lý, hướng dẫn thủ tục cho tới chăm sóc hậu phẫu.

Điều này đòi hỏi nhân lực y tế phải được quốc tế hóa mạnh mẽ hơn. Ngoài ngoại ngữ, bác sĩ và điều dưỡng cần được đào tạo về giao tiếp đa văn hóa, tâm lý khách hàng quốc tế và quản trị trải nghiệm dịch vụ.

Bên cạnh đó, các chuyên gia nhấn mạnh vai trò của hạ tầng số giữ vai trò vô cùng quan trọng trong du lịch y tế. Hệ thống hồ sơ sức khỏe điện tử, tư vấn trực tuyến, thanh toán online, lưu trữ dữ liệu và kết nối xuyên biên giới phải được đồng bộ. Nếu không số hóa toàn bộ hành trình bệnh nhân, Việt Nam khó tạo ra trải nghiệm liền mạch - yếu tố ngày càng quan trọng với khách quốc tế.

Hiện thực hóa Đề án phát triển du lịch y tế

Tại Hội nghị toàn quốc về du lịch y tế gắn với phát triển bền vững do Bộ Y tế phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức mới đây, Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn nêu rõ, phát triển du lịch y tế là nhiệm vụ được Bộ Chính trị giao cho ngành Y tế trong dự thảo Nghị quyết về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Thứ trưởng nhấn mạnh, Việt Nam đủ điều kiện để trở thành điểm đến hấp dẫn của du lịch y tế. Để biến tiềm năng thành hiện thực, thời gian qua, Bộ Y tế phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xây dựng Đề án phát triển du lịch y tế và dịch vụ khám chữa bệnh chất lượng cao giai đoạn 2025 - 2030, đặt mục tiêu Việt Nam trở thành trung tâm chăm sóc sức khỏe của khu vực.

Thứ trưởng Trần Văn Thuấn đề nghị ngành y tế phải nâng cao chất lượng dịch vụ y tế theo chuẩn quốc tế, hình thành các bệnh viện, trung tâm y tế đủ năng lực tiếp nhận và điều trị cho khách du lịch quốc tế. Đồng thời, mỗi địa phương cần phát triển những sản phẩm du lịch y tế đặc thù, gắn với thế mạnh của mình, từ nghỉ dưỡng chăm sóc người cao tuổi, trị liệu bằng y học cổ truyền, phục hồi chức năng, đến kết hợp với du lịch sinh thái và văn hóa.

Hệ thống chính sách, pháp lý cần được hoàn thiện, trong đó có cơ chế visa y tế, khuyến khích hợp tác công - tư linh hoạt, huy động mạnh mẽ sự tham gia của khu vực tư nhân. Một chiến lược quảng bá đồng bộ, hiện đại, gắn với việc xây dựng thương hiệu quốc gia về du lịch y tế cũng phải được triển khai quyết liệt, để Việt Nam được nhận diện rộng rãi trên bản đồ y tế - du lịch toàn cầu.

Cũng tại hội nghị này, Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam Hà Văn Siêu cho rằng, Việt Nam cần tiếp tục nâng cao các dịch vụ của du lịch và y tế, trong đó chú trọng xây dựng các gói dịch vụ y tế đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế; xây dựng các gói dịch vụ y tế gắn với du lịch, gói khám chữa bệnh tổng thể gắn với chương trình du lịch kèm hỗ trợ về visa du lịch, đưa đón sân bay, lưu trú, nghỉ dưỡng, ẩm thực, bảo hiểm, bồi hoàn trực tuyến.