Dành cho những người tiêm thuốc bổ não: Không phải cứ tiêm là tốt, Giám đốc BV ĐH Y Hà Nội khuyên làm một việc thay vì rủ nhau tiêm

Nhiều người, đặc biệt là người lớn tuổi, vẫn có thói quen định kỳ tiêm hoặc truyền các loại thuốc được gọi là "thuốc bổ não" với kỳ vọng cải thiện trí nhớ, giảm đau đầu, chóng mặt hoặc phòng ngừa đột quỵ. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, việc tiêm truyền khi không có chỉ định không những chưa được chứng minh mang lại lợi ích như kỳ vọng mà còn tiềm ẩn những rủi ro không đáng có.

"Không tiêm thuốc bổ não" nên… đau đầu, chóng mặt?

Trong một chia sẻ trên trang cá nhân, PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu (Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội), kể câu chuyện về một người phụ nữ ngoài 60 tuổi bị tăng huyết áp, đang điều trị theo đơn chuyên khoa nhưng gần đây xuất hiện chóng mặt nhiều.

Điều đáng chú ý là khi gia đình tìm cách giúp bà nhanh hồi phục, người chồng đề nghị đưa vợ đi tiêm "thuốc bổ não". Hóa ra, người phụ nữ này đã duy trì việc tiêm thuốc nhiều năm, vài tháng tiêm một lần, mỗi lần 1-2 mũi. Từ đầu năm nay, bà không tiêm nữa và gia đình cho rằng đây có thể là nguyên nhân khiến tình trạng chóng mặt, đau đầu xuất hiện.

Theo PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu, đây là một cách suy luận thiếu cơ sở. Việc một người có đau đầu, chóng mặt sau khi ngừng một loại thuốc không đồng nghĩa với việc thuốc đó có tác dụng phòng ngừa hay việc ngừng thuốc là nguyên nhân gây ra triệu chứng.

Thực tế, tình trạng đau đầu, chóng mặt ở người lớn tuổi có thể liên quan đến rất nhiều nguyên nhân như huyết áp, bệnh lý tiền đình, tim mạch, thần kinh, tác dụng phụ của thuốc hoặc các vấn đề sức khỏe khác. Người bệnh cần được thăm khám để tìm nguyên nhân thay vì tự tìm đến các mũi tiêm được gọi chung là "thuốc bổ não".

"Thuốc bổ não" thực chất là gì?

Thuốc bổ não là tên gọi "dân dã" chỉ các loại thuốc được tiêm vào cơ thể để hỗ trợ chức năng não bộ. Các loại thuốc bổ não đường tiêm, truyền thường được chia thành ba nhóm chính như sau:

- Nhóm thuốc giúp tăng sử dụng oxy của tế bào não mà phổ biến nhất là Cerebrolysin, ngoài ra còn có Piracetam, Citicoline…

- Nhóm thuốc làm giãn mạch máu não, ví dụ như Cinnarizin

- Nhóm kết hợp cả hai tác dụng trên như Phezam - kết hợp giữa Piracetam và Cinnarizin

Không có chuyện tiêm định kỳ để "bổ não", phòng đột quỵ

Một trong những quan niệm phổ biến là người trên 50 tuổi nên định kỳ tiêm "thuốc bổ não" để tăng cường tuần hoàn, cải thiện trí nhớ hoặc phòng ngừa tai biến mạch máu não.

Theo PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu, thuốc bổ não dạng tiêm có công dụng tăng cường tuần hoàn máu lên não nhờ cơ chế giãn mạch não, cải thiện trí nhớ và giấc ngủ nhờ tăng sử dụng oxy của các tế bào não. Nó có thể hỗ trợ phục hồi nhanh và giảm thiểu các hậu quả của phẫu thuật, chấn thương sọ não, đột quỵ cấp nhờ cả 2 cơ chế của nhóm thuốc này.

Tiêm truyền không đồng nghĩa với hiệu quả cao hơn

Một quan niệm khác khá phổ biến là thuốc tiêm hoặc truyền sẽ "mạnh" và hiệu quả hơn thuốc uống.

PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu, chỉ rõ, những chỉ định dùng thuốc bổ não đường tiêm truyền được các hội chuyên ngành khuyến cáo thường ở mức bằng chứng thấp, không phải là thuốc bắt buộc. Chủ yếu dùng trong các trường hợp cấp cứu đột quỵ, chấn thương sọ não, chóng mặt tiền đình cấp...Chưa một loại thuốc bổ não nào được khuyến cáo tiêm truyền dự phòng đột quỵ, tăng trí nhớ...

Vì vậy, tự ý lựa chọn tiêm truyền chỉ vì cho rằng đây là cách "bổ não nhanh hơn" là không có cơ sở.

Tiêm "thuốc bổ não" tại nhà: Đừng bỏ qua nguy cơ

Việc tìm dịch vụ tiêm truyền tại nhà hiện không quá khó. Chỉ cần tìm kiếm trên mạng với các từ khóa liên quan, người dân có thể bắt gặp nhiều lời quảng cáo cung cấp dịch vụ tiêm "thuốc bổ não" tại nhà.

Theo BS Nguyễn Lân Hiếu, các biến chứng có thể gặp khi sử dụng thuốc đường tiêm truyền như: Sưng đỏ và mẩn ngứa tại vị trí tiêm; Rối loạn tiêu hóa: đau vùng thượng vị, nôn mửa, tiêu chảy; Buồn ngủ và ngủ gà gật. 

Thuốc cũng có thể gây rối loạn nồng độ insulin trong cơ thể và điều này ảnh hưởng đến việc điều trị bệnh tiểu đường... Cũng giống như các thuốc tiêm truyền khác, thuốc bổ cũng có nguy cơ gây sốc phản vệ nên trước khi sử dụng luôn cần kiểm tra đã đủ bộ chống sốc theo quy định hay chưa.

3 điều người dân cần nhớ trước khi tiêm "thuốc bổ não"

Thứ nhất, người khỏe mạnh không cần tiêm "thuốc bổ não" định kỳ.

Không nên tự xây dựng lịch vài tháng tiêm một lần hoặc tiêm hàng năm chỉ vì mục đích "bổ não", "tăng tuần hoàn", "phòng tai biến" hay "giữ trí nhớ". Việc sử dụng thuốc phải dựa trên chỉ định cụ thể.

Thứ hai, không tự ý gọi dịch vụ tiêm truyền tại nhà để điều trị đau đầu, chóng mặt hoặc phòng ngừa đột quỵ.

Những triệu chứng này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Tự tiêm thuốc có thể vừa bỏ lỡ thời điểm chẩn đoán bệnh, vừa khiến người bệnh phải đối mặt với những rủi ro không cần thiết.

Thứ ba, đừng nghĩ thuốc tiêm luôn tốt hơn thuốc uống.

Nếu người bệnh vẫn có thể uống thuốc và không có chỉ định đặc biệt về đường tiêm, việc lựa chọn thuốc đường uống thường đơn giản và ít xâm lấn hơn. Đường tiêm/truyền chỉ nên được sử dụng khi có chỉ định phù hợp.

Thay vì rủ nhau đi tiêm "thuốc bổ não", BS Nguyễn Lân Hiếu khuyến nghị người lớn tuổi nên tập trung vào những yếu tố thực sự có lợi cho sức khỏe tim mạch và não bộ: kiểm soát huyết áp, vận động thường xuyên, ngủ đủ và đúng giờ, ăn uống lành mạnh, hạn chế muối, không hút thuốc và kiểm soát tốt các bệnh lý nền.

Đặc biệt, với người đang bị đau đầu, chóng mặt hoặc có biểu hiện bất thường về thần kinh, điều quan trọng nhất là đi khám để xác định nguyên nhân, thay vì tìm một mũi tiêm được quảng cáo là "bổ não".

Bởi trong y khoa, một phương pháp điều trị không trở nên tốt hơn chỉ vì nó được đưa vào cơ thể bằng đường tiêm. Thuốc chỉ phát huy lợi ích khi được sử dụng đúng bệnh, đúng người, đúng chỉ định và đúng đường dùng.