Chớm thu, đừng quên ăn đậu đen: Loại hạt dân dã được cho là giúp tóc đen, giảm đau lưng và hạn chế đổ mồ hôi ban đêm

Khi tiết trời bắt đầu chuyển sang thu, cơ thể cũng có những thay đổi khá rõ rệt. Sau nhiều tháng nắng nóng, không ít người cảm thấy dễ mệt mỏi hơn, ăn uống thất thường, ngủ không sâu hoặc thường xuyên tỉnh giấc về đêm. Trong dân gian, đây cũng là thời điểm nhiều gia đình bắt đầu bổ sung những món ăn thanh nhẹ, dễ tiêu hóa để cơ thể thích nghi với thời tiết mới.

Trong số những nguyên liệu quen thuộc của căn bếp Việt, đậu đen là cái tên được nhắc đến khá nhiều. Từ bát chè đậu đen, nồi cháo đậu đen cho đến nước đậu đen rang, loại hạt nhỏ bé này đã xuất hiện trong bữa ăn của nhiều thế hệ.

Theo quan niệm Đông y, đậu đen có vị ngọt, tính mát, thường được sử dụng trong các món ăn với mục đích hỗ trợ bồi bổ cơ thể. Dân gian còn truyền tai nhau rằng ăn đậu đen khi chớm thu có thể giúp tóc đen hơn, giảm cảm giác đau mỏi lưng gối và hạn chế tình trạng đổ mồ hôi ban đêm.

Dưới góc nhìn dinh dưỡng hiện đại, những công dụng này cần được nhìn nhận thận trọng. Đậu đen không phải là thực phẩm có thể chữa bệnh, nhưng đây thực sự là một loại đậu giàu protein, chất xơ cùng nhiều vitamin và khoáng chất có lợi cho sức khỏe tổng thể.

Vì sao đậu đen được nhiều người chọn vào đầu mùa thu?

Đậu đen chứa lượng chất xơ đáng kể, giúp khẩu phần ăn trở nên no lâu hơn và hỗ trợ hoạt động bình thường của hệ tiêu hóa. Bên cạnh đó, loại hạt này còn cung cấp protein thực vật, sắt, magie, phốt pho, kali và một số vitamin nhóm B.

Sau mùa hè, nhiều người có xu hướng ăn uống thất thường hoặc sử dụng nhiều đồ lạnh. Việc quay trở lại với những món ăn ấm, mềm như cháo đậu đen hay canh đậu đen có thể giúp bữa ăn trở nên dễ chịu hơn, đặc biệt với người lớn tuổi hoặc người không thích các món nhiều dầu mỡ.

Trong y học cổ truyền, màu đen thường được liên hệ với thận, vì vậy đậu đen được sử dụng trong nhiều bài thuốc và món ăn dưỡng sinh với mục đích hỗ trợ cơ thể, nhất là khi xuất hiện cảm giác đau mỏi vùng lưng gối hoặc suy nhược. Tuy nhiên, đây là cách lý giải thuộc hệ thống y học cổ truyền và không nên hiểu rằng đậu đen có thể điều trị các bệnh về thận hay xương khớp.

Có thực sự giúp tóc đen hơn?

Đây có lẽ là công dụng được truyền miệng nhiều nhất. Dân gian từ lâu đã tin rằng những thực phẩm màu đen như đậu đen, mè đen có thể giúp tóc chắc khỏe và làm chậm quá trình bạc tóc. Quan niệm này xuất phát từ lý thuyết "ngũ sắc - ngũ tạng" của Đông y.

Tuy nhiên, hiện chưa có bằng chứng khoa học cho thấy chỉ ăn đậu đen có thể khiến tóc bạc trở lại màu đen. Màu tóc phụ thuộc chủ yếu vào lượng melanin, yếu tố di truyền, tuổi tác và một số tình trạng sức khỏe.

Dù vậy, một chế độ ăn đủ protein, sắt, kẽm và các vitamin cần thiết vẫn đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe của tóc. Đậu đen có thể góp phần cung cấp một phần các dưỡng chất này, nhưng không nên kỳ vọng đây là "bí quyết" giúp tóc bạc trở lại.

Còn đau lưng và mồ hôi ban đêm thì sao?

Trong các tài liệu y học cổ truyền, đậu đen thường được sử dụng trong những món ăn dành cho người cảm thấy đau mỏi lưng gối, cơ thể suy nhược hoặc ra mồ hôi về đêm. Một số bài thuốc dân gian còn kết hợp đậu đen với các nguyên liệu khác để sử dụng trong những trường hợp này.

Tuy nhiên, nếu đau lưng kéo dài, đau tăng dần, kèm tê chân, yếu cơ hoặc đổ mồ hôi ban đêm thường xuyên, người bệnh không nên chỉ dựa vào các món ăn dân gian. Đây có thể là biểu hiện của nhiều tình trạng sức khỏe khác nhau và cần được thăm khám để tìm nguyên nhân.

Đậu đen trong trường hợp này nên được xem là thực phẩm bổ sung cho chế độ ăn, không thay thế việc chẩn đoán hay điều trị y khoa.

Chuyên gia nói gì về việc ăn các loại đậu?

ThS.BS Đặng Ngọc Hùng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Tư vấn Dinh dưỡng (NRECI), từng chia sẻ trên báo VnExpress rằng các loại hạt và đậu là nhóm thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao vì chứa nhiều dưỡng chất cần thiết cho sự phát triển của cây và có thể góp phần làm phong phú khẩu phần ăn hằng ngày.

Theo chuyên gia, điều quan trọng không phải là tìm kiếm một loại thực phẩm "thần kỳ", mà là xây dựng chế độ ăn đa dạng, cân đối giữa các nhóm chất. Đậu đen có thể là một lựa chọn tốt trong thực đơn, nhưng không nên xem đây là thực phẩm có thể thay thế thuốc hoặc điều trị bệnh.

Ăn đậu đen thế nào cho ngon và hợp lý?

Một trong những cách phổ biến nhất là nấu chè đậu đen. Tuy nhiên, nếu mục tiêu là ăn lành mạnh, nên giảm lượng đường thay vì biến món chè thành một món tráng miệng quá ngọt.

Ngoài ra, có thể thử những cách chế biến khác như:

- Cháo đậu đen với gạo lứt hoặc gạo tẻ, phù hợp cho bữa sáng.

- Canh đậu đen hầm cùng thịt nạc hoặc xương, tạo thành món ăn ấm bụng.

- Đậu đen rang nấu nước uống, nhưng không nên thay hoàn toàn nước lọc.

- Đậu đen nấu cùng bí đỏ hoặc khoai lang để tăng thêm chất xơ và hương vị.

Đậu đen cần được ngâm và nấu chín kỹ trước khi ăn. Với những người có hệ tiêu hóa nhạy cảm, ăn quá nhiều đậu trong một lần có thể gây đầy hơi do hàm lượng chất xơ và các carbohydrate lên men trong ruột.

Ai nên ăn với lượng vừa phải?

Dù là thực phẩm lành mạnh, đậu đen không phải ai cũng nên ăn thật nhiều. Người đang bị đầy bụng, tiêu chảy hoặc có bệnh lý tiêu hóa nên điều chỉnh lượng phù hợp. Những người mắc bệnh thận cần kiểm soát kali hoặc phốt pho cũng nên hỏi ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi tăng lượng các loại đậu trong khẩu phần.

Với người khỏe mạnh, một khẩu phần đậu đen được sử dụng luân phiên cùng các loại đậu khác có thể giúp thực đơn thêm đa dạng mà không cần ăn quá nhiều mỗi ngày.

Chớm thu, thay vì tìm kiếm những món "đại bổ", đôi khi một bát cháo đậu đen nóng, một nồi canh đậu đen hay cốc nước đậu đen rang vừa phải cũng đủ để bữa ăn trở nên gần gũi và dễ chịu hơn.

Đậu đen không phải là "thần dược" giúp tóc đen trở lại, chữa đau lưng hay ngăn hoàn toàn tình trạng đổ mồ hôi ban đêm. Nhưng với hàm lượng protein, chất xơ cùng nhiều vitamin và khoáng chất, đây vẫn là một trong những loại hạt dân dã đáng để giữ lại trong thực đơn mùa thu.

Điều quan trọng nhất vẫn là ăn đa dạng, ngủ đủ giấc, vận động hợp lý và đi khám khi có những triệu chứng kéo dài. Những món ăn truyền thống như đậu đen có thể góp phần nuôi dưỡng cơ thể, nhưng sức khỏe lâu dài luôn đến từ một lối sống cân bằng chứ không chỉ từ một loại thực phẩm duy nhất.