3 lưu ý quan trọng khi đi trekking rừng dịp nghỉ lễ 30/4-1/5

Đây là khoảng thời gian "vàng" để dân mê xê dịch lên kế hoạch chinh phục những cung trekking nổi tiếng: Tà Xùa, Tà Chì Nhù, Lảo Thẩn, Bạch Mộc Lương Tử ở Tây Bắc; Chư Yang Sin, Bidoup - Núi Bà ở Tây Nguyên; hay cung đường "đẹp nhất Việt Nam" Tà Năng - Phan Dũng nối ba tỉnh Lâm Đồng - Ninh Thuận - Bình Thuận (nay là Lâm Đồng - Khánh Hòa).

Tuy nhiên, những ngày gần đây, hàng loạt vụ đi lạc trong rừng liên tiếp xảy ra đã gióng lên hồi chuông cảnh báo. Chỉ riêng tháng 4/2026, một nữ du khách 72 tuổi ở Hưng Yên đã bị lạc vào khu rừng sâu cách bãi đỗ xe tới 5km sau khi tham quan thác Bản Giốc (Cao Bằng); trước đó không lâu, một du khách Áo tên Florian đã phải quỳ xuống cầu cứu trước cửa nhà dân ở Lạng Sơn sau một đêm ngủ lại giữa rừng vì nghe theo Google Maps. Những vụ việc này, cộng với ký ức đau lòng về Tam Đảo, Fansipan, Tà Chì Nhù, và đặc biệt là cung Tà Năng - Phan Dũng đã từng cướp đi sinh mạng của phượt thủ Thi An Kiện (năm 2018) và nữ phượt thủ Nguyễn Thị Tuyết Quỳnh (năm 2017), cho thấy rừng núi Việt Nam chưa bao giờ là "sân chơi" dành cho những ai thiếu chuẩn bị.

Dưới đây là 3 lưu ý quan trọng nhất mà bất kỳ ai dự định đi trekking dịp 30/4 - 1/5 này đều cần ghi nhớ.

Lưu ý 1: Tuyệt đối không đi trekking tự phát, hãy đi theo đoàn có người dẫn đường bản địa

Sai lầm chết người nhất mà phần lớn các vụ tai nạn trekking đều có điểm chung: Đi một mình, đi tự phát, hoặc tách đoàn giữa rừng.

Hãy nhớ lại vụ việc của phượt thủ Thi An Kiện (24 tuổi, TP.HCM). Kiện cùng 6 người bạn xuất phát từ Tà Năng ngày 11/5/2018. Trưa hôm sau, khi cả nhóm dừng nghỉ ở một ngã ba giáp ranh Lâm Đồng - Bình Thuận chính là khu vực khét tiếng "ngã ba Núi Lở" hay còn gọi là "ngã ba giấu người" - Kiện đi lệch khỏi nhóm. 

Dù đồng đội đã gọi, thổi còi suốt 5-7 tiếng đồng hồ, anh vẫn không phản hồi. Hơn 100 người cùng chó nghiệp vụ, flycam được huy động trong 8 ngày sau đó. Kết quả bi thảm: Thi thể Kiện được tìm thấy tại tầng 4 thác Lao Phào vào chiều 20/5. Trước đó, tháng 10/2017, nữ phượt thủ Tuyết Quỳnh (32 tuổi) cũng bị lũ cuốn khi vượt suối gần thác Yavly trên chính cung đường này.

Bài học rút ra rất rõ ràng:

Luôn đi theo đoàn có tối thiểu 4-6 người, trong đó bắt buộc phải có ít nhất một porter hoặc hướng dẫn viên bản địa thông thuộc địa hình. Các cung như Tà Năng - Phan Dũng, Tà Chì Nhù, Bidoup hay rừng nguyên sinh Tam Đảo có hàng chục ngã rẽ, lối mòn do thú rừng tạo ra gần như giống hệt đường mòn của người đi trước chỉ dân địa phương mới phân biệt được. 

Không bao giờ tách đoàn, dù chỉ để đi vệ sinh hay chụp một kiểu ảnh. Nếu có việc cần rời đoàn, phải báo cho ít nhất 2 người biết và giữ khoảng cách trong tầm nghe-gọi. 

Đặt tour qua các đơn vị uy tín - những công ty trekking chuyên nghiệp thường có bảo hiểm, đội hậu cần, kế hoạch dự phòng khi thời tiết xấu. Các vụ tai nạn gần đây, phần lớn nạn nhân đều là người đi tự phát hoặc theo nhóm bạn tự tổ chức. 

Tuyệt đối đừng tin tưởng mù quáng vào Google Maps trong rừng. Bài học Florian ở Lạng Sơn là ví dụ điển hình: Google Maps dẫn anh theo xe máy địa hình vào một con đường mòn hẻo lánh, xe trượt xuống dốc sâu, anh phải ngủ một đêm trong rừng trước khi thoát ra cửa nhà dân trong trạng thái kiệt sức.

Lưu ý 2: Chuẩn bị kỹ lưỡng thể lực, trang thiết bị và kiến thức sinh tồn cơ bản

Rừng thiêng nước độc Tây Bắc, Tây Nguyên và Đông Nam Bộ không phải là công viên. Nhiệt độ có thể tụt xuống dưới 10°C vào ban đêm ở độ cao trên 2.000m, mưa giông bất chợt có thể biến suối cạn thành dòng lũ quét trong vòng 15 phút, và chỉ cần lạc đường 30 phút vào lúc hoàng hôn là toàn bộ cảnh vật trở nên xa lạ.

Vụ việc khiến cộng đồng trekking cả nước bàng hoàng năm 2023: Ông T. (61 tuổi, TP Hải Phòng) cùng khoảng 10 người leo đỉnh Tà Chì Nhù (Yên Bái) đã tử vong sau một đêm ngủ lại tại lán trại. Nguyên nhân được cho là kết hợp giữa sốc nhiệt, kiệt sức và có thể là bệnh lý nền không được kiểm soát. 

Trước đó, tháng 6/2016, nam du khách Anh Aiden Webb - người từng chinh phục nhiều đỉnh núi châu Âu đã tử vong khi leo Fansipan một mình. Anh ngã xuống thác, chấn thương đầu gối, mất liên lạc ngày 3/6, và phải tới sáng 9/6 (sau 6 ngày với hơn 150 người tìm kiếm), thi thể mới được phát hiện.

Những gì bạn bắt buộc phải chuẩn bị:

Về thể lực: Ít nhất 1 tháng trước chuyến đi, hãy chạy bộ 3-5km/ngày, leo cầu thang, tập squat và plank. Những cung như Tà Năng - Phan Dũng dài 35-55km qua 2 tỉnh, Lảo Thẩn hay Bạch Mộc Lương Tử có độ dốc liên tục 30-45 độ, người không rèn luyện trước gần như không có cơ hội hoàn thành an toàn.

Về trang thiết bị tối thiểu không thể thiếu:

- Giày trekking chuyên dụng đế bám tốt (tuyệt đối không đi giày thể thao chạy bộ hay sneaker thời trang) 

- Áo mưa bộ, áo giữ nhiệt, đèn pin đội đầu kèm pin dự phòng 

- La bàn, bản đồ địa hình giấy (vì điện thoại có thể mất sóng, hết pin) 

- Còi cứu hộ, dao đa năng, bật lửa chống nước 

- Bộ sơ cứu y tế: Băng gạc, thuốc giảm đau, thuốc chống côn trùng, thuốc tiêu hóa, thuốc cá nhân 

- Pin sạc dự phòng dung lượng lớn (tối thiểu 20.000mAh) 

- Lương khô, nước uống (tối thiểu 2 lít/người/ngày) và viên lọc nước 

- Một thiết bị định vị vệ tinh (GPS cá nhân) hoặc ít nhất ứng dụng offline như Maps.me đã tải sẵn bản đồ khu vực

Về kiến thức sinh tồn: Trước khi đi, hãy học thuộc nguyên tắc STOP - Stop (dừng lại), Think (suy nghĩ), Observe (quan sát), Plan (lên kế hoạch). Nếu bị lạc, tuyệt đối không chạy hoảng loạn. Hãy ngồi xuống, đánh dấu vị trí, thổi còi 3 tiếng liên tiếp (tín hiệu cầu cứu quốc tế), và nếu có thể, hãy đi ngược lên cao - nơi có sóng điện thoại và tầm nhìn tốt hơn.

Lưu ý 3: Luôn đăng ký hành trình với kiểm lâm, thông báo cho người thân và chọn thời điểm đi phù hợp

Đây là lưu ý thường bị bỏ qua nhất nhưng lại là chiếc phao cứu sinh quan trọng nhất khi có sự cố xảy ra.

Vụ giải cứu du khách Anh Thomas 18 tuổi tại rừng Hoàng Liên (Lai Châu) tháng 4/2024 là minh chứng điển hình. Thomas bị lạc giữa đêm tại xã Sơn Bình (huyện Tam Đường) trong điều kiện mưa dông. Nhờ anh kịp liên lạc với cơ quan chức năng, Công an tỉnh Lai Châu đã rà soát vị trí bằng nghiệp vụ kỹ thuật, lập tổ cứu nạn đặc biệt do một trung tá chỉ huy, huy động 19 chiến sĩ cứu hộ cứu nạn và 32 cán bộ Công an huyện. Đến khi trời sáng, Thomas được tìm thấy an toàn và đưa về Sa Pa sơ cứu. Nếu không có thông tin vị trí, kết quả có thể đã rất khác.

Những việc cụ thể cần làm:

Trước khi xuất phát:

- Đăng ký với Ban quản lý Vườn quốc gia hoặc trạm kiểm lâm tại khu vực bạn trekking. Hầu hết các cung như Tam Đảo, Bidoup - Núi Bà, Chư Yang Sin, Hoàng Liên đều có quy định bắt buộc đăng ký. Đây không phải thủ tục phiền hà mà là căn cứ để lực lượng chức năng biết có người đang ở trong rừng, biết lộ trình, và nhanh chóng tìm kiếm khi có sự cố. 

- Gửi lộ trình chi tiết cho ít nhất 2 người thân không đi cùng: Điểm xuất phát, điểm cắm trại dự kiến, điểm kết thúc, số điện thoại hướng dẫn viên. Thỏa thuận một mốc thời gian cụ thể, nếu quá mốc đó mà chưa thấy báo an toàn, họ phải gọi ngay cho cơ quan chức năng. 

- Lưu sẵn số điện thoại khẩn cấp: 112 (cứu nạn cứu hộ quốc gia), 114 (cứu hỏa - cứu nạn), số của trạm kiểm lâm địa phương, số của trưởng đoàn và porter.

Về thời điểm đi:

Dịp 30/4 - 1/5 rơi vào đầu mùa mưa ở Tây Nguyên và Nam Trung Bộ - giai đoạn chuyển mùa với những cơn mưa giông bất chợt, đặc biệt nguy hiểm trên các cung có nhiều suối, thác như Tà Năng - Phan Dũng. Trước khi đi, hãy theo dõi dự báo thời tiết ít nhất 3 ngày liên tiếp và sẵn sàng hủy hoặc hoãn chuyến nếu có cảnh báo mưa to kéo dài. Không mạng sống nào đáng đánh đổi với một chuyến đi đã lên lịch.

Ngoài ra, hãy tránh xuất phát muộn trong ngày. Nguyên tắc "vàng" của dân trekking kinh nghiệm: Phải đến điểm cắm trại trước 16h, vì trời rừng tối rất nhanh và một khi màn đêm buông xuống, tỷ lệ lạc đường và tai nạn tăng lên theo cấp số nhân.

***

Trekking rừng là một trong những trải nghiệm tuyệt vời nhất mà thiên nhiên Việt Nam ban tặng. Đỉnh Tà Chì Nhù với biển mây vô tận, cung Tà Năng - Phan Dũng với đồi cỏ cháy nối 2 tỉnh, hay cánh rừng nguyên sinh Tam Đảo mát lạnh - tất cả đều xứng đáng để bạn lên đường trong kỳ nghỉ lễ này.

Nhưng xin đừng quên: Rừng không khoan nhượng với sự chủ quan. Mỗi vụ đi lạc, mỗi cái tên xuất hiện trên mặt báo đều bắt đầu bằng một sai lầm tưởng chừng rất nhỏ - tách đoàn một chút, quên bộ sơ cứu, không báo cho ai, đi theo Google Maps thay vì porter bản địa. Ba lưu ý ở trên không phải là lý thuyết suông, mà là bài học được đánh đổi bằng sinh mạng của những người đi trước.

Hãy chuẩn bị thật kỹ, đi thật cẩn trọng, và trở về thật an toàn. Đó mới là chuyến đi đáng nhớ nhất mà bạn có thể mang về sau kỳ nghỉ 30/4 - 1/5 năm nay.