Xem phim Sex Education, tôi nhớ lại năm ngoái: Con trai tôi đã phải nhận bài học đắt giá vì tự tin quá mức, không thèm nghe bố mẹ khuyên can!

Khoảnh khắc nhìn cậu thanh niên Adam Groff tự tin nộp đơn làm huấn luyện viên chó ở mùa 4, rồi sau đó lúng túng, bực bội và suýt làm hỏng việc trước những chú chó khó bảo, tôi không khỏi thở dài. Adam yêu động vật bằng một bản năng chân thành, nhưng cậu lại ngộ nhận rằng tình yêu thương và sự nhiệt huyết ban đầu là đủ để làm tốt một công việc đòi hỏi kỹ năng chuyên môn lẫn sự kiên nhẫn tích lũy.

Đam mê hay sự tự tin bốc đồng chưa bao giờ có thể thay thế cho kỹ năng cứng và sự rèn luyện bài bản. Nhìn sự ngơ ngác của Adam khi đối diện với thực tế khắc nghiệt, tim tôi chợt nhói lên khi nhớ về cuộc khủng hoảng của gia đình mình trong kỳ thi đại học năm ngoái. Con trai tôi cũng từng bước vào đời với một sự ngộ nhận và cái tôi kiêu hãnh hệt như thế.

Cái tôi ngút ngàn và sự từ chối nhìn vào thực tế

Đầu năm học lớp 12, con trai tôi đột ngột đổi nguyện vọng, quyết tâm nộp hồ sơ vào một ngành học vô cùng hot của một trường đại học thuộc top đầu cả nước. Nguyện vọng ấy không xuất phát từ một quá trình tích lũy sức học bền bỉ, mà đến từ sự hào hứng nhất thời khi thấy bạn bè xung quanh bàn tán và vẻ hào nhoáng của danh xưng "sinh viên trường top".

Vợ chồng tôi vốn hiểu rõ lực học của con. Điểm số các kỳ thi thử của con chỉ ở mức khá, còn khoảng cách khá xa so với điểm chuẩn hàng năm của trường đó. Bố mẹ đã ngồi lại cùng con, nhẹ nhàng phân tích từng bảng điểm, chỉ ra những lỗ hổng kiến thức và định hướng cho con những lựa chọn vừa sức hơn để đảm bảo cơ hội vào đại học.

Thế nhưng, đáp lại sự chân thành của bố mẹ chỉ là thái độ gắt gỏng và sự tự ái dâng cao của một đứa trẻ mười tám tuổi. Con đập bàn, cho rằng bố mẹ coi thường mình, áp đặt và không tin tưởng vào năng lực của con. Con khăng khăng: "Chỉ cần con quyết tâm trong mấy tháng cuối là làm được hết, bố mẹ đừng có coi thường con!". Con dán bảng mục tiêu lên góc học tập, sống trong sự tự tin ảo tưởng rằng chỉ cần mình "thích" và "muốn" là vũ trụ sẽ hợp lực giúp mình chiến thắng.

Cú tát từ thực tế và sự vỡ mộng đau đớn

Rồi ngày công bố điểm thi, điểm chuẩn cũng đến. Không có kỳ tích nào xảy ra như trong những cuốn sách hạt giống tâm hồn mà con hay đọc. Kết quả phũ phàng hiện lên trên màn hình máy tính: con trượt nguyện vọng 1.

Đáng đau đớn hơn, đó không phải là một cú trượt đầy tiếc nuối kiểu thiếu vắng 0,25 hay 0,5 điểm để người ta có thể tự xoa dịu mình bằng hai từ "may mắn". Con thiếu tận 4,5 điểm - một khoảng cách thênh thang, một khoảng trống mênh mông bóc trần hoàn toàn sự ảo tưởng về năng lực của con suốt một thời gian dài.

Tôi sẽ không bao giờ quên được gương mặt bàng hoàng, xám xịt của con ngày hôm đó. Cái tôi kiêu hãnh hoàn toàn sụp đổ. Con nhốt mình trong phòng suốt nhiều ngày liền, không ăn không uống, gạt bỏ mọi sự trêu đùa hay an ủi. Sự phũ phàng của điểm số đã giội một gáo nước lạnh tàn nhẫn, ép con phải nhìn thẳng vào sự thật rằng: Sự quyết tâm muộn màng và lòng hăng hái suông không thể lấp đầy khoảng trống của hàng ngàn giờ rèn luyện bài bản mà con đã bỏ qua.

Khiêm tốn tích lũy để bắt đầu lại

Nhìn sự lúng túng của Adam trên phim rồi nhìn con trai mình của hiện tại, đứa trẻ sau thất bại cay đắng ấy đã chấp nhận học một trường dân lập vừa sức hơn và đang lầm lũi, chăm chỉ tích lũy từng chứng chỉ mỗi ngày, tôi vừa thương vừa thấm thía.

Đánh giá đúng năng lực thực tế không phải là tự ti hay dập tắt ước mơ, mà là bước đi đầu tiên của sự trưởng thành. Nó giúp mỗi đứa trẻ biết mình thực sự đang ở đâu trên lộ trình học hỏi, từ đó cởi bỏ chiếc áo giáp ảo tưởng để khiêm tốn tích lũy từ những bước chân nhỏ nhất.

Thất bại 4,5 điểm năm đó là một cú tát đau đớn, nhưng có lẽ lại là món quà đắt giá nhất cho cuộc đời con. Thà để con ngã sớm trên trang giấy thi, nhận ra ranh giới giữa đam mê suông và năng lực thực tế, còn hơn để con mang sự ngộ nhận ấy bước vào đời rồi nhận lấy những cú ngã cay đắng hơn gấp nhiều lần.