Vô sinh 4 năm không rõ nguyên nhân, bác sĩ cảnh báo một lối sống tiêu cực cần thay đổi ngay

Vợ chồng chị Hương, 31 tuổi, mong con 4 năm đi khám vô sinh không rõ nguyên nhân, tiền sử từng thụ tinh ống nghiệm thất bại. Bác sĩ hỏi bệnh sử và cảnh báo một lối sống tiêu cực cần thay đổi để tăng hiệu quả điều trị.

Chị Hương và anh Huy kết hôn vài năm, dù quan hệ vợ chồng đều đặn, chú tâm chế độ chế độ dinh dưỡng song không mang thai tự nhiên. Khám xác định vô sinh không rõ nguyên nhân, đã thực hiện thụ tinh trong ống nghiệm 1 lần chưa thành công.

Tại Trung tâm Hỗ trợ sinh sản, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội (IVF Tâm Anh), kết quả đánh giá chuyên sâu cho thấy chị Hương có dự trữ buồng trứng phù hợp với tuổi, nội tiết sinh sản ổn định, tử cung và hai vòi tử cung thông tốt, không mắc hội chứng buồng trứng đa nang hay lạc nội mạc tử cung. Chồng chị, 34 tuổi, có số lượng tinh trùng trong giới hạn bình thường nhưng tỷ lệ tinh trùng di động tiến tới giảm, đồng thời xét nghiệm ghi nhận mức độ phân mảnh ADN tinh trùng cao hơn ngưỡng khuyến cáo, làm giảm khả năng thụ tinh tự nhiên và ảnh hưởng đến chất lượng phôi.

Khai thác kỹ hoàn cảnh người bệnh, Ths.BS Nguyễn Lệ Thủy nhận thấy cả hai đều có một điểm chung là ngủ trễ kéo dài nhiều năm. Chị Hương làm quản lý phòng bán hàng, thường xuyên hoàn thành công việc sau nửa đêm, trung bình chỉ ngủ khoảng 4-5 giờ mỗi ngày. Chồng chị làm trong lĩnh vực công nghệ thông tin, thường xuyên họp với đối tác nước ngoài, ngủ lúc 2-3 giờ sáng, cuối tuần mới ngủ bù. Song ngay cả ngày nào công việc được xử lý xong sớm, cả hai đi ngủ sớm cũng rất khó vào giấc.

Theo bác sĩ Thủy đây là tình trạng không hiếm gặp ở các cặp vợ chồng trẻ. Không ít người có kết quả khám sinh sản gần như bình thường nhưng khả năng thụ thai giảm hoặc vô sinh do yếu tố lối sống kết hợp, trong đó rối loạn giấc ngủ kéo dài là nguy cơ thường bị bỏ qua.

Giấc ngủ không chỉ giúp cơ thể nghỉ ngơi mà còn là thời điểm hệ nội tiết tái thiết lập hoạt động. “Ngủ không đủ hoặc thức khuya kéo dài khiến đồng hồ sinh học bị rối loạn làm thay đổi quá trình tiết nhiều hormone liên quan đến sinh sản", bác sĩ cho biết.

Ở phụ nữ, thiếu ngủ kéo dài có thể làm rối loạn hoạt động của trục dưới đồi - tuyến yên - buồng trứng, ảnh hưởng quá trình phát triển nang noãn và phóng noãn. Một số người vẫn có chu kỳ kinh nguyệt đều nhưng chất lượng trứng giảm hoặc thời điểm rụng trứng không ổn định, khiến khả năng thụ thai suy giảm.

Ở nam giới, ngủ ít làm tăng stress oxy hóa, giảm sản xuất testosterone và ảnh hưởng đến quá trình sinh tinh. Nhiều nghiên cứu ghi nhận nam giới thường xuyên ngủ dưới 6 giờ mỗi đêm hoặc làm việc theo ca có nguy cơ giảm khả năng di động của tinh trùng, tăng tỷ lệ tinh trùng bất thường và tăng phân mảnh ADN tinh trùng. Điều này không chỉ làm giảm khả năng có thai tự nhiên mà còn có thể ảnh hưởng đến chất lượng phôi và kết quả điều trị hỗ trợ sinh sản.

Bên cạnh đó, mất ngủ còn làm tăng nồng độ cortisol - hormone của stress, đồng thời giảm tiết melatonin, một hormone tham gia điều hòa nhịp sinh học và có vai trò bảo vệ tế bào sinh sản trước tổn thương do stress oxy hóa. Nếu kéo dài, tình trạng này có thể gây rối loạn chuyển hóa, tăng viêm mạn tính mức độ thấp và ảnh hưởng đồng thời đến sức khỏe sinh sản của cả nam lẫn nữ.

Theo bác sĩ, nhiều người trẻ hiện nay không nhận ra mình bị thiếu ngủ mạn tính. Họ vẫn làm việc bình thường nhờ cà phê, nước tăng lực hoặc ngủ bù vào cuối tuần nên nghĩ cơ thể đã thích nghi. Thực tế, việc ngủ bù không thể bù đắp hoàn toàn những rối loạn của đồng hồ sinh học và nội tiết do thiếu ngủ kéo dài.

Sau khi đánh giá toàn diện, bác sĩ xây dựng kế hoạch điều trị kết hợp giữa cải thiện lối sống và hỗ trợ sinh sản. Hai vợ chồng được yêu cầu ngủ trước 23 giờ, duy trì 7-8 giờ ngủ mỗi đêm, hạn chế sử dụng điện thoại và máy tính ít nhất một giờ trước khi đi ngủ, giảm cà phê sau 15 giờ, tăng vận động thể lực và kiểm soát căng thẳng bằng các bài tập thư giãn. Người chồng đồng thời được điều trị nhằm cải thiện chất lượng tinh trùng theo phác đồ cá thể hóa.

Sau ba tháng, các chỉ số tinh dịch của người chồng cải thiện rõ rệt, tỷ lệ tinh trùng di động tăng, mức độ phân mảnh ADN tinh trùng giảm. Chu kỳ rụng trứng của người vợ ổn định hơn. Bác sĩ tư vấn thực hiện hỗ trợ sinh sản bằng thụ tinh nhân tạo (IUI), phương pháp can thiệp nhẹ nhàng và ít tốn kém hơn so với IVF.

Chị Hương được tiêm thuốc kích trứng từ ngày 2 của chu kỳ kinh, siêu âm và xét nghiệm máu để theo dõi kích thước nang noãn trong 10-14 ngày. Vào ngày thực hiện thủ thuật, người chồng lấy mẫu tinh dịch, chuyên viên phòng Lab IVF Tâm Anh lọc rửa và chọn lọc những tinh trùng khỏe nhất. Bác sĩ dùng ống catheter nhỏ đưa tinh trùng đã lọc rửa qua cổ tử cung và bơm trực tiếp vào buồng tử cung người vợ. Thủ thuật mất 5-10 phút và không gây đau đớn. Kết quả thành công ngay, hiện chị Hương đang mang thai tháng thứ 4, thai nhi phát triển tốt.

Theo bác sĩ Thủy mất ngủ không là nguyên nhân duy nhất gây vô sinh hay hiếm muộn do khả năng sinh sản chịu tác động của nhiều yếu tố như tuổi tác, bệnh lý, nội tiết, di truyền và lối sống. Tuy nhiên, giấc ngủ là một trong những yếu tố nền tảng giúp hệ sinh sản hoạt động bình thường và cũng là yếu tố có thể cải thiện nếu được phát hiện sớm.

Không ít cặp vợ chồng dành nhiều thời gian tìm thuốc bổ hay thực phẩm chức năng để tăng khả năng có con nhưng lại bỏ quên 'liều thuốc' miễn phí là giấc ngủ. “Ngủ đủ không điều trị được vô sinh, nhưng đây là điều kiện quan trọng để tối ưu chất lượng trứng, tinh trùng và nâng cao hiệu quả điều trị hiếm muộn", bác sĩ nói.

Các cặp vợ chồng dưới 35 tuổi nếu quan hệ đều đặn, không sử dụng biện pháp tránh thai trong một năm vẫn chưa có thai hoặc từ 35 tuổi trở lên sau sáu tháng chưa có con nên đến cơ sở chuyên khoa để được đánh giá toàn diện.

Bên cạnh việc tìm nguyên nhân bệnh lý, bác sĩ sẽ xem xét các yếu tố nguy cơ từ lối sống như mất ngủ, căng thẳng kéo dài, béo phì, hút thuốc lá, rượu bia hay chế độ dinh dưỡng, từ đó xây dựng phác đồ điều trị phù hợp, giúp nâng cao cơ hội mang thai và sinh con khỏe mạnh.