Thế hệ chuyên gia định phí bảo hiểm cần gì trong kỷ nguyên AI?

Sự chuyển dịch này đặt ra một câu hỏi quan trọng: Một Actuary cần những gì để tạo ra giá trị trong 5 - 10 năm tới, khi AI có thể đảm nhận ngày càng nhiều công việc tính toán truyền thống?

Đây cũng là vấn đề được thảo luận tại chuỗi tọa đàm "Tương lai ngành Actuary tại Việt Nam: Đâu là vị trí dành cho bạn?", do Hiệp hội Định phí Bảo hiểm Hoa Kỳ (Society of Actuaries – SOA) phối hợp cùng Đại học Kinh tế TP. HCM (UEH) và Đại học Kinh tế Quốc dân (NEU) tổ chức. Chương trình thu hút hơn 400 sinh viên cùng các chuyên gia gồm bà Lê Thị Mỹ Diễm, FSA, Trưởng phòng Định phí Hanwha Life Việt Nam; bà Phei San Teng, FSA, Giám đốc Định phí AIA Việt Nam; ông Trần Phùng Gia Huy, FSA, Giám đốc Định phí kiêm Chuyên gia định phí Techcom Life; và ông Vũ Tuấn Anh, Chuyên gia định phí MB Life.

Nhưng câu chuyện đặt ra từ tọa đàm không chỉ là "làm thế nào để trở thành Actuary", mà rộng hơn là nghề này đang thay đổi như thế nào cùng với thị trường Việt Nam.

Actuary thường được biết đến qua những công việc kỹ thuật như định phí sản phẩm và xây dựng mô hình tài chính. Tuy nhiên, khi thị trường trưởng thành hơn, doanh nghiệp phải trả lời những câu hỏi phức tạp: Một sản phẩm có thể hấp dẫn về thương mại, mức giá hiện tại có phản ánh đúng rủi ro dài hạn? Tăng trưởng nhanh tạo thêm doanh thu, cần bao nhiêu vốn để bảo vệ doanh nghiệp trước những kịch bản bất lợi?

Đây là điểm vai trò của Actuary đang dịch chuyển. Họ không chỉ tính toán hệ quả của một quyết định đã được đưa ra, mà ngày càng cần cung cấp dữ liệu và góc nhìn trước khi quyết định đó được hình thành.

Sau 15 năm trong nghề, bà Lê Thị Mỹ Diễm nhận định vai trò của Actuary tại Việt Nam đã vượt khỏi khuôn khổ tính toán thuần túy để ngày càng gắn với quản trị rủi ro và quyết định kinh doanh. Sự thay đổi này càng đáng chú ý khi Việt Nam tiến tới cơ chế vốn trên cơ sở rủi ro (Risk-Based Capital – RBC). Khi yêu cầu vốn gắn chặt hơn với mức độ rủi ro doanh nghiệp nắm giữ, năng lực hiểu, lượng hóa và diễn giải rủi ro sẽ ngày càng tác động trực tiếp tới chiến lược kinh doanh.

AI đang đẩy nhanh sự chuyển dịch đó. Ông Vũ Tuấn Anh chia sẻ những công đoạn từng mất hàng giờ như xử lý dữ liệu hay chạy mô hình nay có thể được tự động hóa đáng kể, cho phép Actuary dành nhiều thời gian hơn cho phân tích, kiểm định và diễn giải kết quả.

Điều này tạo ra một nghịch lý: máy móc càng giỏi tính toán, lợi thế của Actuary càng ít nằm ở bản thân phép tính. AI có thể xử lý dữ liệu và chạy hàng nghìn kịch bản, nhưng vẫn cần con người xác định giả định nào hợp lý, đâu là tín hiệu thực sự quan trọng và kết quả đó có ý nghĩa gì đối với quyết định kinh doanh.

Như ông Trần Phùng Gia Huy nhận định: "AI sẽ không thay thế con người, nhưng những người biết sử dụng AI sẽ thay thế những người không biết sử dụng." Vì vậy, giá trị của Actuary trong tương lai sẽ không chỉ được đo bằng khả năng xây dựng mô hình, mà ngày càng nằm ở chất lượng quyết định họ có thể tạo ra từ những mô hình đó.

Đây cũng là lý do Việt Nam không chỉ cần thêm Actuary, mà cần một thế hệ Actuary khác. Khi công việc kỹ thuật ngày càng được hỗ trợ bởi AI, nhân sự tương lai cần kết hợp nền tảng toán học và thống kê với dữ liệu, công nghệ, tư duy kinh doanh và kỹ năng giao tiếp. Khái niệm "Marketing Actuary" được thảo luận tại tọa đàm cho thấy ranh giới nghề nghiệp cũng đang mở rộng: một Actuary hiểu thị trường và khách hàng không chỉ đánh giá sản phẩm có khả thi về kỹ thuật, mà còn có thể góp phần xác định sản phẩm có thực sự đáp ứng nhu cầu và tạo ra giá trị kinh doanh bền vững.

Theo bà Phei San Teng, chứng chỉ chuyên môn vẫn là nền tảng quan trọng, nhưng trải nghiệm thực tế, khả năng học hỏi và cả những sai lầm ở giai đoạn đầu sự nghiệp đều cần thiết để phát triển năng lực nghề nghiệp.

Đó cũng là lý do SOA tăng cường kết nối với sinh viên thông qua các trường đại học tại Việt Nam. Đưa Actuarial Science đến gần thế hệ trẻ không chỉ nhằm giới thiệu một nghề nghiệp còn tương đối mới, mà quan trọng hơn là chuẩn bị sớm nguồn nhân lực cho cách thị trường tài chính - bảo hiểm Việt Nam sẽ vận hành trong tương lai. Bà Jessie Li, FSA, Giám đốc Khu vực Đông và Đông Nam Á của SOA nhận định: "Việt Nam không chỉ cần thêm chuyên gia định phí, mà cần một thế hệ Actuary có thể kết nối năng lực định lượng với công nghệ, tư duy kinh doanh và khả năng ra quyết định. Trong kỷ nguyên AI, chính năng lực diễn giải rủi ro và chuyển dữ liệu thành góc nhìn chiến lược sẽ tạo nên khác biệt."

Đó chính là cơ hội để thế hệ Actuary tiếp theo của Việt Nam bước từ phía sau những mô hình tính toán đến gần hơn với bàn ra quyết định.