“Những lớp phù sa” đưa sông Hồng, làng nghề và ký ức Bắc Bộ lên sân khấu bằng công nghệ đa phương tiện

Từ một giọt nước nhỏ bé, theo dòng sông Hồng đi qua những miền đất, làng quê và đời sống con người, “Những lớp phù sa” mở ra một hành trình từ tự nhiên đến văn hóa. Dự án do Trường Cao đẳng Nghệ thuật Hà Nội và Công ty TNHH Sáng tạo nghệ thuật CNA giới thiệu, là một show diễn nghệ thuật đương đại kết hợp đa phương tiện, lấy sông Hồng và những lớp phù sa văn hóa làm hình tượng xuyên suốt để kể câu chuyện về đất, người và ký ức Bắc Bộ.

Ý tưởng của tác phẩm bắt đầu từ chính quy luật hình thành phù sa: Những vật chất nhỏ bé được dòng sông mang theo, bồi đắp qua thời gian để tạo nên đất đai màu mỡ và nuôi dưỡng sự sống. Từ đó, “Những lớp phù sa” liên tưởng đến cách một nền văn hóa được hình thành và tiếp nối từ lịch sử, ký ức, phong tục, tín ngưỡng và nghệ thuật mà nhiều thế hệ cùng gìn giữ, trao truyền.

Trong tác phẩm, giọt nước vừa là nhân vật vừa là người dẫn chuyện. Hành trình ấy được triển khai qua 5 hồi: Giọt nước - Làng - Chợ - Yêu - Chợ, từ đó từng lớp không gian văn hóa Bắc Bộ dần hiện ra với làng quê, bến nước, cây đa, con đò, phiên chợ và những cuộc gặp gỡ.

Một trong những chất liệu quan trọng của chương trình là làng nghề. Gốm, lụa, mây tre đan, sơn mài và nhiều nghề thủ công truyền thống không chỉ được đưa vào như những hình ảnh đẹp mắt trên sân khấu. Đằng sau mỗi sản phẩm là một vùng đất, một kỹ nghệ và những con người đã dành nhiều năm tháng để gìn giữ nghề.

Có những công đoạn tưởng như giản đơn nhưng được người thợ lặp đi lặp lại qua năm tháng. Chính sự bền bỉ ấy giúp kỹ nghệ được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Vì vậy, khi đưa chất liệu làng nghề vào sân khấu, “Những lớp phù sa” không chỉ kể về sản phẩm mà hướng tới câu chuyện phía sau: ký ức, bàn tay và sức sống của một cộng đồng.

Đáng chú ý, tác phẩm không đặt mục tiêu phục dựng một Bắc Bộ xưa cũ. Thay vào đó, những chất liệu quen thuộc được đặt trong cuộc đối thoại với nghệ thuật đương đại, để di sản truyền thống được nhìn và cảm nhận bằng một ngôn ngữ sân khấu mới.

Với ý tưởng gốc của NSƯT Cao Ngọc Ánh, dự án quy tụ ê-kíp sáng tạo đến từ nhiều lĩnh vực. NSND Trần Ly Ly đảm nhận vai trò Kịch bản và Tổng đạo diễn, đồng thời tham gia biên đạo múa. Phần âm nhạc do nhạc sĩ Đặng Tiến Đạt (Đạt Kìm) đảm nhận. Dự án còn có sự tham gia của Tiến sĩ Vũ Tiến Dũng và Tiến sĩ, nghệ nhân hầu đồng Nguyễn Đức Hiền.

Múa dân gian đương đại là ngôn ngữ biểu đạt chính của chương trình, kết hợp với hát ru, xẩm, hát văn và âm nhạc truyền thống. Cùng với chuyển động hình thể, âm nhạc, ánh sáng, hình ảnh và công nghệ cũng tham gia dẫn dắt câu chuyện, tạo nên một không gian trình diễn đa lớp.

Cách tiếp cận này cũng mở rộng đối tượng khán giả mà chương trình hướng tới. Với công chúng Việt Nam, những hình ảnh quen thuộc của sông Hồng, làng quê, làng nghề, phiên chợ hay âm nhạc dân gian được đặt trong một hình thức thể hiện mới. Với du khách quốc tế, các yếu tố về hình thể, âm thanh và thị giác giúp câu chuyện văn hóa có thể được tiếp nhận mà không phụ thuộc hoàn toàn vào ngôn ngữ.

Có lẽ, điều “Những lớp phù sa” muốn giữ lại sau 55 phút trình diễn không chỉ là những hình ảnh về một vùng văn hóa. Từ một giọt nước hay một hạt phù sa nhỏ bé, tác phẩm đặt ra câu hỏi về cách những điều tưởng như rất nhỏ được cộng đồng kiên nhẫn gìn giữ, trao truyền và làm mới qua thời gian.

Bởi cũng như dòng sông được bồi đắp từ vô số hạt phù sa, văn hóa không hình thành từ một khoảnh khắc đơn lẻ. Mỗi thế hệ tiếp nhận những gì đã có, giữ lại một phần, thay đổi một phần và tiếp tục tạo nên những lớp mới. Đó cũng là hành trình mà “Những lớp phù sa” lựa chọn để kể câu chuyện về văn hóa Bắc Bộ hôm nay.