Người nhà bệnh nhân ung thư kiệt sức vì vừa chăm bệnh vừa kiếm tiền

Chị H. (35 tuổi, Phú Thọ) nhiều tháng gần như không có giấc ngủ trọn vẹn kể từ ngày con trai 3 tuổi được chẩn đoán mắc ung thư máu . Tại bệnh viện, chị xoay xở giữa những đợt truyền hóa chất, lịch xét nghiệm và việc chăm con ăn uống, nghỉ ngơi. Khi con thiếp đi sau điều trị, chị mới tranh thủ chợp mắt trên chiếc ghế cạnh giường bệnh.

Chồng chị làm lao động tự do ở quê, thu nhập bấp bênh. Trong khi đó, tiền đi lại, ăn uống và các khoản chi phục vụ điều trị tại Hà Nội liên tục phát sinh. Muốn có thêm tiền trang trải, chị nhận làm hàng thủ công ngay tại phòng bệnh, tranh thủ lúc con ổn định để hoàn thành từng đơn hàng. Có hôm, chị thức gần hết đêm làm việc, sáng hôm sau lại đưa con đi xét nghiệm.

Điều khiến chị H. lo lắng không chỉ là bệnh tình của con mà còn là những khoản chi phía trước. Chị không dám ốm, bởi nếu mình nằm xuống, con sẽ không có người chăm sóc. Giữa lúc con cần được điều trị lâu dài, chị vừa phải giữ tinh thần cho con, vừa tìm cách duy trì cuộc sống gia đình.

Một hoàn cảnh khác, chị M. (42 tuổi, Hà Tĩnh) gần như phải gác lại công việc công nhân may từ ngày mẹ mắc ung thư giai đoạn muộn. Trước đây, thu nhập của chị đủ trang trải cuộc sống và phụ giúp gia đình. Nay, những ngày túc trực ở bệnh viện khiến chị thường xuyên phải xin nghỉ, tiền lương giảm trong khi chi phí điều trị ngày một tăng.

Mỗi lần mẹ cần làm thêm xét nghiệm hoặc thay đổi phác đồ, chị lại tính toán số tiền còn lại, tìm cách vay mượn người thân và cắt giảm những khoản chi thiết yếu. Bữa ăn của chị nhiều khi chỉ là chiếc bánh mì mua vội ở hành lang bệnh viện. Những lúc mẹ ngủ, chị tranh thủ nhắn tin cho quản lý, mong giữ được công việc để còn có thu nhập.

Thiếu ngủ, ăn uống thất thường và căng thẳng kéo dài khiến sức khỏe chị dần suy giảm. Nhưng chị không muốn than mệt trước mặt mẹ, càng không muốn để mẹ biết gia đình đang chật vật đến mức nào. Với chị, chăm mẹ là điều không thể từ bỏ, dù việc duy trì thu nhập và chăm sóc bản thân ngày càng trở nên khó khăn.

Người chăm bệnh cũng cần được chăm sóc

Theo bác sĩ Nguyễn Viết Chung, Trưởng khoa Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện E, gánh nặng chăm sóc là vấn đề được nhiều nghiên cứu quốc tế đề cập, phản ánh những áp lực về thể chất, tinh thần và tài chính mà người chăm sóc phải đối mặt.

Người chăm sóc bệnh nhân mắc bệnh mạn tính, người khuyết tật hoặc người mất khả năng tự chủ thường phải hy sinh thời gian nghỉ ngơi, đời sống cá nhân, thậm chí cả công việc và sự nghiệp. Khi trách nhiệm này kéo dài, họ dễ rơi vào tình trạng kiệt sức, lo âu, thu mình và có nguy cơ trầm cảm cao hơn. Nguy cơ càng lớn nếu người chăm sóc phải đảm đương phần lớn công việc mà ít nhận được sự chia sẻ từ gia đình.

Theo bác sĩ Chung, một người phải làm nhiệm vụ chăm sóc chính trong thời gian dài có thể dần mất đi các mối quan hệ xã hội, không còn thời gian cho bản thân. Những áp lực tích tụ mỗi ngày, dù không phải lúc nào cũng biểu hiện rõ rệt, vẫn âm thầm bào mòn sức chịu đựng.

Để giảm gánh nặng, bác sĩ khuyến nghị các thành viên trong gia đình cùng chia sẻ trách nhiệm, thay phiên chăm bệnh và động viên tinh thần người trực tiếp chăm sóc. Với những gia đình có điều kiện, dịch vụ chăm sóc tại nhà hoặc hỗ trợ chuyên nghiệp cũng có thể là lựa chọn phù hợp, tùy tình trạng người bệnh và nhu cầu thực tế.

Không chỉ sức khỏe tinh thần, thể chất của người chăm sóc cũng chịu ảnh hưởng. Việc ngủ không đủ giấc, ăn uống thất thường, thường xuyên ngồi hoặc nằm ở tư thế không thoải mái có thể gây đau đầu, đau cổ vai gáy và đau lưng. Những người phải nâng đỡ, di chuyển bệnh nhân còn có nguy cơ đau cơ, chấn thương do gắng sức.

Về tâm lý, họ có thể thường xuyên lo lắng, khó thư giãn, mất ngủ, cáu gắt hoặc khó kiểm soát cảm xúc. Một số người luôn cảm thấy mình chưa làm đủ cho người thân, tự trách bản thân khi không thể đáp ứng mọi nhu cầu điều trị hoặc không có khả năng chi trả. Càng cố gắng gánh vác, họ càng dễ bỏ qua những dấu hiệu cho thấy chính mình đang quá tải.

Áp lực chăm sóc càng nặng nề khi gia đình phải đối mặt với chi phí điều trị kéo dài. Nghiên cứu trên 634 bệnh nhân tại hai bệnh viện ung bướu ở Việt Nam, công bố năm 2024, ghi nhận 91,8% có gánh nặng tài chính do ung thư, trong đó 51,7% ở mức nặng. Gần một nửa phải vay mượn tiền, bạn bè và 34,1% phải rút tiền tiết kiệm. Một nghiên cứu khác trên 309 bệnh nhân ung thư vú tại hai bệnh viện tuyến cuối cũng chỉ ra 41% gặp gánh nặng tài chính. Số tiền vượt khả năng chi trả trung bình khoảng 153 triệu đồng, có trường hợp lên tới 1,36 tỷ đồng.

Những con số này cho thấy ung thư không chỉ là cuộc chiến của người bệnh. Khi một thành viên mắc bệnh, cả gia đình có thể phải thay đổi nhịp sống, giảm thu nhập, vay mượn và dành phần lớn thời gian cho việc điều trị. Người trực tiếp chăm sóc thường là người chịu tác động rõ nhất, bởi họ vừa phải có mặt bên giường bệnh, vừa tìm cách duy trì nguồn thu nhập.

Tổ chức Y tế Thế giới cũng đề cập đến trải nghiệm của người chăm sóc trong các báo cáo về ung thư. Gánh nặng không chỉ nằm ở công việc chăm sóc không lương mà còn ở sự cô lập xã hội và những xáo trộn trong cuộc sống cá nhân.

Với nhiều gia đình, người chăm sóc trở thành chỗ dựa không thể thiếu của bệnh nhân nhưng lại ít được nhìn nhận như một người cũng cần hỗ trợ. Họ có thể không trực tiếp mang căn bệnh ung thư, song vẫn phải đối mặt với những tổn thất về sức khỏe, công việc và tài chính.

Khi việc điều trị kéo dài, câu hỏi không chỉ là làm thế nào để người bệnh tiếp tục được chữa trị, mà còn là ai sẽ giúp người chăm sóc duy trì cuộc sống của chính mình. Nếu không có sự san sẻ từ gia đình và các nguồn hỗ trợ phù hợp, người đứng bên giường bệnh mỗi ngày cũng có thể rơi vào tình trạng kiệt quệ.