Mùa thu, ăn 3 loại rau được ví như “lá chắn” cho phổi, đang vào mùa lại cực rẻ

Mùa thu đến, thời tiết bắt đầu thay đổi rõ rệt. Những ngày nắng nóng oi bức dần nhường chỗ cho cảm giác se lạnh vào sáng sớm và tối muộn. Độ ẩm không khí cũng có thể giảm, khiến nhiều người cảm thấy khô mũi, rát họng, khàn tiếng hoặc da dễ bong tróc hơn.

Trong quan niệm của y học cổ truyền, mùa thu thường gắn với tình trạng “táo”, tức khô hanh. Phổi được xem là tạng nhạy cảm với sự khô này. Vì vậy, chế độ ăn trong thời điểm giao mùa thường được chú ý theo hướng tăng cường những thực phẩm có nhiều nước, chất xơ và dưỡng chất.

Điều đáng nói là không nhất thiết phải tìm những món ăn đắt tiền. Ngay tại các khu chợ, một số loại rau củ quen thuộc như củ huệ trắng, củ cải trắng và củ sen cũng có thể trở thành nguyên liệu thường xuyên trong bữa cơm gia đình.

Tất nhiên, gọi chúng là “lá chắn cho phổi” chủ yếu mang tính ví von. Không có loại rau nào có thể làm sạch phổi hay thay thế thuốc điều trị bệnh hô hấp. Tuy nhiên, đưa đa dạng rau củ vào khẩu phần là một cách đơn giản để bổ sung dưỡng chất và hỗ trợ sức khỏe tổng thể.

1. Củ huệ trắng - loại củ được nhắc đến trong các bài thuốc cổ truyền

Củ huệ trắng, còn được gọi là bách hợp, không phải nguyên liệu quá xa lạ trong Đông y. Đây là phần thân hành của cây bách hợp, có màu trắng, vị hơi ngọt và thường được sử dụng dưới nhiều dạng khác nhau.

Trong y học cổ truyền, bách hợp từ lâu được nhắc đến với công dụng dưỡng âm, hỗ trợ giảm cảm giác khô nóng và được sử dụng trong một số bài thuốc liên quan đến ho, khô họng. Tuy nhiên, những công dụng này thuộc phạm vi y học cổ truyền và không nên hiểu rằng ăn củ huệ trắng có thể điều trị bệnh phổi.

Điểm thú vị của loại củ này là có thể chế biến thành nhiều món. Người nội trợ có thể dùng củ huệ trắng nấu chè, hầm cùng các loại thực phẩm khác hoặc chế biến thành món ăn thanh nhẹ.

Vào thời điểm thời tiết hanh khô, những món ăn có độ mềm, dễ ăn, kết hợp cùng rau củ và đủ nước có thể giúp thực đơn trở nên cân bằng hơn.

Một điều cần lưu ý là bách hợp dùng làm thực phẩm cần được lựa chọn đúng loại, có nguồn gốc rõ ràng. Không nên tự ý sử dụng các loại củ khô hoặc dược liệu không rõ nguồn gốc với mục đích chữa bệnh.

2. Củ cải trắng - loại củ mọng nước, giàu vitamin C và chất xơ

Nếu củ huệ trắng khá đặc biệt thì củ cải trắng lại là thực phẩm vô cùng quen thuộc với các gia đình Việt. Giá thành thường không cao, dễ mua và có thể chế biến thành hàng loạt món từ luộc, hấp, xào đến nấu canh.

Củ cải trắng chứa nhiều nước, đồng thời cung cấp chất xơ và một số vitamin, khoáng chất. Đây là điểm đáng chú ý trong mùa thu, khi nhiều người dễ có cảm giác khô miệng, khô họng hoặc uống ít nước hơn do thời tiết mát.

Vitamin C cũng là một dưỡng chất quan trọng đối với hoạt động bình thường của hệ miễn dịch. Cơ thể không tự sản xuất vitamin C nên cần nhận từ thực phẩm hằng ngày. Các loại rau củ và trái cây là nguồn cung cấp vitamin này khá phổ biến.

Củ cải trắng còn có vị ngọt nhẹ sau khi nấu, dễ kết hợp với thịt nạc, sườn, cá hoặc các loại rau củ khác. Một bát canh củ cải nóng trong những ngày se lạnh vừa dễ ăn vừa giúp bổ sung thêm nước cho cơ thể. Đặc biệt, thay vì chế biến củ cải theo kiểu nhiều dầu mỡ, các món canh, hấp hoặc luộc sẽ phù hợp hơn nếu mục tiêu là xây dựng một chế độ ăn nhẹ nhàng, nhiều rau củ.

Tuy nhiên, không nên hiểu rằng ăn củ cải trắng sẽ “làm sạch phổi” hay loại bỏ đờm. Khi bị ho kéo dài, khó thở, đau ngực hoặc có các triệu chứng bất thường, việc thăm khám vẫn quan trọng hơn việc tìm một loại thực phẩm để tự điều trị.

3. Củ sen - món ăn mùa thu vừa ngon vừa giàu chất xơ

Trong 3 loại thực phẩm kể trên, củ sen có lẽ là cái tên quen thuộc nhất trong các món ăn mùa thu. Củ sen có vị giòn hoặc bở tùy giống và cách chế biến, có thể nấu canh, hầm, xào hoặc kết hợp với thịt và các loại rau củ khác.

Theo dữ liệu dinh dưỡng được công bố, 100 g củ sen cung cấp khoảng 74 kcal, cùng chất xơ, vitamin C và nhiều khoáng chất. Một khẩu phần củ sen vì vậy có thể đóng góp thêm chất xơ và vitamin vào chế độ ăn hằng ngày. Đáng chú ý, củ sen cũng được nhắc đến trong y học cổ truyền với mối liên hệ với sức khỏe hô hấp.

Từng chia sẻ trên báo  VietNamNet, BS.CKII Huỳnh Tấn Vũ, Giảng viên Trường Đại học Y Dược TPHCM, cho biết theo Đông y, củ sen có vị ngọt, tính hàn, được sử dụng với công dụng dưỡng âm sinh tân, nhuận phổi, ngưng ho, đồng thời bổ tỳ ích khí.

Đây cũng là lý do củ sen thường xuất hiện trong những bài viết về thực phẩm hỗ trợ sức khỏe đường hô hấp. Tuy nhiên, các công dụng theo Đông y cần được hiểu đúng trong bối cảnh y học cổ truyền, không nên biến thành lời khẳng định rằng củ sen có khả năng chữa viêm phổi, hen suyễn hay các bệnh hô hấp khác.

Về mặt dinh dưỡng hiện đại, điểm đáng giá của củ sen nằm ở việc nó cung cấp chất xơ, vitamin C và một số khoáng chất. Chất xơ giúp hỗ trợ hoạt động của hệ tiêu hóa, trong khi vitamin C tham gia vào nhiều chức năng quan trọng của cơ thể.

Ăn thế nào để rau củ phát huy giá trị tốt hơn?

Một sai lầm khá phổ biến là cho rằng cứ ăn thật nhiều một loại thực phẩm là có thể đạt được một lợi ích sức khỏe cụ thể. Trên thực tế, một chế độ ăn đa dạng vẫn quan trọng hơn việc “thần thánh hóa” một món ăn.

Với củ cải trắng, có thể ưu tiên nấu canh, hấp hoặc luộc. Với củ sen, món canh củ sen hầm thịt nạc hoặc kết hợp cùng các loại rau củ là lựa chọn dễ ăn. Củ huệ trắng nếu sử dụng làm thực phẩm nên chọn sản phẩm rõ nguồn gốc và chế biến đúng cách.

Ngoài ra, cách nấu cũng ảnh hưởng đến lượng dưỡng chất còn lại trong thực phẩm. Nấu quá lâu có thể làm hao hụt một số vitamin, đặc biệt là vitamin C và nhóm vitamin tan trong nước. Các phương pháp như hấp, luộc hoặc xào nhanh thường giúp hạn chế sự thất thoát này.

Quan trọng nhất, ba loại rau củ trên chỉ nên được xem là một phần của chế độ ăn. Để bảo vệ sức khỏe phổi, những thói quen như không hút thuốc, hạn chế tiếp xúc khói bụi, vận động đều đặn, ngủ đủ giấc và giữ vệ sinh đường hô hấp vẫn có ý nghĩa lớn.

Mùa thu không cần ăn “đồ bổ” đắt tiền

Thời tiết se lạnh khiến nhiều người có xu hướng tìm các loại thực phẩm được quảng cáo là “bổ phổi”, “thải độc” hay “làm sạch phổi”. Nhưng một bữa ăn hằng ngày với rau củ tươi, đủ đạm, chất béo lành mạnh và tinh bột phù hợp đã là nền tảng quan trọng cho sức khỏe.

Củ huệ trắng, củ cải trắng và củ sen đều có ưu điểm chung là khá dễ tìm, có thể chế biến thành nhiều món và phù hợp với thực đơn gia đình. Trong đó, củ cải trắng và củ sen đặc biệt dễ mua tại chợ, siêu thị với mức giá thường khá bình dân.

Thay vì kỳ vọng một loại rau có thể “đánh bay” đờm hay bảo vệ phổi tuyệt đối, hãy coi đây là những nguyên liệu giúp bữa ăn mùa thu đa dạng hơn.

Và nếu cơ thể xuất hiện các dấu hiệu như ho dai dẳng, khó thở, đau tức ngực, sốt hoặc đờm bất thường, đừng chỉ dựa vào thực phẩm. Đây là lúc cần tìm nguyên nhân và thăm khám phù hợp.

Mùa thu vì thế không nhất thiết phải bắt đầu bằng những món bổ dưỡng đắt đỏ. Đôi khi, vài củ cải trắng, một đoạn củ sen hay những nguyên liệu dân dã đúng mùa cũng đủ để làm nên một bữa cơm vừa ngon miệng vừa giàu dưỡng chất.