Miệng hay bị nhiệt, khô vào mùa thu, ăn gì để “giải cứu”? Những thực phẩm quen thuộc có thể khiến bạn bất ngờ
Nhiệt miệng, khô miệng khiến việc ăn uống trở nên khó chịu. Thay vì chỉ tìm món được gọi là “mát”, chế độ ăn đủ nước, vitamin và khoáng chất mới là điều đáng chú ý.
Mỗi khi thời tiết chuyển mùa, không ít người bắt đầu cảm thấy môi khô, cổ họng khó chịu, khoang miệng thiếu ẩm, thậm chí xuất hiện những vết loét nhỏ gây đau rát khi ăn uống. Nhiều người lập tức cho rằng đây là biểu hiện của “nóng trong người” và tìm đến nước mát, trái cây hay các món ăn được truyền miệng là có tác dụng “giải nhiệt”. Tuy nhiên, câu chuyện không đơn giản như vậy.
Nhiệt miệng hay loét miệng có thể liên quan đến nhiều yếu tố như căng thẳng, tổn thương niêm mạc, thay đổi nội tiết, một số bệnh lý hoặc chế độ ăn uống thiếu cân đối. Một số nghiên cứu cũng ghi nhận mối liên quan giữa tình trạng loét miệng tái diễn với thiếu vitamin B12, folate và các vi chất khác.
Đừng chỉ nghĩ “nóng trong người” là do một món ăn
Khái niệm “đồ ăn nóng” khá phổ biến trong đời sống, nhưng không nên dùng nó để giải thích cho mọi trường hợp nhiệt miệng.
Từng chia sẻ với Tuổi Trẻ, bác sĩ Đào Thị Yến Thủy, chuyên gia dinh dưỡng, cho rằng nếu sử dụng thực phẩm ở mức vừa phải thì không nên quy kết một món ăn cụ thể là nguyên nhân gây “nóng trong người”. Nguyên tắc quan trọng vẫn là ăn uống đa dạng, cân đối và không lạm dụng một nhóm thực phẩm nào.
Điều này cũng có nghĩa, khi thường xuyên bị nhiệt miệng, việc cần làm không phải là lập tức loại bỏ toàn bộ thịt, đồ ngọt hay trái cây có vị ngọt khỏi thực đơn. Thay vào đó, hãy nhìn lại tổng thể chế độ ăn, lượng nước uống, giấc ngủ, mức độ căng thẳng và thói quen chăm sóc răng miệng.
Uống đủ nước - bước đơn giản nhưng dễ bị bỏ quên
Khô miệng đôi khi chỉ đơn giản là dấu hiệu cơ thể chưa được cung cấp đủ nước.Nhiều người có thói quen chỉ uống nước khi cảm thấy khát. Tuy nhiên, khi môi trường khô hoặc cơ thể mất nước, cảm giác khô miệng có thể xuất hiện rõ hơn.
Một số hướng dẫn dinh dưỡng khuyến nghị duy trì thói quen uống nước đều đặn trong ngày thay vì chờ đến lúc khát hoặc miệng khô mới uống. Ngoài nước lọc, rau củ và trái cây chứa nhiều nước cũng có thể góp phần bổ sung chất lỏng cho cơ thể.
Dưa hấu, lê, táo, cam, bưởi, dưa chuột, rau xanh... có thể được đưa vào thực đơn tùy sở thích và tình trạng sức khỏe. Tuy nhiên, nếu đang có vết loét trong miệng, không phải loại trái cây nào cũng phù hợp. Những loại quá chua có thể khiến vết loét xót và đau hơn.
Rau xanh và trái cây - ưu tiên nguồn vitamin tự nhiên
Khi bị nhiệt miệng tái diễn, một chế độ ăn đa dạng rau củ quả là lựa chọn hợp lý. Rau lá xanh như cải xanh, rau chân vịt, cải bó xôi... cung cấp folate cùng nhiều vitamin và khoáng chất. Đây là nhóm thực phẩm nên xuất hiện thường xuyên trong bữa ăn thay vì chỉ sử dụng khi đã xuất hiện triệu chứng.
Một số loại trái cây cũng cung cấp vitamin C và các hợp chất thực vật có lợi. Cam, bưởi, ổi, kiwi... có thể được lựa chọn nếu không gây kích ứng vết loét. Tuy nhiên, cần lưu ý một điều: vitamin C không phải thuốc điều trị nhiệt miệng. Nếu ăn trái cây có tính axit khiến vết loét đau rát hơn, nên tạm thời lựa chọn những loại mềm, ít chua.
Đừng bỏ qua vitamin B12, folate và sắt
Đây là nhóm dưỡng chất đặc biệt đáng chú ý nếu một người thường xuyên bị loét miệng. Một số tài liệu y khoa ghi nhận thiếu vitamin B12 hoặc folate có thể đi kèm các biểu hiện ở khoang miệng như lưỡi đau, đỏ hoặc xuất hiện loét.
Vitamin B12 có nhiều trong thịt, cá, trứng, sữa và các sản phẩm từ sữa. Mayo Clinic cũng liệt kê thịt gia cầm, thịt, cá và sữa là những nguồn cung cấp vitamin B12 trong chế độ ăn. Trong khi đó, folate có nhiều trong rau lá xanh và các loại đậu.
Sắt cũng đáng được quan tâm, đặc biệt ở người có chế độ ăn nghèo dinh dưỡng hoặc có nguy cơ thiếu máu. Thịt nạc, hải sản, trứng, các loại đậu và rau xanh có thể được phối hợp để tạo nên khẩu phần đa dạng.
Nếu nhiệt miệng xuất hiện liên tục, kèm theo mệt mỏi, da xanh, lưỡi đau hoặc các biểu hiện bất thường khác, không nên tự mua vitamin uống kéo dài. Khi đó, việc kiểm tra sức khỏe và xét nghiệm khi cần thiết sẽ giúp xác định có thiếu chất hay không.
Sữa chua, món mềm và dễ ăn cũng đáng có mặt trên bàn
Khi khoang miệng đang đau rát, điều quan trọng không chỉ là món ăn có nhiều dưỡng chất mà còn phải dễ ăn.Sữa chua không đường, cháo, súp, trứng hấp, cá hấp hoặc các món rau củ nấu mềm có thể giúp giảm cảm giác khó chịu khi nhai.
Ngược lại, các món quá cay, nhiều gia vị, quá nóng hoặc có kết cấu cứng, sắc cạnh có thể làm vùng niêm mạc đang tổn thương bị kích thích thêm. Một số khuyến cáo về loét miệng cũng lưu ý nên hạn chế thức ăn cay hoặc những món khiến vết loét đau rát hơn. Vì vậy, thay vì cố gắng tìm một món ăn có khả năng “chữa nhiệt”, hãy ưu tiên những món mềm, đủ chất, ít kích thích và dễ tiêu hóa.
Những thứ nên hạn chế khi miệng đang khô, loét
- Đầu tiên là rượu bia và thuốc lá. Đây đều không phải lựa chọn tốt cho sức khỏe khoang miệng và có thể làm cảm giác khô, kích ứng trở nên khó chịu hơn.
- Tiếp theo là đồ ăn quá cay, quá mặn hoặc quá nóng. Những món này không nhất thiết là nguyên nhân gây nhiệt miệng, nhưng có thể khiến vết loét đang có trở nên đau hơn.
- Đồ uống nhiều đường cũng không nên sử dụng thường xuyên. Thay vào đó, nước lọc vẫn là lựa chọn đơn giản nhất để duy trì độ ẩm cho cơ thể.
- Một điểm nữa thường bị bỏ qua là vệ sinh răng miệng. Đánh răng nhẹ nhàng, làm sạch khoang miệng và tránh cọ xát trực tiếp vào vết loét có thể giúp hạn chế kích ứng.
Khi nào nhiệt miệng không còn là chuyện “ăn gì”?
Phần lớn các vết loét miệng thông thường có thể tự cải thiện. Tuy nhiên, nếu vết loét kéo dài, tái phát quá thường xuyên, có kích thước lớn, gây đau nghiêm trọng hoặc ảnh hưởng rõ rệt đến việc ăn uống, người bệnh nên đi khám thay vì chỉ thay đổi thực đơn.
Đặc biệt, nếu nhiệt miệng đi kèm sốt, sụt cân, mệt mỏi kéo dài, tiêu chảy, tổn thương ở những vị trí khác hoặc các triệu chứng bất thường, cần tìm nguyên nhân cụ thể. Bởi lúc này, vấn đề có thể không chỉ nằm ở một vài món ăn trong thực đơn.
Tóm lại, nếu bước vào mùa thu và thường xuyên gặp tình trạng khô miệng, nhiệt miệng, hãy bắt đầu từ những điều đơn giản: uống đủ nước, ăn đa dạng rau xanh và trái cây, bổ sung nguồn protein chất lượng, chú ý vitamin B12, folate và sắt, đồng thời hạn chế những món khiến vết loét bị kích thích.
Một chế độ ăn cân bằng không “giải cứu” nhiệt miệng chỉ sau một đêm, nhưng có thể giúp cơ thể nhận đủ dưỡng chất cần thiết và hỗ trợ sức khỏe tổng thể. Quan trọng hơn, nếu tình trạng tái diễn bất thường, tìm đúng nguyên nhân vẫn là cách đáng tin cậy hơn việc chỉ dựa vào các món ăn được truyền miệng là “giải nhiệt”.