Học sinh làm dự án cộng đồng: Giải bài toán xã hội bằng năng lực thực tế

Học tập và trưởng thành giữa vùng Yên Xuân, Hà Nội, nơi mỗi ngày được tiếp xúc với một cộng đồng đa dạng về đời sống và văn hóa, học sinh Maya School được khuyến khích quan sát về con người, những câu chuyện và những vấn đề đang hiện diện quanh mình. Từ đó, các bạn dần học cách thấu cảm, rồi chủ động tìm kiếm những giải pháp thiết thực cho các thách thức của cộng đồng.

Những sáng kiến có thể bắt đầu từ một câu hỏi trong lớp học, một chuyến khảo sát thực tế, hay một vấn đề các bạn tình cờ bắt gặp trong đời sống. Dưới sự dẫn dắt của thầy cô và năng lực vận hành của chính những học sinh từ lớp 6 đến lớp 11, nhiều ý tưởng đã dần trở thành các dự án có tác động thật, bền bỉ và ý nghĩa với cộng đồng.

Học thật, làm thật, kiến tạo giá trị thật

Tại Maya School, các dự án cộng đồng không phải là hoạt động ngoại khóa, mà là một phần quan trọng trong chương trình học của học sinh. Vì vậy, thay vì chỉ dừng lại ở nghiên cứu lý thuyết hay những hoạt động trải nghiệm ngắn hạn, học sinh được trực tiếp bước vào các vấn đề có thật trong đời sống, dùng kiến thức và năng lực của mình để tìm kiếm giải pháp. Trong năm học 2025–2026, nhiều dự án do học sinh Maya khởi xướng và vận hành đã tạo nên những tác động cụ thể cho cộng đồng.

Tiêu biểu là hành trình của nhóm học sinh thực hiện dự án "Chuyển Nắng Thành Gió". Xuất phát từ sự cảm thông khi chứng kiến các em nhỏ tại trường Nậm Giôn (Sơn La) phải sinh hoạt trong những phòng ở chật chội và nóng nực vào mùa hè, nhóm học sinh đã dành 10 tháng để nghiên cứu một giải pháp làm mát phù hợp với điều kiện thực tế tại địa phương. Áp dụng những kiến thức về điện và điện tử được học tại Xưởng, các bạn tự tay thiết kế, thử nghiệm và lắp đặt thành công hệ thống quạt từ năng lượng mặt trời, mang không khí mát lành đến phòng ở cho học sinh vùng cao.

Trong khi đó, một nhóm học sinh khác lại theo đuổi dự án Những Đôi Tay Nhỏ Kiến Tạo Sân Chơi Cho Em. Với tinh thần lan tỏa thông điệp tiết kiệm tài nguyên, các bạn sử dụng một phần gỗ tái chế để thiết kế và xây dựng hệ vận động ngoài trời an toàn cho các em nhỏ tại Huổi Chà (Sơn La). Nhờ kinh nghiệm ba năm xây dựng hệ vận động cho các điểm trường khó khăn, các bạn đang hướng đến chuẩn hoá và bàn giao hồ sơ kỹ thuật cho các tổ chức thiện nguyện để nhân rộng mô hình ý nghĩa này.

Không chỉ dừng lại ở các công trình thực địa, những dự án của học sinh Maya còn chạm tới các vấn đề tinh thần và xã hội. Ở đó, một nhóm học sinh bền bỉ duy trì chuỗi workshop mỹ thuật hàng tuần để nâng đỡ sức khỏe tinh thần cho bệnh nhi tại Bệnh viện Nhi Trung ương và Bệnh viện Bạch Mai; trong khi một nhóm khác lại đồng hành cùng bệnh nhân nghèo tại Bệnh viện Thận Hà Nội qua những suất ăn dinh dưỡng.

Từ những dự án kỹ thuật hạ tầng cho đến những sáng kiến bảo tồn tri thức thảo mộc bản địa, hay thậm chí là tự đứng ra vận hành một Quỹ ươm tạo tác động để huy động vốn và tài trợ cho các hoạt động thiện nguyện, tất cả đều được các bạn học sinh trung học tiếp cận một cách tự chủ và bài bản, chuẩn bị cho những bước trưởng thành xa hơn.

Năng lực song hành cùng tinh thần trách nhiệm

Trong mỗi dự án, học sinh không chỉ tham gia với vai trò người thực hiện, mà được trao quyền để cùng lên kế hoạch, phân công công việc và theo sát quá trình triển khai. Khi một dự án bước vào thực tế, các bạn phải tự học thêm những kiến thức cần thiết, thử nghiệm nhiều phương án, điều chỉnh sau mỗi lần chưa thành công và tìm cách giải quyết những vấn đề phát sinh. Quá trình đó giúp học sinh rèn luyện tư duy phản biện, khả năng sáng tạo và năng lực giải quyết vấn đề một cách tự nhiên. Các bạn học cách lập kế hoạch tài chính, dự đoán rủi ro, quản lý tiến độ, đồng thời phát triển kỹ năng giao tiếp và cộng tác khi làm việc với bạn cùng nhóm, thầy cô, đối tác và cả những người thụ hưởng trực tiếp từ dự án.

"Trong quá trình làm việc, các em vừa phải tìm hiểu về những kiến thức chuyên môn, vừa áp dụng vào công việc thực tế luôn. Điều đó đối với người lớn đôi khi cũng là một thử thách, còn với các em học sinh ở cấp Trung học thì càng khó khăn. Nhưng đó là cơ hội tuyệt vời để các em phát triển những năng lực quan trọng và thiết thực cho đời sống khi trưởng thành. Đặc biệt, sau mỗi lần thử nghiệm, sai lầm, cải thiện; các em sẽ đều rút ra những bài học riêng cho chính mình" - Thầy Lê Xuân Doanh - Chuyên gia tại Xưởng thực hành Maya School cho biết.

Bên cạnh đó, việc bước ra khỏi vùng an toàn và tiếp cận với những vấn đề có thật trong đời sống giúp các bạn nuôi dưỡng tinh thần trách nhiệm sâu sắc. Khi những bạn trẻ bắt đầu biết trăn trở trước những thách thức của cộng đồng, đó là nền tảng cho một thế hệ sẵn sàng dấn thân để thay đổi và tạo ra những giá trị bền vững.

Cô Đào Anh Thư - Giáo viên điều phối tại Xưởng thực hành Maya School chia sẻ: "Thông qua các hoạt động thiết thực, các em học cách thấu cảm với những hoàn cảnh khó khăn trong xã hội. Và quan trọng hơn, các em còn trau dồi ý thức trách nhiệm - trách nhiệm không chỉ với những con số trên báo cáo mà là trách nhiệm trước những vấn đề của xã hội".

Học tập gắn liền với đời sống thực

Đằng sau một môi trường thúc đẩy sự phát triển năng lực và ý thức xã hội của mỗi bạn trẻ, là một chương trình giáo dục thực tiễn - nơi những bài học được gắn chặt với đời sống.

Ở Maya School, mỗi năm học, bên cạnh chương trình học thuật, học sinh đều được tham gia hoặc khởi xướng, vận hành 1-2 dự án cộng đồng tại hệ thống xưởng thực hành hiện đại. Đây là hệ sinh thái thu nhỏ - nơi các bạn vừa rèn luyện năng lực cá nhân như một phần quan trọng của tiến trình học tập, vừa hiện thực hóa những sáng kiến góp phần phát triển cộng đồng, xã hội.

Trong bối cảnh nhiều phụ huynh lo lắng về việc con đạt kết quả tốt nhưng thiếu trải nghiệm thực tế, khả năng thích nghi và năng lực thực tiễn, những dự án cộng đồng đang gợi mở một cách tiếp cận giáo dục mới: Học để tạo ra giá trị cho bản thân và xã hội. Ở đó, kiến thức trở thành công cụ để giải quyết những vấn đề thực tế, và thước đo của việc học không chỉ nằm ở điểm số, mà ở những giá trị mà các bạn có thể trao đi.

Những dự án cộng đồng được khởi xướng và vận hành bởi học sinh đã chứng minh một thực tế rằng, thế hệ trẻ hoàn toàn có đủ khả năng và tinh thần sẵn sàng để kiến tạo một tương lai tốt đẹp hơn.

Để nhìn lại trọn vẹn hành trình đầy tự hào của các dự án cộng đồng của học sinh trường Maya, công chúng sẽ có cơ hội gặp gỡ và trực tiếp lắng nghe những câu chuyện kể từ chính những chủ dự án trẻ, trong Triển lãm "Những Dấu Chân Nhỏ". Diễn ra từ 18:00 ngày 22/05 đến hết ngày 24/05/2026, sự kiện không chỉ là nơi trưng bày hành trình và những tác động tích cực của các dự án, mà còn là một không gian lan tỏa cảm hứng về năng lực của thế hệ trẻ khi được trao niềm tin và phương pháp giáo dục đúng đắn.