Hành trình tìm lại dáng đi bình thường của cô bé 15 tuổi mắc dị tật chân chữ X

Với trẻ nhỏ, chân chữ X có thể là một giai đoạn sinh lý trong quá trình phát triển. Nếu hai chân tương đối cân xứng, trẻ không đau, vận động bình thường và trục chân cải thiện theo thời gian, bác sĩ có thể chỉ định theo dõi định kỳ thay vì can thiệp ngay. Ngược lại, nếu con có chân chữ X mà cha mẹ trì hoãn việc thăm khám, điều trị thì khi lớn lên trẻ có thể gặp nhiều bất lợi trong cuộc sống, cả về sức khỏe lẫn tâm lý.

Hành trình tìm lại dáng đi bình thường của cô bé 15 tuổi mắc dị tật chân chữ X

N.N.A (sinh năm 2011, trú tại xã Tam Nông, tỉnh Phú Thọ) là một em bé không may mắn vì mang dị tật chân chữ X ở cả hai bên. Do hoàn cảnh gia đình đặc biệt khó khăn nên N.N.A từng đứng trước nhiều khó khăn trong hành trình điều trị. Nhờ các chương trình phẫu thuật nhân đạo được tổ chức tại Bệnh viện Sản Nhi tỉnh Phú Thọ, em đã có cơ hội phẫu thuật miễn phí cả hai chân, từng bước cải thiện khả năng vận động và mở ra hy vọng về một tương lai tốt đẹp hơn.

Tháng 11/2025, N.N.A được gia đình đưa đến Bệnh viện Sản Nhi tỉnh Phú Thọ tham gia chương trình phẫu thuật nhân đạo hoàn toàn miễn phí dành cho trẻ em khuyết tật có hoàn cảnh khó khăn. Qua thăm khám, các bác sĩ chẩn đoán bệnh nhi mắc dị tật chân chữ X hai bên và chỉ định phẫu thuật chỉnh trục chân trái trước. Sau phẫu thuật, chân trái của bệnh nhi hồi phục tốt, khả năng vận động được cải thiện nhiều.

Tháng 10/2026, Chương trình phẫu thuật nhân đạo "Hành trình gieo mầm xanh hy vọng" một lần nữa quay trở lại với Phú Thọ, N.N.A trở lại Bệnh viện theo lịch hẹn để điều trị chân phải.

Qua thăm khám và đánh giá hình ảnh X-quang, các bác sĩ ghi nhận N.N.A có tình trạng biến dạng trục chi dưới bên phải, xương đùi phải cong, hai xương cẳng chân không thẳng trục, kèm tình trạng thưa bè xương tại một số vị trí. Trục chi dưới lệch ra ngoài, độ lệch so với tâm khớp gối khoảng 15mm. Tình trạng này khiến hai chi dưới của em bị hạn chế vận động, cần được can thiệp phẫu thuật chỉnh hình.

Sau đó, em được chỉ định phẫu thuật chỉnh trục chân phải, đồng thời rút đinh cũ ở chân trái. TS.BSCKII Nguyễn Hồng Đạo - Trưởng Khoa Ngoại 11 (Bỏng - Tạo hình) - Bệnh viện Hữu Nghị Việt Tiệp và các bác sĩ Ngoại khoa của Bệnh viện Sản Nhi tỉnh Phú Thọ là những người đã thực hiện ca phẫu thuật cho em.

Ngày 3/11/2026, N.N.A được gia đình đưa trở lại Bệnh viện Sản Nhi tỉnh Phú Thọ để tái khám sau phẫu thuật. Qua kiểm tra, các bác sĩ nhận định sức khỏe của em ổn định, chân phải đang trong quá trình hồi phục và cần tiếp tục được theo dõi, chăm sóc, phục hồi chức năng theo hướng dẫn chuyên môn.

Chân chữ X ở trẻ có biểu hiện như thế nào?

Chân chữ X, tên chuyên môn là genu valgum, là tình trạng hai đầu gối có xu hướng chụm vào nhau trong khi hai mắt cá chân nằm cách xa nhau. Khi trẻ đứng thẳng, hai chân có thể tạo thành hình dáng giống chữ X.

Một số dấu hiệu cha mẹ có thể quan sát gồm:

Hai đầu gối chụm vào nhau: Khi trẻ đứng thẳng, đầu gối có xu hướng chạm nhau hoặc gần nhau, trong khi hai mắt cá trong vẫn cách xa.

Khoảng cách giữa hai mắt cá lớn: Dù hai đầu gối đã chạm nhau, hai mắt cá chân vẫn có một khoảng hở đáng kể.

Dáng đi thay đổi: Trẻ có thể đi lại thiếu vững vàng, hai chân có xu hướng va vào nhau hoặc dáng đi trông khác thường.

Đau hoặc khó chịu khi vận động: Một số trẻ có thể đau đầu gối, mỏi chân, khó chịu khi chạy nhảy hoặc tham gia các hoạt động thể thao.

Hai chân không cân đối: Một bên chân cong rõ hơn bên còn lại hoặc tình trạng lệch trục ngày càng tăng là những biểu hiện cần được chú ý.

Tuy nhiên, không phải trẻ có đầu gối chụm vào nhau đều mắc dị tật bệnh lý. Ở trẻ nhỏ, trục chân thay đổi theo quá trình phát triển tự nhiên. Chân chữ X sinh lý thường rõ nhất vào khoảng 3-4 tuổi và có xu hướng giảm dần khi trẻ lớn lên, thường tiến gần đến trục chân trưởng thành vào khoảng 7 tuổi.

Nếu trẻ lớn vẫn có biểu hiện chân chữ X rõ, tình trạng ngày càng tăng, hai chân không cân xứng, kèm đau hoặc ảnh hưởng đến vận động, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế có chuyên khoa chấn thương chỉnh hình nhi để được đánh giá.

Điều trị chân chữ X ở trẻ cách nào?

Việc điều trị chân chữ X ở trẻ phụ thuộc vào độ tuổi, mức độ biến dạng và nguyên nhân gây bệnh. Với một số trường hợp cụ thể, bác sĩ có thể chỉ định nẹp chỉnh hình nhằm hỗ trợ điều chỉnh tư thế hoặc bảo vệ chi dưới, tuy nhiên phương pháp này không phù hợp với mọi trẻ và không thể thay thế phẫu thuật khi có chỉ định. Vật lý trị liệu có thể giúp cải thiện sức mạnh cơ, khả năng giữ thăng bằng và dáng đi, nhưng không thể tự điều chỉnh trục xương đã biến dạng.

Với những trẻ bị chân chữ X bệnh lý, biến dạng rõ rệt, tiến triển hoặc ảnh hưởng đến vận động, bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật chỉnh trục. Tùy độ tuổi và tiềm năng phát triển xương, phương pháp được lựa chọn có thể là điều biến tăng trưởng hoặc cắt xương chỉnh trục. Sau phẫu thuật, trẻ cần được tái khám và phục hồi chức năng theo hướng dẫn. Nếu tình trạng chân chữ X liên quan đến bệnh lý nền, bác sĩ cũng cần xác định và điều trị nguyên nhân. Việc lựa chọn phương pháp điều trị phải dựa trên thăm khám chuyên khoa và kết quả đánh giá trục chi dưới, không chỉ dựa vào hình dáng chân bên ngoài.

Việc phát hiện và đánh giá đúng thời điểm giúp bác sĩ lựa chọn phương án phù hợp, từ theo dõi sự phát triển đến các biện pháp điều trị chỉnh hình khi có chỉ định. Cha mẹ không nên tự mua dụng cụ nắn chỉnh, ép trẻ tập các động tác với mục đích làm thẳng chân hoặc tự quyết định phẫu thuật chỉ vì lo ngại hình dáng bên ngoài.

Từ trường hợp của N.A., điều đáng lưu ý không chỉ là hành trình điều trị kéo dài mà còn là tầm quan trọng của việc đánh giá đúng trục chi dưới. Khi nghi ngờ con bị chân chữ X, cha mẹ nên đưa trẻ đến bác sĩ chuyên khoa để được khám, đo đạc và chỉ định chẩn đoán hình ảnh khi cần thiết, thay vì chỉ quan sát bằng mắt thường rồi tự đưa ra kết luận.