Gian dối khi thi nghiên cứu khoa học kỹ thuật quốc gia: Người hướng dẫn chịu trách nhiệm liên đới
Bộ GD&ĐT dự kiến cấm học sinh tham gia Cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia có hành vi gian lận, giả mạo, sao chép trái phép, chiếm đoạt hoặc sử dụng trái phép kết quả nghiên cứu của tổ chức, cá nhân khác.
Sáng 22/8, Bộ GD&ĐT công bố dự thảo Thông tư ban hành Quy chế Cuộc thi nghiên cứu khoa học, kĩ thuật cấp quốc gia dành cho học sinh THCS và THPT lấy ý kiến góp ý của các cơ quan, tổ chức, cá nhân.
Dự thảo đặt ra yêu cầu chặt chẽ để tăng tính trung thực, khách quan và liêm chính khoa học. Cụ thể, học sinh tham gia không được gian lận, giả mạo, sao chép trái phép, chiếm đoạt hoặc sử dụng trái phép kết quả nghiên cứu của tổ chức, cá nhân khác; không trình bày kết quả nghiên cứu của người khác như là kết quả nghiên cứu của mình.
Học sinh làm giả hồ sơ, nhật kí hay dữ liệu gốc sẽ bị hủy kết quả thi và cấm tham gia cuộc thi từ 1 đến 2 năm. Người hướng dẫn vi phạm cũng sẽ chịu trách nhiệm liên đới, bị xử lí theo luật viên chức và pháp luật khác có liên quan. Mọi giải thưởng của các dự án bị phát hiện vi phạm liêm chính khoa học sau đó đều sẽ bị thu hồi và công bố công khai.
Lãnh đạo Bộ GD&ĐT trao giải thưởng cho học sinh đạt giải trong cuộc thi năm ngoái.
Đồng thời quy định, kết quả nghiên cứu phải phản ánh đúng mức độ tham gia và đóng góp của từng thành viên; nghiêm cấm việc bổ sung hoặc thay thế thành viên dự án dự thi sau khi đã hoàn thành đăng ký dự thi.
Dự thảo Thông tư cũng xây dựng lại tiêu chí đánh giá và thang điểm theo hướng chi tiết hóa gồm: câu hỏi/vấn đề nghiên cứu (10 điểm), thiết kế và phương pháp nghiên cứu (15 điểm), thực hiện (20 điểm), tính sáng tạo và tác động tiềm năng (20 điểm), trình bày (35 điểm) - tổng điểm tối đa 100 điểm.
Theo dự thảo mới, học sinh bắt buộc phải lập nhật kí nghiên cứu liên tục (bằng bản viết hoặc điện tử), ghi nhận rõ thời gian, đầu việc, phương pháp và vai trò của từng người, có xác nhận định kì của giáo viên hướng dẫn. Đây là tài liệu bắt buộc dùng để đối chiếu mức độ trung thực, phân biệt sự tham gia thực chất của học sinh với vai trò hỗ trợ của người hướng dẫn.
Cùng với đó, dự thảo kiểm soát chặt chẽ việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI). Học sinh được phép sử dụng AI để tra cứu hoặc mô phỏng, nhưng phải kê khai trung thực trong hồ sơ về mục đích, phạm vi sử dụng. Nghiêm cấm dùng AI để giả mạo quá trình nghiên cứu, tạo lập dữ liệu sai lệch hoặc thay thế hoạt động phân tích, sáng tạo của học sinh.
Dự thảo mới quy định trách nhiệm liên đới của người hướng dẫn và nhà trường. Người hướng dẫn không được thực hiện thay học sinh các nội dung cốt lõi và phải chịu trách nhiệm liên đới nếu để xảy ra vi phạm liêm chính khoa học. Cơ sở giáo dục nếu thiếu giám sát để xảy ra sai phạm sẽ bị phê bình và xem xét trách nhiệm người đứng đầu.
Danh sách dự án, báo cáo tóm tắt và poster phải được công khai rộng rãi. Đơn vị thường trực sẽ công khai địa chỉ tiếp nhận kiến nghị về tính nguyên gốc và xử lý xác minh trong vòng 7 ngày làm việc.
Cuộc thi nghiên cứu Khoa học kỹ thuật cấp quốc gia dành cho học sinh THCS và THPT vài năm trở lại đây luôn vướng lùm xùm về các dự án đạt giải.
Tháng 3/2026, Bộ GD&ĐT tổ chức trao giải cho cuộc thi. Lập tức, trên các diễn đàn xôn xao nghi vấn về dự án đạt giải nhất của nhóm học sinh Trường THPT chuyên Lương Văn Tụy (Ninh Bình) có nhiều nội dung giống dự án nghiên cứu của nhà khoa học khác.
Ngay sau đó, Bộ GD&ĐT phát đi thông tin, đã chỉ đạo các đơn vị chức năng, phối hợp với ban tổ chức cuộc thi, ban giám khảo và các tổ chức, cá nhân liên quan tiến hành kiểm tra, xác minh, làm rõ các nội dung phản ánh. Kết quả, các chuyên gia không phát hiện bất thường.
Năm 2025, ở cuộc thi này, Bộ GD&ĐT phải ra quyết định hủy kết quả một dự án đạt giải Nhất, thu hồi giải thưởng, giấy chứng nhận đã trao cho nhóm học sinh.