Gen Alpha có thể sẽ là thế hệ có kỹ năng quản lý tài chính bài bản nhất

Không ít người lớn vẫn nghĩ tuổi 15-16 là giai đoạn “tiền vào tay, tiền đi mất”, đặc biệt khi mua sắm online chỉ cách một cú chạm. Thế nhưng dữ liệu mới từ Attest lại cho thấy một bức tranh khác: Gen Alpha ở Anh đang có dấu hiệu trưởng thành tài chính sớm, với các thói quen liên quan đến tiết kiệm, sử dụng dịch vụ ngân hàng và tự quản chi tiêu.

Trong khảo sát với 1.000 phụ huynh tại Anh có con 15-16 tuổi, Attest ghi nhận 94% thiếu niên có một dạng tiền tiết kiệm nào đó. Đáng chú ý, 51% được cho là đang có trên 1.000 bảng Anh, và 11% có trên 10.000 bảng (bao gồm cả khoản tiền do gia đình giữ hộ hoặc để trong quỹ ủy thác cho đến khi đủ tuổi). Bên cạnh đó, mức độ tiếp cận các sản phẩm tài chính cũng khá cao: hơn một nửa có tài khoản ngân hàng truyền thống, hơn một phần ba có tài khoản ngân hàng số, và quá nửa có tài khoản tiết kiệm; gần một nửa đã sở hữu thẻ ghi nợ - dấu hiệu cho thấy việc “tự theo dõi số dư và tự cân nhắc chi tiêu” đang trở thành trải nghiệm quen thuộc của tuổi teen.

Nhưng nếu chỉ dừng ở câu hỏi “các em có bao nhiêu tiền”, ta sẽ bỏ lỡ lớp ý nghĩa quan trọng hơn. Điều đáng nói trong câu chuyện này là Financial Quotient (FQ) - trí thông minh tài chính. FQ có thể hiểu đơn giản là năng lực giúp một người biết tiền đến từ đâu, đi về đâu, biết lập kế hoạch cho mục tiêu, biết kiểm soát bốc đồng và biết đánh giá rủi ro trước các lựa chọn tài chính. Vì thế, việc Gen Alpha đã sớm có tiết kiệm, có tài khoản và có thẻ không chỉ phản ánh điều kiện, mà còn gợi ý rằng nhiều em đang hình thành những “cơ bắp” FQ từ rất sớm: thói quen để dành, ý thức quản lý dòng tiền cá nhân, và khả năng vận hành tiền trong môi trường số.

Nguồn tiền của các em cũng không chỉ đến từ bố mẹ. Khảo sát cho thấy khoảng 21% làm thêm bán thời gian, 14% kiếm tiền từ các việc lặt vặt như trông trẻ, dắt chó đi dạo. Với góc nhìn FQ, điều này đặc biệt quan trọng: khi trẻ từng “tự kiếm”, giá trị của tiền thường được cảm nhận rõ hơn, kéo theo xu hướng cân nhắc trước khi tiêu và biết ưu tiên cho mục tiêu. Nói cách khác, sự trưởng thành tài chính của Gen Alpha không chỉ nằm ở kết quả (có tiền), mà ở quá trình (hiểu cách tạo ra tiền và quản trị tiền).

Attest cũng đưa ra một lý giải mang tính thế hệ: Gen Alpha lớn lên trong các gia đình có cha mẹ thuộc Millennials và Gen X - những người đã trải qua nhiều giai đoạn kinh tế biến động. Kinh nghiệm “phòng thân bằng tiết kiệm”, tâm lý thận trọng với rủi ro và thói quen tính toán cho tương lai có thể đã được truyền xuống như một dạng “giáo dục tài chính đời thường”. Ở đây, FQ được hình thành không hẳn từ các bài giảng khô khan, mà từ những quy tắc gia đình lặp lại hằng ngày: để dành trước khi tiêu, mua có kế hoạch, và hiểu rằng tiền không phải thứ tự nhiên xuất hiện.

Từ góc độ công nghệ, Gen Alpha càng có lý do để cần FQ sớm. Đây là thế hệ sống trong môi trường “siêu số”, nơi mọi quyết định có thể xảy ra chỉ trong vài giây: mua sắm một chạm, đăng ký dịch vụ một chạm, và cả những rủi ro như tiêu quá tay, bị quảng cáo dẫn dắt, hoặc hiểu sai về “lợi nhuận dễ dàng” cũng đến rất nhanh. Attest mô tả các em như những người quen với việc học bằng trải nghiệm và tương tác; vì vậy, nếu có một “kỹ năng sống” cần được đóng gói gọn gàng, trực quan và áp dụng ngay, thì FQ chính là ứng viên sáng giá. Khi trẻ đã dùng tài khoản, dùng thẻ, và quen nhìn số dư, nền tảng để dạy các em đọc dòng tiền cá nhân và ra quyết định có trách nhiệm trở nên thuận lợi hơn rất nhiều.

Tuy vậy, dữ liệu cũng nhắc rằng FQ không nên bị hiểu lầm như một đặc quyền tự nhiên của “trẻ giỏi” hay “trẻ biết tiết kiệm”. Attest chỉ ra chênh lệch rất rõ theo điều kiện kinh tế gia đình: thiếu niên từ các hộ thu nhập cao có khả năng sở hữu khoản tiết kiệm trên 10.000 bảng cao gấp gần 7 lần so với nhóm thu nhập thấp. Khoảng cách này cho thấy một thực tế: trẻ có thể có “môi trường” tốt để tích lũy tiền, nhưng môi trường đó cũng ảnh hưởng mạnh tới cơ hội tiếp cận công cụ và thói quen tài chính. Vì vậy, nếu muốn câu chuyện Gen Alpha trưởng thành tài chính trở thành tín hiệu tích cực cho toàn xã hội, trọng tâm nên dịch chuyển từ việc so sánh số tiền trẻ có sang việc phổ cập FQ: giúp trẻ nào cũng hiểu cách quản trị tiền, biết tự bảo vệ mình trước cám dỗ số hóa, và biết xây dựng tương lai bằng những lựa chọn bền vững.

Nhìn theo hướng này, khảo sát của Attest không chỉ nói rằng Gen Alpha “già dặn chuyện tiền” sớm. Nó còn gợi mở một thay đổi quan trọng: trong thời đại mọi thứ đều có thể mua ngay, trả ngay, tiêu ngay, thứ tạo lợi thế dài hạn không phải là “có bao nhiêu tiền lúc 16 tuổi”, mà là trẻ có FQ đủ vững để không lạc tay lái khi lớn lên hay không.