Đừng bỏ lỡ mùa hạt sen: "Báu vật" giúp bổ gan, dưỡng tâm, càng ăn đúng cách càng tốt

Hễ nhắc đến mùa hè, nhiều người sẽ nghĩ ngay đến những đầm sen nở rộ và những mẻ hạt sen tươi vừa được thu hoạch. Từ lâu, hạt sen đã trở thành nguyên liệu quen thuộc trong ẩm thực Việt Nam với hàng loạt món ngon như chè hạt sen, canh hầm, cháo hay trà hạt sen.

Không chỉ hấp dẫn bởi vị bùi, thơm và dễ ăn, hạt sen còn được xem là một trong những thực phẩm giàu dinh dưỡng. Theo y học cổ truyền, hạt sen có tính bình (trung hòa), vị ngọt, giúp bổ tỳ, dưỡng tâm, an thần và hỗ trợ cải thiện sức khỏe tổng thể. Trong khi đó, dưới góc nhìn dinh dưỡng hiện đại, loại hạt này chứa nhiều protein, carbohydrate phức hợp, chất xơ cùng các vitamin và khoáng chất cần thiết cho cơ thể.

Nhiều người còn truyền tai nhau rằng hạt sen có thể "bổ gan", "thanh nhiệt" hay "giải độc". Vậy thực tế công dụng của loại thực phẩm này đến đâu và ăn như thế nào để phát huy tối đa giá trị dinh dưỡng?

Hạt sen - thực phẩm giàu dưỡng chất nhưng ít người biết

Hạt sen chứa hàm lượng protein thực vật khá cao, đồng thời cung cấp magie, kali, phốt pho, sắt và mangan. Đây đều là những khoáng chất quan trọng đối với hoạt động của hệ thần kinh, tim mạch và quá trình chuyển hóa năng lượng.

Ngoài ra, hạt sen còn chứa nhiều chất chống oxy hóa tự nhiên như flavonoid, alkaloid và polyphenol. Những hợp chất này giúp bảo vệ tế bào trước tác động của gốc tự do, góp phần làm chậm quá trình lão hóa.

Điểm đặc biệt của hạt sen là chỉ số đường huyết tương đối thấp so với nhiều loại tinh bột khác, đồng thời chứa lượng chất xơ đáng kể. Nhờ đó, loại hạt này tạo cảm giác no lâu hơn và phù hợp khi được sử dụng với lượng vừa phải trong chế độ ăn cân bằng.

Hạt sen có thực sự giúp "bổ gan"?

Nhiều bài thuốc dân gian và tài liệu y học cổ truyền cho rằng hạt sen giúp thanh nhiệt, giảm gánh nặng cho gan và hỗ trợ chức năng tạng phủ. Tuy nhiên, dưới góc nhìn khoa học hiện đại, chưa có bằng chứng khẳng định hạt sen có thể "giải độc gan" hay điều trị các bệnh lý về gan.

Điều mà các nghiên cứu ghi nhận là hạt sen chứa nhiều chất chống oxy hóa. Các hoạt chất này có khả năng góp phần giảm stress oxy hóa - một trong những yếu tố liên quan đến tổn thương tế bào gan.

Bên cạnh đó, việc thay thế các món ăn nhiều chất béo bằng những thực phẩm lành mạnh như hạt sen cũng giúp xây dựng chế độ ăn tốt hơn cho người có nguy cơ gan nhiễm mỡ hoặc rối loạn chuyển hóa. Nói cách khác, hạt sen không phải là "thuốc bổ gan", nhưng có thể là một phần của chế độ dinh dưỡng lành mạnh giúp cơ thể, trong đó có gan, hoạt động hiệu quả hơn.

Dưỡng tâm, hỗ trợ giấc ngủ

Một trong những công dụng nổi tiếng nhất của hạt sen là hỗ trợ cải thiện giấc ngủ. Theo y học cổ truyền, hạt sen có tác dụng dưỡng tâm, an thần, thường được dùng cho người mất ngủ, ngủ không sâu giấc hoặc hay hồi hộp.

Một số nghiên cứu hiện đại cũng cho thấy hạt sen chứa các alkaloid tự nhiên như liensinine và isoliensinine. Những hoạt chất này được cho là có khả năng tác động tích cực đến hệ thần kinh, giúp cơ thể thư giãn hơn. Dù vậy, tác dụng này vẫn cần thêm nhiều nghiên cứu trên người để khẳng định rõ ràng.

Nếu thường xuyên căng thẳng hoặc khó ngủ, một bát chè hạt sen ít đường hoặc ly trà hạt sen ấm vào buổi tối có thể là lựa chọn nhẹ nhàng giúp cơ thể thư giãn.

Tốt cho tim mạch và hệ tiêu hóa

Không chỉ nổi tiếng với tác dụng an thần, hạt sen còn là nguồn kali tự nhiên khá dồi dào. Kali góp phần duy trì huyết áp ổn định, hỗ trợ hoạt động của tim và cơ bắp.

Lượng chất xơ trong hạt sen cũng giúp hệ tiêu hóa hoạt động thuận lợi hơn, đồng thời tạo cảm giác no lâu, hạn chế việc ăn quá nhiều. Đặc biệt, hạt sen gần như không chứa cholesterol và có hàm lượng chất béo thấp, phù hợp với người đang xây dựng chế độ ăn lành mạnh.

Chuyên gia khuyến cáo: Không có thực phẩm nào "thần kỳ"

Theo PGS.TS Nguyễn Thị Lâm - nguyên Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia,từng chia sẻ trên Báo Sức khỏe & Đời sống, cho biết không có loại thực phẩm nào có thể thay thế thuốc điều trị hay mang lại tác dụng "thải độc gan" như nhiều quảng cáo. Một chế độ ăn đa dạng, cân đối với nhiều rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và các thực phẩm giàu dinh dưỡng mới là nền tảng quan trọng giúp gan khỏe mạnh và hoạt động hiệu quả.

Theo bà, hạt sen là thực phẩm tốt, chứa nhiều dưỡng chất có lợi nhưng nên được sử dụng như một phần của chế độ ăn cân bằng. Người dân không nên vì nghe quảng cáo mà ăn quá nhiều hoặc kỳ vọng hạt sen có thể chữa bệnh gan.

Ăn hạt sen thế nào để tốt nhất?

Để tận dụng tối đa giá trị dinh dưỡng của hạt sen, các chuyên gia khuyến nghị nên ưu tiên hạt sen tươi trong mùa hoặc hạt sen khô nguyên chất, hạn chế các sản phẩm đã tẩm nhiều đường.

Một số cách chế biến đơn giản gồm:

- Nấu chè hạt sen nhưng giảm lượng đường.

- Hầm hạt sen với gà hoặc sườn để tăng giá trị dinh dưỡng.

- Nấu cháo hạt sen cho người lớn tuổi hoặc người mới ốm dậy.

- Pha trà hạt sen hoặc kết hợp cùng táo đỏ, kỷ tử với lượng vừa phải.

Nếu sử dụng tâm sen, cần lưu ý đây là phần có vị đắng và chứa nhiều hoạt chất sinh học hơn hạt sen. Tâm sen thường được dùng để pha trà hỗ trợ thư giãn, tuy nhiên không nên lạm dụng vì có thể gây hạ huyết áp hoặc khó chịu ở một số người nhạy cảm.

Ngoài ra, hạt sen vẫn chứa carbohydrate nên người mắc đái tháo đường hoặc cần kiểm soát cân nặng nên ăn với lượng phù hợp và tính vào tổng năng lượng trong ngày.

Mùa hạt sen chỉ kéo dài trong vài tháng, vì vậy đây là thời điểm lý tưởng để bổ sung loại thực phẩm giàu dinh dưỡng này vào bữa ăn gia đình. Dù không phải "thần dược" hay có khả năng "giải độc gan" như nhiều lời đồn, hạt sen vẫn xứng đáng là một trong những thực phẩm truyền thống có giá trị cao. Khi kết hợp với chế độ ăn khoa học, ngủ đủ giấc, hạn chế rượu bia và duy trì vận động đều đặn, hạt sen sẽ góp phần giúp cơ thể khỏe mạnh hơn, đồng thời hỗ trợ tốt cho tim mạch, hệ tiêu hóa và chất lượng giấc ngủ.