Cô gái Thái Nguyên từng buộc túi nylon vào chân, lội bùn đến trường và thắp đèn dầu học bài nay trở thành phó giáo sư nghiên cứu ung thư ở Mỹ

Tuấn Minh,

Nhớ lại quãng thời gian ấy, Minh Thùy từng chia sẻ: "Có lẽ vì thế mà sau này tôi không còn ngại khó khăn gì nữa"...

Tuổi thơ lội bùn đến trường, những đêm học bài dưới ánh đèn dầu

Có những hành trình khoa học bắt đầu trong những phòng thí nghiệm hiện đại, giữa các thiết bị đắt tiền và những công trình nghiên cứu tầm cỡ. Nhưng với PGS.TS Ngô Thị Minh Thùy, hành trình ấy lại bắt đầu từ một ngôi làng nhỏ ở Thái Nguyên, nơi những con đường đất lầy lội và ánh đèn dầu từng là một phần quen thuộc của tuổi thơ.

Những năm học cấp 3, Minh Thùy sống cùng ông bà nội. Ngôi trường cách nhà khoảng 12 km, hơn một nửa quãng đường là đường đất. Trong khi nhiều bạn bè chọn lên phố huyện ở trọ để thuận tiện học hành, cô gái trẻ quyết định ở lại làng vì muốn tiếp tục sống cùng ông bà.

Mỗi buổi sáng, khi trời còn chưa sáng rõ, Thùy đã phải dậy sớm, buộc túi nylon vào chân rồi đạp xe qua những đoạn đường bùn lầy để đến trường. Những ngày mưa phùn, gió bấc của mùa đông miền Bắc càng khiến hành trình ấy thêm vất vả.

 - Ảnh 1.

Không chỉ có đường đến trường, việc học bài vào buổi tối cũng không phải lúc nào thuận lợi. Khi đường điện trong làng còn yếu, mỗi lần mưa gió khiến điện bị cắt, cô học trò lại phải thắp đèn dầu để tiếp tục học.

Có những đêm, ánh sáng nhỏ nhoi từ ngọn đèn dầu là thứ duy nhất soi sáng trang sách của cô gái trẻ.

Nhớ lại quãng thời gian ấy, Minh Thùy từng chia sẻ: “Có lẽ vì thế mà sau này tôi không còn ngại khó khăn gì nữa”.

Đó không phải câu chuyện được kể để tô hồng sự gian khó. Nhưng nhìn lại chặng đường sau này của nữ nhà khoa học, người ta có thể hiểu vì sao một cô gái từng quen với những buổi sáng lội bùn, những đêm học bài trong điều kiện thiếu thốn lại có đủ kiên nhẫn theo đuổi những công trình khoa học kéo dài nhiều năm, thậm chí phải chấp nhận không biết trước kết quả.

Từ cô gái quê Thái Nguyên đến thủ khoa Bách khoa, bước ra thế giới từ Đường lên đỉnh Olympia

Năm 2000, Ngô Thị Minh Thùy tham gia chương trình Đường lên đỉnh Olympia mùa thứ hai. Chị dừng lại ở vòng thi tháng, nhưng trải nghiệm lần đầu được đến Hà Nội, xuất hiện trên truyền hình và gặp gỡ nhiều bạn trẻ giỏi giang đã để lại dấu ấn đặc biệt.

Nhiều năm sau, tại Gala kỷ niệm 25 năm Đường lên đỉnh Olympia, chị nhớ lại cảm giác được tiếp xúc với những người bạn có năng lực nổi bật hơn mình. Chính sự ngưỡng mộ ấy đã thôi thúc cô gái trẻ nuôi dưỡng ước mơ bước ra khỏi lũy tre làng, đi xa hơn để khám phá thế giới.

Năm 2002, Minh Thùy thi đỗ vào lớp Kỹ sư tài năng của Đại học Bách khoa Hà Nội. Năm 2007, chị trở thành thủ khoa đầu ra toàn khối khóa 47.

Sau đó là một hành trình học thuật xuyên quốc gia. Từ năm 2007 đến 2009, chị nhận học bổng Huygens sang Hà Lan học thạc sĩ ngành Vật lý tại Đại học Amsterdam. Năm 2009, chị tiếp tục sang Mỹ làm nghiên cứu sinh tiến sĩ ngành Lý sinh tại Đại học Illinois Urbana-Champaign, với học bổng Gregorio Weber.

 - Ảnh 2.

Trước khi đến với nghiên cứu ung thư, Minh Thùy đã dành nhiều năm tìm hiểu những tương tác phức tạp giữa các phân tử sinh học. Trong quá trình nghiên cứu, chị từng phát triển phương pháp quan sát và điều khiển hệ đơn phân tử nucleosome – cấu trúc cơ bản giúp tổ chức DNA trong tế bào.

Đây là lĩnh vực đòi hỏi sự kết hợp giữa kiến thức vật lý, sinh học và những phương pháp thực nghiệm phức tạp. Những công trình của chị được công bố trên các tạp chí khoa học quốc tế như Cell, Nano Letters và Journal of the American Chemical Society.

Đáng chú ý, con đường nghiên cứu không phải lúc nào cũng trải đầy thành tích. Khi làm tiến sĩ, Minh Thùy từng ba lần bị từ chối học bổng vì chưa có bài báo khoa học được xuất bản. Chị lựa chọn tiếp tục kiên trì với những đề tài nghiên cứu dài hơi, chờ đến khi kết quả đủ chín muồi mới công bố.

Chị từng chia sẻ rằng mình thích những công trình nghiên cứu mạo hiểm, có thể mất 4-5 năm để hoàn thành.

Đó cũng là một trong những điều đặc biệt ở người làm khoa học: đôi khi phải dành hàng nghìn giờ cho một câu hỏi mà chưa ai biết chắc câu trả lời nằm ở đâu.

Được bổ nhiệm tại trường y khoa danh tiếng nước Mỹ, chọn đi sâu vào cuộc chiến chống ung thư

Sau khi hoàn thành tiến sĩ, Ngô Thị Minh Thùy tiếp tục nghiên cứu sau tiến sĩ tại Đại học Stanford, làm việc trong phòng thí nghiệm của Giáo sư Stephen Quake – nhà khoa học nổi tiếng với những đóng góp trong công nghệ sinh học và y học.

Năm 2017, khi mới 33 tuổi, chị được Oregon Health & Science University (OHSU), một trường đại học chuyên về y khoa và khoa học sức khỏe tại thành phố Portland, bang Oregon, Mỹ, bổ nhiệm làm Research Assistant Professor, tạm dịch là giáo sư nghiên cứu tập sự, trong lĩnh vực lý sinh.

Đây là dấu mốc quan trọng trong sự nghiệp của nữ nhà khoa học Việt Nam. Chị trở thành một trong những nhà khoa học tham gia xây dựng trung tâm nghiên cứu hướng đến chẩn đoán ung thư sớm tại OHSU, làm việc cùng nhiều nhà nghiên cứu hàng đầu, trong đó có Giáo sư Brian Druker - người có đóng góp quan trọng trong phát triển thuốc điều trị ung thư nhắm trúng đích imatinib (Gleevec).

Công việc của Minh Thùy khi đó tập trung vào việc tìm kiếm các dấu hiệu và cơ chế hình thành ung thư ở giai đoạn sớm, nghiên cứu những phương pháp đánh giá, dự đoán hiệu quả điều trị và phát triển hướng tiếp cận mới trong y học.

Gần một thập kỷ sau dấu mốc ấy, chị tiếp tục được ghi nhận với chức danh PGS.TS và hiện công tác tại Viện Nghiên cứu Ung thư Knight thuộc OHSU.

 - Ảnh 3.

Tại đây, hướng nghiên cứu đáng chú ý của Minh Thùy là phát hiện ung thư sớm thông qua xét nghiệm máu. Đây là lĩnh vực có tiềm năng lớn, bởi thay vì chỉ phát hiện khối u khi đã đủ lớn để quan sát bằng các phương pháp chẩn đoán hình ảnh, các nhà khoa học đang tìm cách nhận diện những tín hiệu sinh học mà tế bào ung thư để lại trong cơ thể từ sớm hơn.

Vậy một giọt máu có thể kể câu chuyện gì về ung thư?

Theo chia sẻ của Minh Thùy tại chương trình Gala 25 năm Đường lên đỉnh Olympia, khi khối u phát triển và tương tác với các tế bào, cơ quan khác, nó có thể giải phóng những tín hiệu sinh học vào máu. Mặt khác, khi tế bào ung thư chết đi, vật chất di truyền của chúng cũng có thể được giải phóng và lưu hành trong máu.

Những dấu vết này, nếu được thu thập và phân tích đủ chính xác, có thể giúp các nhà khoa học nhận diện những bất thường liên quan đến ung thư.

Một trong những hướng nghiên cứu mà phòng thí nghiệm của chị theo đuổi là phân tích RNA và khôi phục thông tin ADN từ máu. Từ nền tảng đó, nhóm nghiên cứu phát triển các xét nghiệm hướng đến từng loại ung thư, trong đó có cả ung thư tụy – một căn bệnh đặc biệt khó phát hiện ở giai đoạn sớm.

Theo thông tin được chị chia sẻ tại sự kiện, phòng thí nghiệm đã đăng ký bản quyền công nghệ khôi phục dữ liệu ADN từ máu. Những công trình của nhóm nghiên cứu cũng từng được xếp vào top 10 nghiên cứu có ảnh hưởng lớn trong lĩnh vực y sinh vào các năm 2019 và 2020.

Điều đáng nói, đây không đơn thuần là câu chuyện về một công nghệ xét nghiệm mới. Đằng sau mỗi dấu vết phân tử mà các nhà khoa học cố gắng giải mã là hy vọng có thể nhận diện căn bệnh nguy hiểm trước khi người bệnh xuất hiện triệu chứng rõ rệt, từ đó tạo thêm cơ hội can thiệp và điều trị.

Tất nhiên, xét nghiệm máu phát hiện ung thư sớm vẫn là lĩnh vực nghiên cứu và phát triển. Không phải mọi dấu hiệu sinh học đều đồng nghĩa với ung thư, cũng không có xét nghiệm nào hiện nay có thể thay thế toàn bộ các phương pháp tầm soát, chẩn đoán đã được khuyến cáo. Nhưng việc tìm ra những tín hiệu đáng tin cậy hơn có thể mở thêm cánh cửa cho y học trong tương lai.

(Ảnh: NV)

Chia sẻ