Cảnh báo: Một kiểu đảo lộn vai vế đang âm thầm xảy ra trong nhiều gia đình!

1. Khi đứa trẻ trở thành trung tâm, người lớn dần mất đi vị trí của mình

Nhiều gia đình nhìn bên ngoài vẫn rất ổn. Nhà có, con cái vẫn đi học, cha mẹ vẫn chăm chỉ làm việc. Nhưng nếu nhìn kỹ hơn, không khó để nhận ra một kiểu thay đổi đang âm thầm diễn ra: đứa trẻ ngày càng trở thành trung tâm, còn người lớn lại dần đánh mất vai trò vốn có của mình.

Con nói chuyện thiếu trên dưới, cha mẹ không dám nhắc vì sợ con tổn thương. Con nổi nóng, cả nhà vội vàng dỗ dành. Con không muốn làm việc gì, người lớn tìm cách làm thay. Những yêu cầu của con được đáp ứng ngày một nhiều, trong khi trách nhiệm và giới hạn dành cho con lại ngày càng ít.

Nhiều cha mẹ nghĩ đó là yêu thương. Nhưng nếu một đứa trẻ luôn được đặt ở vị trí cao nhất trong gia đình, lâu dần trẻ rất dễ hình thành suy nghĩ rằng cảm xúc và nhu cầu của mình phải được ưu tiên trước tất cả mọi người.

Đến lúc ấy, vấn đề không còn nằm ở một vài lần trẻ hỗn hay ích kỷ. Cách cả gia đình vận hành đã thay đổi.

Người lớn đáng lẽ phải là người đặt ra giới hạn lại bắt đầu chiều theo con. Đến lúc cần uốn nắn thì không nỡ, đến khi trẻ mắc lỗi lại tìm lý do để bao biện. Có gia đình, chỉ vì sợ con buồn, sợ con áp lực, sợ một lời trách mắng làm con mất tự tin mà cuối cùng gần như không còn dạy con cách chịu trách nhiệm với hành động của mình.

Tình yêu nếu thiếu giới hạn rất dễ biến thành nuông chiều.

Một đứa trẻ được đáp ứng quá nhiều nhưng ít khi phải chịu trách nhiệm sẽ khó hiểu rằng trong một gia đình, không phải chỉ có mình cần được quan tâm; cha mẹ, ông bà và những người xung quanh cũng có cảm xúc, nhu cầu và giới hạn riêng.

Đáng nói hơn, khi cha mẹ nhường hết phần quyết định cho con, trẻ cũng không thực sự được sống nhẹ nhàng hơn. Ngược lại, trẻ có thể trở nên dễ thất vọng, khó chịu khi mọi chuyện không diễn ra theo ý mình, khả năng chịu đựng thất bại cũng kém hơn.

Bề ngoài, cha mẹ dường như đang bảo vệ con. Nhưng đôi khi, chính sự bảo vệ quá mức ấy lại khiến con thiếu đi năng lực tự đứng vững.

Một kiểu đảo lộn khác là khi con cái bắt đầu “dạy” ngược cha mẹ.

Trẻ có thể góp ý với cha mẹ, bày tỏ quan điểm, thậm chí không đồng ý với người lớn. Điều đó hoàn toàn bình thường. Nhưng biết bày tỏ ý kiến khác với việc cho rằng mình có quyền xúc phạm, ra lệnh hoặc quyết định mọi thứ trong gia đình. Trẻ cần được tôn trọng, nhưng tôn trọng không có nghĩa là người lớn phải từ bỏ vai trò của mình.

Cha mẹ có thể lắng nghe con, giải thích cho con, thừa nhận khi mình sai. Nhưng trong những vấn đề liên quan đến nguyên tắc và trách nhiệm, người lớn vẫn cần là người đưa ra giới hạn phù hợp. Một gia đình nếu không còn ranh giới giữa quyền được bày tỏ của trẻ và trách nhiệm của người lớn, rất dễ rơi vào tình trạng ai cũng muốn được chiều, nhưng chẳng ai muốn chịu trách nhiệm.

2. Cha mẹ cần giữ vai trò của mình, thay vì biến yêu thương thành chiều chuộng

Nói về “vai vế” trong gia đình không có nghĩa là quay trở lại cách giáo dục cứng nhắc, bắt trẻ phải tuyệt đối nghe lời người lớn.

Trẻ em cần được lắng nghe, được tôn trọng và có quyền nói lên cảm xúc của mình. Nhưng song song với những quyền ấy, trẻ cũng cần học cách tôn trọng người khác, biết giới hạn và hiểu rằng mình không phải trung tâm của cả thế giới.

Cha mẹ cũng vậy.

Làm cha mẹ không có nghĩa là lúc nào cũng phải hy sinh, đáp ứng mọi yêu cầu của con hay nhận phần thiệt về mình. Có những lúc nói “không” mới là trách nhiệm. Có những lúc để con tự làm, tự chịu hậu quả trong phạm vi an toàn mới thực sự là giúp con trưởng thành. Một gia đình có nền nếp không phải là nơi người lớn luôn đúng và trẻ con chỉ biết nghe lời. Đó là nơi mỗi người đều biết mình có vị trí, quyền hạn và trách nhiệm gì.

Cha mẹ có trách nhiệm nuôi dưỡng và định hướng cho con. Con có trách nhiệm học cách tôn trọng cha mẹ và những người xung quanh. Người lớn được phép sửa sai, còn trẻ cũng phải học cách chịu trách nhiệm khi mình làm sai. Khi những vị trí ấy được giữ đúng, tình yêu trong gia đình sẽ không còn là cuộc trao đổi kiểu “con muốn gì bố mẹ cũng cho”, mà trở thành một mối quan hệ có cả yêu thương lẫn giới hạn.