Các nhà tâm lý học phát hiện: Nếu trẻ không thích làm 4 việc này, có thể sâu bên trong trẻ đang mặc cảm, tự ti

“Con trẻ nghĩ gì, cha mẹ đừng cố đoán. Càng đoán có khi càng không hiểu được”. Không ít cha mẹ từng có cảm giác khó hiểu trước những suy nghĩ của con. Có những lúc, dù ở bên cạnh trẻ mỗi ngày, người lớn vẫn không biết trong lòng con đang nghĩ gì, vì sao con buồn, lo lắng hay ngần ngại trước một việc tưởng chừng rất bình thường.

Tính cách và suy nghĩ bên trong của một người phần nào được bộc lộ qua hành vi thường ngày. Chẳng hạn, một đứa trẻ có lòng tự tin hay thường xuyên cảm thấy tự ti có thể có những biểu hiện khác nhau trong cách ứng xử, giao tiếp và đối diện với thử thách.

Dưới đây là 4 hành vi cha mẹ có thể quan sát để hiểu hơn về thế giới nội tâm của con.

1. Có thói quen kìm nén cảm xúc, không dám tức giận

Có những đứa trẻ ngoan đến mức khiến người lớn phải xót xa. Khi gặp chuyện bất công hoặc bị bạn bè bắt nạt, các em không cãi lại, không phản kháng mà chỉ cúi đầu lặng lẽ chịu đựng.

Trẻ tự tin thường biết cách thể hiện cảm xúc, dám nói ra điều khiến mình không hài lòng và bảo vệ quyền lợi của bản thân. Trong khi đó, trẻ thiếu tự tin có thể cho rằng tức giận là điều không tốt, sợ bộc lộ cảm xúc sẽ khiến người khác không thích mình. Vì thế, các em thường giữ mọi ấm ức trong lòng.

Tính cách này đôi khi chịu ảnh hưởng từ môi trường gia đình. Nếu mỗi lần trẻ buồn bực, cha mẹ đều quát mắng: “Không được khóc!”, trẻ có thể dần hiểu rằng những cảm xúc tiêu cực của mình không được chấp nhận. Dù trong lòng khó chịu đến đâu, trẻ cũng không dám nói ra. Lâu dần, các em có thể trở nên rụt rè, thiếu tự tin và chỉ biết âm thầm chịu đựng khi bị đối xử không công bằng.

Muốn giúp con tự tin hơn, cha mẹ cần biết cách khơi thông cảm xúc thay vì ngăn chặn chúng. Không phải là cấm trẻ tức giận, mà hãy để con được bộc lộ cảm xúc trước, sau đó mới bình tĩnh trò chuyện và giải thích đúng sai. Khi cảm nhận được rằng cảm xúc của mình được đón nhận, trẻ sẽ dần có thêm sự tự tin và vững vàng hơn.

2. Không dám thử sức, sợ thất bại sẽ mất mặt

Trẻ thiếu tự tin thường đặc biệt quan tâm đến cách người khác nhìn nhận mình, nhất là rất sợ thất bại rồi trở thành trò cười. Vì vậy, khi đối diện với một việc chưa từng làm, phản ứng đầu tiên của các em thường là: “Con không làm được”, “Con không biết”, “Con không dám”... Trong lớp học, khi giáo viên đặt câu hỏi, dù biết đáp án nhưng nếu thấy cả lớp không ai giơ tay, trẻ cũng im lặng. Các em sợ nếu trả lời sai sẽ bị bạn bè chế giễu là thích thể hiện.

Trẻ thiếu tự tin thường quá sợ những đánh giá tiêu cực từ người khác nên thà không bắt đầu còn hơn thử sức. Nhưng càng né tránh thử thách, trẻ càng ít có cơ hội rèn luyện bản thân. Khi lớn lên, ngay cả khi cơ hội xuất hiện trước mắt, các em vẫn có thể không đủ tự tin để nắm lấy, từ đó bỏ lỡ nhiều khả năng của chính mình.

Vì vậy, cha mẹ không nên chỉ chú ý đến kết quả mà cần khuyến khích con thử sức, ghi nhận nỗ lực và giúp trẻ hiểu rằng mắc lỗi hay thất bại là điều bình thường trong quá trình học hỏi.

3. Không muốn gặp người lạ, ngại giao tiếp

Người thiếu tự tin thường không thực sự tin rằng bản thân đủ tốt và xứng đáng được người khác yêu mến. Một số trẻ không thích ra ngoài, không thích chào hỏi. Cha mẹ có thể nghĩ con chỉ đơn thuần là người hướng nội, nhưng đôi khi sự né tránh giao tiếp cũng có thể xuất phát từ nỗi sợ bị từ chối hoặc đánh giá. Các em lo lắng khi tiếp xúc với người ngoài, sợ bị từ chối và sợ người khác nhận ra những điểm chưa tốt của mình. Vì vậy, trẻ chọn cách thu mình lại, hạn chế giao tiếp để tránh bị tổn thương.

Có người từng có tính cách như vậy trước khi đi làm, nhưng vì yêu cầu công việc, họ buộc phải tự thúc đẩy bản thân thay đổi. Điều đó cho thấy sự rụt rè không nhất thiết là đặc điểm bất biến. Khi có môi trường phù hợp và cơ hội trải nghiệm, trẻ vẫn có thể dần cởi mở hơn.

Tuy nhiên, cha mẹ cũng cần phân biệt giữa sự tự ti và tính cách hướng nội. Không phải đứa trẻ ít nói, không thích giao tiếp hay ngại gặp người lạ đều thiếu tự tin. Điều quan trọng là trẻ có cảm thấy thoải mái với lựa chọn của mình hay đang né tránh vì sợ hãi.

4. Sợ từ chối người khác, quen nhường nhịn và làm vừa lòng mọi người

Trẻ thiếu tự tin đôi khi luôn đặt người khác lên trước bản thân, mong muốn nhận được sự công nhận bằng cách ngoan ngoãn thuận theo và làm hài lòng mọi người. Các em sợ nếu từ chối, mình sẽ bị gắn mác ích kỷ, lo người khác vì thế mà xa lánh hoặc cô lập mình. Bởi vậy, trẻ thường xuyên hy sinh sở thích và mong muốn cá nhân để làm vừa lòng người khác, khiến bản thân luôn cảm thấy mệt mỏi.

Trong trường hợp này, cha mẹ cần giúp con hiểu rằng trẻ có quyền từ chối những yêu cầu không phù hợp. Nói “không” không đồng nghĩa với ích kỷ, cũng không có nghĩa là không biết quan tâm đến người khác. Một mối quan hệ lành mạnh cần có sự tôn trọng từ cả hai phía.

Nếu trẻ có những biểu hiện trên, điều quan trọng cha mẹ cần làm là đón nhận và khích lệ. Khi trẻ tin rằng mọi cảm xúc vui, buồn, tức giận hay thất vọng của mình đều được chấp nhận; rằng trẻ có quyền bày tỏ sự không hài lòng và cũng có thể mạnh dạn từ chối người khác, sự tự tin bên trong mới dần được hình thành.

Thay vì vội vàng trách con nhút nhát, yếu đuối hay quá nhạy cảm, cha mẹ nên dành thời gian lắng nghe và tìm hiểu điều gì đang khiến trẻ lo lắng. Đôi khi, điều trẻ cần không phải là lời thúc ép phải mạnh mẽ hơn, mà là cảm giác an toàn để được là chính mình.