Bữa ăn bán trú: Hồ sơ đạt chuẩn, ai bảo đảm thực phẩm an toàn?

Phụ huynh phải giám sát từ sáng sớm

Đầu năm học 2026-2027, tại Hà Nội xuất hiện nhiều phản ánh liên quan đến chất lượng bữa ăn bán trú, từ suất ăn ít món, học sinh phải chờ cơm đến đầu giờ chiều, việc vận chuyển cơm bằng phương tiện chở hàng đến nguyên liệu có dấu hiệu bất thường.

Sau mỗi sự việc, nhà trường và chính quyền địa phương có những biện pháp xử lý, trong đó có việc thay đổi đơn vị cung cấp thực phẩm. Tuy nhiên, với nhiều phụ huynh, điều khiến họ lo lắng không chỉ là một bữa ăn cụ thể mà còn là khả năng kiểm soát chất lượng thực phẩm trong những ngày tiếp theo.

Chị Trần Thị Thủy, phụ huynh có con học lớp 2 tại một trường tiểu học ở Hà Nội, cho biết trong lần đến trường giám sát thực phẩm đầu vào, chị phát hiện thịt lợn có màu sắc nhợt nhạt, khác với quan sát thông thường của chị về thịt tươi. Lo ngại chất lượng nguyên liệu, chị cùng một số phụ huynh đề nghị đơn vị cung cấp đổi lô thịt.

Điều khiến chị băn khoăn là không thể ngày nào cũng có mặt tại trường để kiểm tra thực phẩm. Khi phụ huynh không trực tiếp giám sát, liệu quy trình tiếp nhận, kiểm tra nguyên liệu có được thực hiện nghiêm túc?

Tại Trường Tiểu học Ứng Hòa A, phân hiệu Trầm Lộng, xã Ứng Hòa, hàng trăm phụ huynh đã lập nhóm trên mạng xã hội để theo dõi thực đơn, nguyên liệu đầu vào và bữa ăn hằng ngày của học sinh.

Theo phản ánh của phụ huynh, việc giám sát xuất phát từ những băn khoăn về vệ sinh dụng cụ ăn uống, chất lượng chế biến và tình trạng thức ăn bị bỏ thừa. Một số người cho biết đã trực tiếp thử món ăn và nhận thấy thịt khô, nhạt, khiến họ lo ngại học sinh không ăn đủ khẩu phần.

Tại Trường Tiểu học Quảng Bị B, xã Quảng Bị, phụ huynh cũng phản ánh về nguyên liệu rau củ bị trầy xước, dập nát được đưa vào bếp ăn. Những hình ảnh do phụ huynh ghi nhận tại các trường tiếp tục làm dấy lên yêu cầu phải kiểm soát chặt chẽ hơn chất lượng thực phẩm trước khi chế biến.

Cần phân biệt rằng thực phẩm có biểu hiện bất thường qua quan sát chưa đồng nghĩa đã được xác định không bảo đảm an toàn. Tuy nhiên, những phản ánh này cho thấy việc kiểm tra nguyên liệu đầu vào và xử lý nghi vấn cần được thực hiện kịp thời, minh bạch, có căn cứ.

Hồ sơ đạt chuẩn có đủ bảo đảm chất lượng thực phẩm?

Đằng sau mỗi khay cơm học sinh là một chuỗi công việc, từ lựa chọn đơn vị cung cấp, nhập nguyên liệu, vận chuyển, tiếp nhận tại trường, sơ chế, chế biến đến chia suất và lưu mẫu thức ăn. Chỉ một khâu thiếu kiểm soát cũng có thể làm phát sinh nguy cơ đối với chất lượng và an toàn bữa ăn.

Theo quy định, phụ huynh có thể phối hợp với nhà trường giám sát nguồn gốc thực phẩm và chất lượng bữa ăn bán trú. Tuy nhiên, khả năng giám sát trên thực tế có những giới hạn nhất định.

Phụ huynh không thể ngày nào cũng có mặt tại trường từ sáng sớm để kiểm tra từng lô nguyên liệu. Nhà trường và phụ huynh cũng khó có thể xác định bằng mắt thường thực phẩm có tồn dư hóa chất vượt ngưỡng hay nhiễm vi sinh vật gây bệnh hay không.

Giấy tờ chứng minh nguồn gốc, hóa đơn mua hàng và hồ sơ của nhà cung cấp là những căn cứ cần thiết, nhưng không thể thay thế việc kiểm soát chất lượng từng lô thực phẩm, điều kiện vận chuyển, bảo quản và chế biến.

Vì vậy, vấn đề không chỉ nằm ở việc đơn vị cung cấp có đủ hồ sơ hay không, mà còn ở cách các điều kiện đó được kiểm tra, giám sát trong quá trình hoạt động. Khi phát hiện nguyên liệu có dấu hiệu bất thường, cần có quy trình tiếp nhận phản ánh, kiểm tra và xử lý rõ ràng, thay vì chỉ dựa vào cam kết của doanh nghiệp hoặc đánh giá cảm quan của người giám sát.

Thực tế tại Trường Tiểu học Quảng Bị B cho thấy những băn khoăn này chưa dễ được giải tỏa. Tháng 9/2026, phụ huynh phản ánh món thịt trong bữa ăn bán trú có hình dạng giống tóp mỡ. Nhà trường và đơn vị cung cấp giải thích đó là món thịt chiên, gây hiểu nhầm về hình thức.

Sau sự việc, phụ huynh đã lấy mẫu để kiểm nghiệm theo thông tin được phản ánh. UBND xã Quảng Bị sau đó thay đổi đơn vị cung cấp thực phẩm. Tuy nhiên, việc thay nhà cung cấp chưa tự động giải đáp mọi lo ngại về chất lượng bữa ăn. Điều phụ huynh cần là thông tin rõ ràng về kết quả kiểm tra, kiểm nghiệm nếu có, cùng biện pháp giám sát để những bất cập tương tự không tái diễn.

Không thể giao trách nhiệm giám sát cho phụ huynh

Tháng 8/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị 33/CT-TTg về tăng cường bảo đảm an toàn thực phẩm trong cơ sở giáo dục. Chỉ thị đặt ra yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát, công khai thông tin và xác định trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị liên quan.

Theo yêu cầu tại chỉ thị, cơ sở giáo dục có trách nhiệm tiếp nhận, xử lý phản ánh của phụ huynh trong vòng 24 giờ; công khai hằng ngày thông tin về đơn vị cung cấp suất ăn, nguyên liệu, hình ảnh thực phẩm, hóa đơn nhập hàng, thực đơn và hình ảnh khay ăn thực tế của học sinh.

Chỉ thị cũng yêu cầu tạo điều kiện để ban đại diện cha mẹ học sinh tham gia giám sát nguồn thực phẩm, quá trình chia suất ăn và khu vực chế biến; đồng thời có thể tổ chức kiểm tra trực tiếp tại nơi chế biến của đơn vị cung cấp đối với trường sử dụng suất ăn từ bên ngoài.

Những yêu cầu này tạo cơ sở để phụ huynh theo dõi bữa ăn của con và yêu cầu nhà trường giải trình khi phát hiện dấu hiệu bất thường. Tuy nhiên, công khai thông tin không đồng nghĩa với việc phụ huynh có thể tự xác nhận mọi tiêu chuẩn an toàn thực phẩm.

Ảnh chụp nguyên liệu tươi, hóa đơn mua hàng hay thực đơn được công bố hằng ngày không thể thay thế việc kiểm tra chuyên môn, kiểm nghiệm khi cần thiết và giám sát điều kiện chế biến. Phụ huynh có thể phát hiện dấu hiệu bất thường, nhưng không nên trở thành lực lượng duy nhất chịu trách nhiệm phát hiện và ngăn chặn rủi ro.

Để quy định đi vào thực tế, cần làm rõ trách nhiệm của từng chủ thể trong chuỗi cung ứng bữa ăn bán trú. Đơn vị cung cấp phải chịu trách nhiệm về nguồn gốc, chất lượng nguyên liệu và điều kiện vận chuyển, bảo quản. Nhà trường phải kiểm tra việc tiếp nhận thực phẩm, tổ chức chế biến, chia suất, lưu mẫu và kịp thời xử lý phản ánh. Cơ quan quản lý địa phương cần thực hiện việc thẩm định, kiểm tra và xử lý vi phạm theo thẩm quyền.

Đặc biệt, khi xảy ra sự việc, việc thay đổi nhà cung cấp cần đi kèm với kiểm tra nguyên nhân, rà soát quy trình lựa chọn và giám sát đơn vị mới. Nếu chỉ thay doanh nghiệp mà không xác định khâu nào đã thiếu kiểm soát, những lo ngại tương tự vẫn có thể lặp lại.

Bữa ăn bán trú không chỉ cần đủ khẩu phần mà trước hết phải bảo đảm an toàn, dinh dưỡng và chất lượng. Sự tham gia giám sát của phụ huynh là cần thiết, nhưng không thể thay thế trách nhiệm của nhà trường, doanh nghiệp cung cấp và cơ quan quản lý.

Điều phụ huynh cần không phải là phải đến trường mỗi sáng để tự kiểm tra từng lô thực phẩm, mà là một quy trình kiểm soát đủ chặt chẽ, thông tin đủ minh bạch và cơ chế xử lý đủ hiệu quả để có thể yên tâm về bữa ăn của con em mình.