Bác sĩ lý giải vì sao mùi hoa sữa gây đau đầu, chóng mặt, ai nên chủ động tránh?

Ngửi mùi lại đau đầu, buồn nôn, chóng mặt

Những ngày này, khắp mạng xã hội ngập tràn hình ảnh về hoa sữa. Hoa gắn với ký ức mùa thu Hà Nội. Nhưng một mùi hương đẹp trong ký ức không có nghĩa luôn dễ chịu trong mọi hoàn cảnh. Khi hoa nở đồng loạt, người đi ngang có thể chỉ thoáng ngửi thấy, còn người sống cạnh những cây đang nở phải tiếp xúc nhiều giờ mỗi ngày.

Trao đổi với Người Đưa Tin , BS.Nguyễn Huy Hoàng - thành viên Hội Y học dưới nước và oxy cao áp Việt Nam cho biết, dưới góc độ y khoa phản ứng với mùi phụ thuộc cường độ, thời gian tiếp xúc, mức độ nhạy cảm và tình trạng sức khỏe. Vì vậy, cùng một tuyến phố, có người thấy thơm, có người đau đầu, nôn nao. Không nên coi người khó chịu là "yếu" hoặc cho rằng họ đang tưởng tượng ra triệu chứng.

Cơ quan Đăng ký chất độc và bệnh tật Hoa Kỳ (ATSDR) ghi nhận mùi trong môi trường có thể đi kèm đau đầu, buồn nôn, chóng mặt, nghẹt mũi, cay mắt và kích ứng họng. Các triệu chứng thường giảm khi không còn tiếp xúc.

Đây là bằng chứng về mùi môi trường nói chung, không phải kết luận rằng mọi người ngửi hoa sữa đều gặp vấn đề sức khỏe.

"Điều cần làm là phân biệt ba vấn đề: phản ứng với mùi hương, dị ứng với phấn hoa và ngộ độc. Chúng không đồng nghĩa, cũng không có cùng cơ chế. Mùi có thể gây khó chịu ở người nhạy cảm; phấn hoa sữa có khả năng gây dị ứng; nhưng không thể chỉ dựa vào cảm giác "nồng đến choáng" để kết luận có ngộ độc", BS.Hoàng cho hay.

Theo BS.Hoàng, mũi không chỉ giúp nhận biết mùi. Một số chất có tính kích ứng còn tác động lên các nhánh cảm giác của dây thần kinh sinh ba tại vùng mũi, góp phần tạo cảm giác cay, rát hoặc khó chịu. Hệ khứu giác và hệ cảm giác này có liên hệ với những mạng lưới xử lý cảm giác, cảm xúc và đau trong não.

Tuy nhiên, ngưỡng ngửi thấy mùi, ngưỡng kích ứng và ngưỡng gây độc là những khái niệm khác nhau. Có chất được con người phát hiện bằng khứu giác ở mức thấp hơn mức gây tác hại độc chất. Vì vậy, độ nồng mà một người cảm nhận không phải thước đo trực tiếp của độc tính.

Đối với đau đầu, mối liên hệ có cơ sở khoa học đáng chú ý nhất nằm ở chứng đau nửa đầu, còn gọi là migraine. Đây là bệnh lý thần kinh, không đơn giản chỉ là đau ở một bên đầu. Cơn bệnh có thể đi kèm buồn nôn, sợ ánh sáng, sợ tiếng động và khó dung nạp mùi.

Một tổng quan hệ thống năm 2025, gồm 58 nghiên cứu với 22.299 bệnh nhân migraine, ước tính khoảng 47,8% có tình trạng ác cảm hoặc nhạy cảm với mùi, gọi là osmophobia. Khoảng 40,1% báo cáo cơn migraine liên quan đến tác nhân mùi. Những tỉ lệ này thuộc nhóm bệnh nhân migraine và các loại mùi nói chung, không phải tỉ lệ người đau đầu do hoa sữa.

Mùi hoa sữa nồng là yếu tố cần tránh đối với người nhận thấy mùi nồng thường xuyên liên quan đến cơn đau.

Cũng cần nhìn theo chiều ngược lại đôi khi cơn migraine đã bước vào giai đoạn báo trước, khiến người bệnh nhạy cảm với mùi hơn. Mùi lúc này có thể là thứ họ nhận thấy khi cơn đang tới, chứ chưa chắc là nguyên nhân duy nhất.

"Buồn nôn, chóng mặt có thể xuất hiện trong phản ứng với mùi môi trường hoặc đi cùng migraine. Không thể chỉ từ những triệu chứng ấy kết luận người bệnh bị tụt huyết áp, thiếu máu não hay ngộ độc; muốn xác định cần đánh giá lâm sàng tương ứng", BS.Hoàng cho hay.

Mùi hương và phấn hoa không phải một thứ. Cảm giác đau đầu, nôn nao khi gặp mùi mạnh không đủ để chẩn đoán dị ứng. Ngược lại, người dị ứng phấn hoa có thể xuất hiện triệu chứng đường hô hấp dù không thấy mùi quá khó chịu.

Những ai cần chú ý?

Bác sĩ khuyến cáo người mắc hen phế quản cần đặc biệt lưu ý nếu mùi mạnh thường đi kèm ho, tức ngực, khò khè hoặc khó thở. Người có bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), khí phế thũng cũng có thể nhạy cảm hơn với mùi môi trường. Mức độ ảnh hưởng tùy từng người, không nên coi hoa sữa là nguyên nhân chắc chắn của mọi đợt bệnh nặng lên.

Người mắc migraine nên chú ý nếu tiếp xúc với mùi nồng thường xuyên đi trước cơn đau kèm buồn nôn, sợ ánh sáng hoặc tiếng động. Người có tiền sử dị ứng phấn hoa cần theo dõi những biểu hiện như hắt hơi, ngứa mũi, ngứa mắt, chảy nước mắt. Có cơ địa dị ứng không đồng nghĩa chắc chắn dị ứng hoa sữa.

Phụ nữ mang thai có thể thấy một số mùi khó chịu hơn, nhưng không nên giải thích đơn giản rằng thai kỳ luôn làm khứu giác "nhạy gấp nhiều lần".

Một tổng quan hệ thống năm 2022 không tìm thấy sự tăng nhạy rõ rệt qua các phép đo khách quan về ngưỡng phát hiện và khả năng phân biệt mùi. Cảm giác khó dung nạp vẫn có thể là thật, dù năng lực phát hiện mùi không tăng.

Do đó, thai phụ thấy nôn nao khi gặp mùi hoa sữa nên chủ động tránh tiếp xúc. Không có cơ sở từ những nghiên cứu này để khẳng định ngửi hoa sữa gây hại cho thai hoặc tất yếu dẫn đến nôn nghén nặng. Trẻ nhỏ và người cao tuổi cũng thuộc nhóm có thể nhạy cảm hơn với mùi môi trường.

Khi bắt đầu khó chịu, biện pháp đầu tiên là rời khu vực có mùi đậm, tìm không gian dễ chịu hơn và nghỉ ngơi. Người đã biết mình nhạy cảm có thể đổi tuyến đi bộ, tránh đứng lâu dưới tán cây đang nở hoặc điều chỉnh hoạt động ngoài trời. Nếu mùi tràn vào nhà, có thể tạm đóng cửa phía nguồn mùi trong thời gian nồng nhất.

Không nên dùng thêm nước hoa, xịt phòng để "át" mùi nếu bản thân nhạy cảm với hương liệu. Thêm một mùi mạnh có thể thêm một tác nhân khó dung nạp. Người có bệnh nền cần tiếp tục điều trị theo hướng dẫn, không tự tăng thuốc hay dùng thuốc chống dị ứng chỉ vì đau đầu khi ngửi hoa.

Có thể ghi lại thời điểm, địa điểm tiếp xúc, thời gian xuất hiện triệu chứng và mức độ cải thiện sau khi rời nguồn mùi để cung cấp thông tin cho bác sĩ.