Bà Phạm Khánh Phong Lan: 'Có nơi cả thôn, cả xã cùng làm thực phẩm giả'

Tại tọa đàm “An toàn thực phẩm, phòng chống gian lận thương mại, hàng giả và trách nhiệm truyền thông trên nền tảng số” diễn ra chiều 7/1 tại Trung tâm Báo chí TP.HCM, bà Phạm Khánh Phong Lan - Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM cho biết, nhiều vụ vi phạm hiện nay không còn mang tính cá nhân mà có cả một thôn, một xã cùng tham gia làm hàng giả, thực phẩm giả. Khi lực lượng chức năng vừa xuất hiện ở đầu thôn, hàng hóa đã nhanh chóng bị tẩu tán.

"Việc phát hiện và xử lý vi phạm thường diễn ra khi sự việc đã xảy ra, không ai làm sai mà công khai cho cơ quan chức năng nhìn thấy. Các hành vi vi phạm an toàn thực phẩm thường được che giấu rất tinh vi, qua nhiều lớp, nhiều khâu trung gian. Do đó, xử phạt chỉ là giải pháp phần ngọn. Căn cơ nhất vẫn là tạo điều kiện để người dân và doanh nghiệp làm ăn chân chính, sản xuất thực phẩm an toàn, có đầu ra ổn định", bà Lan nói.

Theo bà Lan, công tác quản lý an toàn thực phẩm hiện có sự tham gia của nhiều lực lượng như quản lý thị trường, công an – đặc biệt là công an phường – cùng các ngành chức năng liên quan. Tuy nhiên, dù lực lượng đông đến đâu, nếu chỉ trông chờ vào kiểm tra, xử phạt thì vẫn luôn ở thế bị động.

Thẳng thắn nhìn nhận thực trạng, bà Lan cho biết không thể nói rằng an toàn thực phẩm hiện nay đã ở mức lý tưởng. Để xây dựng một nền an toàn thực phẩm bền vững, cần rất nhiều thời gian, công sức và sự phối hợp đồng bộ của các ngành, các cấp và toàn xã hội.

Dù vậy, bà Lan khẳng định không bi quan. Theo bà, nhìn lại chặng đường phát triển của đất nước có thể thấy sự thay đổi lớn trong nhận thức xã hội, trước đây người dân lo “không đủ ăn”, thì nay, khi đời sống được nâng lên, mối quan tâm đã chuyển sang “ăn có an toàn hay không”.

Chỉ trong vài thập niên, Việt Nam đã trở thành quốc gia xuất khẩu nhiều mặt hàng nông sản, thực phẩm, rau củ quả, thủy hải sản ra thị trường thế giới. Điều đó cho thấy chất lượng sản phẩm trong nước đã đáp ứng được những tiêu chuẩn khắt khe quốc tế, đồng thời góp phần thúc đẩy nền nông nghiệp phát triển theo hướng bền vững và lan tỏa ngược trở lại thị trường trong nước.

Tuy nhiên, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm nhấn mạnh tuyệt đối không được chủ quan. Trong bối cảnh công nghiệp và nông nghiệp hóa chất phát triển mạnh, vẫn còn những hành vi vi phạm vì lợi nhuận, cố tình sử dụng hóa chất độc hại nhằm tăng năng suất, hạ giá thành.

Theo bà Lan, các hành vi vi phạm này không dễ phát hiện, thường được che giấu rất tinh vi; thậm chí có trường hợp cả thôn, cả xã cùng tham gia sản xuất hàng giả, khiến lực lượng chức năng gặp nhiều khó khăn trong công tác kiểm tra, xử lý.

Từ thực tiễn triển khai các chương trình thực phẩm an toàn, nhiều doanh nghiệp phản ánh với Sở rằng khó khăn lớn nhất không nằm ở kỹ thuật hay năng lực sản xuất, mà ở đầu ra của sản phẩm.

Người tiêu dùng vẫn có xu hướng đặt tiêu chí “giá rẻ” lên hàng đầu; thậm chí dù biết sản phẩm có mức giá bất thường, tiềm ẩn rủi ro, vẫn lựa chọn mua. Theo bà Lan, việc thay đổi thói quen tiêu dùng không thể diễn ra trong thời gian ngắn, mà là bài toán dài hạn, gắn với mức sống và nhận thức chung của xã hội.

Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM cảnh báo, việc mua thực phẩm rẻ, không rõ nguồn gốc hôm nay có thể phải trả giá bằng sức khỏe của chính bản thân, gia đình và cả xã hội trong tương lai, thông qua chi phí khám chữa bệnh và y tế. Khi người dân hiểu rõ điều này, họ sẽ chủ động hơn trong việc lựa chọn và bảo vệ sức khỏe của mình.

Về phía cơ quan quản lý, bà Lan cho biết trách nhiệm là bảo vệ người tiêu dùng, hạn chế tình trạng bị lừa đảo. Tuy nhiên, cũng cần thẳng thắn nhìn nhận rằng có những trường hợp hàng kém chất lượng nhưng lại được bán với giá cao, tạo ra một dạng gian lận khác, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của các cơ quan chức năng.