“Vua purine” thực sự là gì? 4 món quen thuộc người bị gout nên cân nhắc trước khi ăn

Nhắc đến gout, nhiều người lập tức nghĩ đến những bữa nhậu đầy hải sản, thịt đỏ hay nội tạng. Tuy nhiên, câu chuyện không đơn giản chỉ là “ăn món này là bị gout”. Purin vốn là hợp chất tự nhiên có trong cơ thể và nhiều loại thực phẩm. Khi được chuyển hóa, purin tạo ra axit uric. Nếu lượng axit uric được sản sinh quá nhiều hoặc thận đào thải không đủ, chất này có thể tích tụ trong máu và hình thành tinh thể urat tại khớp, gây ra những cơn đau, sưng, nóng, đỏ đặc trưng của gout.

Vì vậy, điều đáng quan tâm không phải là tìm cách loại bỏ hoàn toàn purin khỏi bữa ăn, mà là biết nhóm thực phẩm nào chứa nhiều purin và nên hạn chế nếu đang bị tăng axit uric hoặc gout.

1. Nội tạng động vật: món càng “bổ” càng cần cân nhắc

Gan, thận, tim, óc và một số loại nội tạng động vật thường xuất hiện trong các món ăn được nhiều người yêu thích. Không ít người còn quan niệm đây là những thực phẩm giàu dinh dưỡng, giúp “bổ máu”, “bổ não”.

Tuy nhiên, nội tạng cũng thuộc nhóm thực phẩm giàu purin. Khi ăn thường xuyên và với lượng lớn, chúng có thể góp phần làm tăng axit uric, đặc biệt ở những người đã có cơ địa tăng axit uric hoặc mắc gout.

ThS.BS Nguyễn Anh Tùng Duy, Chuyên khoa Dinh dưỡng - Tiết chế, Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Quận 7, cho biết các loại nội tạng như gan, tim, thận, óc cùng thịt đỏ và một số loại hải sản là nhóm thực phẩm giàu purin mà người bệnh gout nên hạn chế.

Điều này không có nghĩa một lần ăn vài miếng gan sẽ lập tức gây ra cơn gout. Vấn đề nằm ở thói quen ăn uống kéo dài, đặc biệt khi đi kèm bia rượu, thừa cân hoặc các rối loạn chuyển hóa khác.

2. Hải sản: món ngon trên bàn nhậu nhưng không phải ai cũng nên ăn thoải mái

Tôm, cua, sò, nghêu, cá mòi, cá cơm và một số loại hải sản khác có thể chứa lượng purin đáng kể. Với người khỏe mạnh, hải sản vẫn có thể là một phần của chế độ ăn cân bằng. Nhưng với người đang tăng axit uric hoặc thường xuyên lên cơn gout, việc ăn quá nhiều có thể khiến tình trạng khó kiểm soát hơn. Đáng chú ý, nhiều món hải sản thường xuất hiện trong những bữa ăn có bia. Đây mới là “combo” đáng lo.

Bia và đồ uống có cồn có thể làm tăng axit uric theo nhiều cơ chế, trong khi một số loại hải sản lại giàu purin. Vì vậy, những cuộc nhậu kéo dài với hải sản, bia và các món thịt có thể tạo ra áp lực lớn hơn đối với quá trình chuyển hóa và đào thải axit uric.

Người bị gout không nhất thiết phải biến bữa ăn thành một danh sách cấm đoán tuyệt đối, nhưng nên kiểm soát khẩu phần và tần suất, đặc biệt trong những giai đoạn bệnh đang bùng phát.

3. Nước dùng, canh hầm và những món tưởng “bổ” nhưng dễ bị ăn quá tay

Một hiểu lầm khá phổ biến là nước hầm xương hoặc nước dùng càng đậm đà, càng ninh lâu thì càng bổ. Thực tế, quá trình nấu có thể khiến một phần purin từ thịt và các nguyên liệu hòa vào nước. Vì vậy, với người cần kiểm soát axit uric, việc thường xuyên uống nhiều nước dùng từ thịt, hải sản hoặc các món hầm đậm đặc không phải lựa chọn lý tưởng.

Đặc biệt, những nồi lẩu được đun liên tục trong nhiều giờ có thể trở thành “kho” các chất hòa tan từ thịt, hải sản và nhiều nguyên liệu khác. Khi ăn lẩu, việc vừa ăn thịt, vừa uống nước dùng, lại kết hợp bia rượu càng khiến tổng lượng nạp vào tăng lên.

Thay vì cố tìm một món “đại bổ”, người bị gout nên ưu tiên chế độ ăn cân bằng, kiểm soát lượng đạm động vật và tăng rau xanh.

4. Nước ngọt và đồ uống nhiều đường: không có purin vẫn có thể gây rắc rối

Đây là nhóm thực phẩm nhiều người trẻ dễ bỏ qua nhất. Nước ngọt, nước tăng lực, trà đóng chai, nước trái cây có thêm đường và các loại đồ uống chứa nhiều fructose không nhất thiết giàu purin. Tuy nhiên, fructose có thể thúc đẩy quá trình sản xuất axit uric trong cơ thể và ảnh hưởng đến khả năng đào thải axit uric.

Điều này phần nào giải thích tại sao một người không ăn nhiều nội tạng hay hải sản vẫn có thể gặp tình trạng axit uric cao nếu thường xuyên uống nước ngọt, ăn nhiều đồ ngọt và tăng cân. Đặc biệt, nước ép trái cây không đồng nghĩa với “nước uống không đường”. Một ly nước ép có thể chứa lượng đường đáng kể, trong khi lại thiếu chất xơ so với việc ăn nguyên quả.

Không cần “tuyệt giao” mọi món ngon

Một sai lầm khác là sau khi phát hiện axit uric cao, nhiều người lập tức cắt sạch thịt, cá, trứng, sữa và các nguồn đạm. Cách này không cần thiết và có thể khiến chế độ ăn mất cân bằng.

Người bệnh gout vẫn cần protein, nhưng nên lựa chọn nguồn phù hợp và kiểm soát khẩu phần. ThS.BS Nguyễn Anh Tùng Duy khuyến nghị người bệnh có thể ưu tiên thịt nạc, thịt gia cầm, sữa ít chất béo và điều chỉnh tổng lượng đạm theo nhu cầu cơ thể.

Bên cạnh đó, uống đủ nước là một thói quen quan trọng để hỗ trợ thận đào thải axit uric. Các nguồn hướng dẫn dinh dưỡng cũng khuyến nghị người có chức năng thận bình thường duy trì lượng nước phù hợp trong ngày, đồng thời hạn chế bia rượu và đồ uống nhiều đường.

Rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt và trái cây nguyên quả cũng nên xuất hiện thường xuyên hơn trong thực đơn. Đặc biệt, không nên tự áp dụng những chế độ ăn kiêng cực đoan hoặc các “mẹo dân gian” thay cho điều trị.

Cuối cùng, cần nhớ rằng gout không chỉ là câu chuyện của một món ăn. Di truyền, chức năng thận, cân nặng, chuyển hóa, thuốc đang sử dụng và lối sống đều có thể ảnh hưởng đến nồng độ axit uric. Vì thế, nếu đã được chẩn đoán gout hoặc tăng axit uric máu, điều quan trọng nhất không phải là tìm ra một “vua purine” duy nhất để loại bỏ, mà là nhìn lại cả chế độ ăn uống.

Nội tạng, hải sản, nước dùng đậm đặc và đồ uống nhiều đường đều là những nhóm cần đặc biệt lưu ý. Ăn ít hơn, chọn khẩu phần hợp lý, uống đủ nước, hạn chế bia rượu và duy trì cân nặng khỏe mạnh sẽ thực tế hơn nhiều so với việc kiêng khem cực đoan.

Và nếu các cơn đau khớp tái diễn, đặc biệt kèm sưng nóng đỏ dữ dội, người bệnh nên đi khám để được kiểm tra axit uric và đánh giá nguyên nhân. Bởi kiểm soát gout hiệu quả không chỉ nằm trên bàn ăn, mà còn cần điều trị đúng cách và theo dõi lâu dài.