Vụ "tuồn" thịt lợn bệnh vào hàng trăm trường học ở Hà Nội: Chủ lò mổ và các cán bộ liên quan có thể đối mặt với mức án nào?

Thông tin từ phía cơ quan điều tra cho biết ngày 25/3, Nguyễn Thị Hiền, 31 tuổi, chủ lò mổ tại xã Nam Phù, Hà Nội vừa bị bắt, khởi tố với cáo buộc Vi phạm quy về an toàn thực phẩm. Cùng tội danh là bị can Đỗ Văn Thanh, trú tỉnh, Nguyễn Thị Bình và Nguyễn Văn Thành Giám đốc Công ty TNHH Thực phẩm Cường Phát.

Trong vụ án này, 3 cán bộ Chi cục chăn nuôi thủy sản và thú y Hà Nội bị khởi tố về tội Lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản gồm: Lê Ngọc Anh, 52 tuổi, Trạm trưởng Trung tâm chẩn đoán, xét nghiệm và kiểm soát giết mổ và 2 cán bộ dưới quyền Nguyễn Phong Nam, 43 tuổi và Nguyễn Thị Phương Lan 42 tuổi. Vũ Kim Tuấn, 53 tuổi, cán bộ Chi cục chăn nuôi thủy sản và thú y tỉnh Phú Thọ bị khởi tố về tội Giả mạo trong công tác.

Quá trình kiểm tra phát hiện Nguyễn Thị Hiền đã giết mổ lợn mắc dịch tả lợn châu Phi. Hiền cùng một số đối tượng đã cấu kết chặt chẽ, hình thành đường dây khép kín từ khâu thu gom lợn bệnh tại các tỉnh như Phú Thọ, Tuyên Quang vận chuyển về Hà Nội, giết mổ tập trung và đưa ra tiêu thụ trên thị trường. Bên cạnh đó, các đối tượng đã móc nối với một số cán bộ kiểm dịch để bỏ qua các khâu kiểm soát bắt buộc, cho phép lợn bệnh, thậm chí lợn đã chết được đưa vào giết mổ.

Từ đầu năm 2026 đến nay, các đối tượng đã tiêu thụ khoảng 3.600 con lợn mắc dịch bệnh (tương đương gần 300 tấn). Số thịt này được đưa vào các chợ đầu mối, chợ dân sinh và bán cho Công ty TNHH Thực phẩm Cường Phát. Công ty này đã cung cấp thực phẩm cho một số trường học trên địa bàn thành phố Hà Nội.

Liên quan đến vấn đề này, trao đổi với phóng viên, Ts. Ls. Đặng Văn Cường cho biết, hành vi của các đối tượng này là rất coi thường pháp luật, coi thường sức khỏe tính mạng của người tiêu dùng, vì hám lợi mà các đối tượng sẵn sàng cấu kết với nhau để đưa ra thị trường những thực phẩm đáng ra phải bị tiêu hủy.

Theo quy định của pháp luật thì động vật nhiễm dịch bệnh phải bị tiêu hủy, không được phép bán ra thị trường. Các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân biết là động vật mắc bệnh dịch nhưng không khai báo, không thực hiện việc tiêu hủy theo quy định mà lại bán ra thị trường thì sẽ bị xử lý hình sự về tội vi phạm quy định về an toàn thực phẩm. Các cán bộ có liên quan cấp giấy tờ giả, nhận tiền của cá nhân doanh nghiệp sẽ bị xử lý hình sự về các tội phạm liên quan đến chức vụ theo quy định của bộ luật hình sự.

Đây là những tội danh về tham nhũng và chức vụ đối với những người có chức vụ quyền hạn nhưng đã bắt tay cấu kết với doanh nghiệp để đưa lợn bệnh ra thị trường. Hành vi này không chỉ vi phạm nghiêm trọng đạo đức công vụ mà còn vi phạm pháp luật, ảnh hưởng đến công tác quản lý hành chính của nhà nước, ảnh hưởng đến tính liêm chính trong thi hành công vụ, làm giảm giảm sút uy tín của nhân dân đối với chính quyền nên hình phạt đối với những người có chức vụ quyền hạn sẽ rất nghiêm khắc.

Lợn dịch được các đối tượng giết mổ mang đi tiêu thụ (Ảnh: Công an TP Hà Nội)

Hiện nay cơ quan điều tra xử lý 1 số bị can thuộc chi cục chăn nuôi thủy sản và thú y Hà Nội về tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản theo quy định tại điều 355 bộ luật hình sự do có căn cứ cho rằng những người này đã sử dụng chức vụ quyền hạn của mình 1 cách vượt quá, như 1 công cụ để chiếm đoạt tài sản của người khác. Đây là tình huống không có thỏa thuận mà là có sự ép buộc, vượt quá phạm vi thẩm quyền của mình để chiếm đoạt tài sản của cá nhân doanh nghiệp. Quá trình điều tra mà cơ quan điều tra có căn cứ cho thấy có sự thỏa thuận chứ không phải là ép buộc thì có thể chuyển đổi danh sang tội nhận hối lộ và người đưa tiền sẽ bị xử lý về tội đưa hối lộ.

Với tội lạm dụng chức vụ quyền hạn chiếm đoạt tài sản mà số tiền chiếm đoạt từ 2.000.000 đồng trở lên thì người thực hiện hành vi này sẽ phải đối mặt với khung hình phạt thấp nhất là 01 năm tù và cao nhất là tù chung thân:

Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù 20 năm hoặc tù chung thân

a) Chiếm đoạt tài sản trị giá 1.000.000.000 đồng trở lên;

b) Gây thiệt hại về tài sản 5.000.000.000 đồng trở lên.

Người phạm tội còn bị cấm đảm nhiệm chức vụ nhất định từ 01 năm đến 05 năm, có thể bị phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.”

Đối với các bị can bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội giả mạo trong công tác thì cũng là những người có chức vụ quyền hạn, đã sử dụng chức vụ quyền hạn để thực hiện hành vi phạm tội là cấp giấy tờ giả, giả chữ ký, sửa chữa văn bản của cơ quan có thẩm quyền... hình phạt cao nhất cũng có thể tới 20 năm tù.

Tội giả mạo trong công tác được quy định tại Điều 359  Bộ luật hình sự 2015 (sửa đổi 2017, 2025). Theo đó, điều luật mô tả hành vi khách quan của tội danh này là vì vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác mà lợi dụng chức vụ, quyền thực hiện một trong các hành vi sau đây: Sửa chữa, làm sai lệch nội dung giấy tờ, tài liệu; Làm, cấp giấy tờ giả; Giả chữ ký của người có chức vụ, quyền hạn.

Hành vi giả mạo trong công tác giống hành vi làm giả tài liệu con dấu của cơ quan tổ chức nhưng người thực hiện hành vi trong tội danh này là người có chức vụ quyền hạn, đã tạo ra các giấy tờ tài liệu không đúng pháp luật, có yếu tố giả mạo gây ảnh hưởng đến trật tự quản lý hành chính, ảnh hưởng đến uy tín của cơ quan tổ chức nên hình phạt trong tội danh này rất nghiêm khắc.

Mức hình phạt thấp nhất của tội xanh này là 1 năm tù và mức cao nhất là 20 năm tù:

Tội thuộc một trong các trường hợp sau đây thì bị phạt tù từ 12 năm đến 20 năm:

+ Làm, cấp giấy tờ giả với số lượng 11 giấy tờ giả trở lên;

+ Để thực hiện tội phạm nghiêm trọng hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng.

Ngoài ra, tội phạm còn bị cấm đảm nhiệm chức vụ hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm, có thể bị phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng.

Còn đối với các đối tượng chăn nuôi, giết mổ, bán thực phẩm mà biết động vật mắc dịch bệnh nhưng vẫn bán ra thị trường thì sẽ bị xử lý hình sự về tội vi phạm quy định về an toàn thực phẩm theo quy định tại điều 317 bộ luật hình sự. Tội danh quy định Sử dụng động vật chết do bệnh, dịch bệnh hoặc động vật bị tiêu hủy theo quy định của pháp luật để chế biến thực phẩm hoặc cung cấp, bán thực phẩm mà biết là có nguồn gốc từ động vật chết do bệnh, dịch bệnh hoặc động vật bị tiêu hủy mà sản phẩm trị giá từ 10.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính về một trong các hành vi quy định tại Điều này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm thì sẽ bị xử lý hình sự với mức hình phạt thấp nhất là bị phạt tiền từ 50.000.000 300.000.000 đồng đến 200.000.000 1.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 03 năm đến 20 năm tù.

Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 15 năm đến 20 năm:

a) Làm chết 03 người trở lên;

b) Gây ngộ độc ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của 201 người trở lên;

c) Gây tổn hại cho sức khỏe của 03 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này 201 121% trở lên;

d) Thực phẩm có sử dụng chất, hóa chất, kháng sinh, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, phụ gia thực phẩm hoặc chất hỗ trợ chế biến thực phẩm cấm sử dụng hoặc ngoài danh mục được phép sử dụng trị giá 500.000.000 đồng trở lên hoặc thu lợi bất chính 300.000.000 đồng trở lên;

đ) Thực phẩm có sử dụng nguyên liệu là động vật chết do bệnh, dịch bệnh hoặc động vật bị tiêu hủy trị giá 500.000.000 đồng trở lên;

e) Thực phẩm có sử dụng chất, hóa chất, kháng sinh, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, phụ gia thực phẩm hoặc chất hỗ trợ chế biến thực phẩm chưa được phép sử dụng hoặc chưa được phép lưu hành tại Việt Nam trị giá 1.000.000.000 đồng trở lên hoặc thu lợi bất chính 500.000.000 1.000.000.000 đồng trở lên.

Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 40.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.

Điều đáng chú ý là đây là một trong các tội danh đã được tăng mức hình phạt theo bộ luật hình sự sửa đổi 2025. Khi xử lý đối với những người phạm tội về tội danh này thì cơ quan tố tụng sẽ xử lý nghiêm, xử lý triệt để để răn đe, phòng ngừa chung cho xã hội. Đặc biệt là đối với những người có chức vụ quyền hạn lại tiếp tay, dung túng cho hành vi vi phạm quy định về an toàn thực phẩm, lạm dụng chức vụ quyền hạn để chiếm đoạt tài sản thì sẽ bị xử lý bằng chế tài nghiêm khắc của pháp luật. Hành vi vi phạm quy định về an toàn thực phẩm không chỉ vi phạm về đạo đức kinh doanh mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, thậm chí tính mạng của nhiều người nên người thực hiện hành vi vi phạm phạm tội này sẽ bị xã hội lên án và phải chịu chế tài nghiêm khắc của pháp luật, nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật.

Việc quản lý an toàn thực phẩm là trách nhiệm của cơ quan chức năng, ngoài ra các đơn vị, cơ quan, tổ chức sử dụng thực phẩm cũng cần tăng cường quản lý nội bộ, cơ chế giám sát để tránh việc mua phải thực phẩm không đảm bảo vệ sinh, an toàn, gây ngộ độc hoặc ảnh hưởng đến sức khỏe của người sử dụng. Đặc biệt là đối với môi trường học đường, việc kiểm soát thực phẩm đầu vào, quá trình bảo quản, sơ chế, chế biến đến bàn ăn là 1 quy trình cần có sự quản lý chặt chẽ của cơ quan chức năng và của trường học.

Việc lựa chọn đối tác cung cấp thực phẩm phải cung cấp bữa ăn thì cũng phải dựa trên các tiêu chí, tiêu chuẩn khắt khe, có sự kiểm tra thường xuyên và có sự giám sát của đại diện nhà trường, của hội cha mẹ học sinh để kịp thời phát hiện ra các hành vi vi phạm về an toàn thực phẩm, bảo vệ sức khỏe của thầy cô cũng như của các em học sinh. Đặc điểm của học sinh là chưa phát triển đầy đủ về thể chất, sức đề kháng, sức khỏe chưa đảm bảo như người trưởng thành nên dễ ngộ độc thực phẩm, thực phẩm không đảm bảo chất lượng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, sự phát triển thể chất. Học sinh cũng chưa đủ kiến thức,kỹ năng phải kinh nghiệm để tự bảo vệ mình nên nâng cao trách nhiệm của nhà trường, của hội cha mẹ học sinh và của cơ quan chức năng trong việc bảo vệ an toàn thực phẩm đối với học sinh là cần thiết.

Đối với các cơ sở giáo dục mà tổ chức bữa ăn thì việc quản lý và kiểm soát tốt hơn, vấn đề còn lại là thực phẩm đầu vào và quy trình sơ chế, bảo quản và chế biến đảm bảo an toàn. Còn trường hợp nhà trường thuê đơn vị bên ngoài cung cấp bữa ăn cho học sinh thì cần phải lựa chọn đơn vị có uy tín, có sự kiểm tra giám sát thường xuyên, Lưu mẫu theo đúng quy định, nếu phát hiện ra cơ sở cung cấp bữa ăn sử dụng thực phẩm bẩn hoặc có những nghi vấn thì cần phải dừng việc cung cấp bữa ăn để có những thủ tục làm rõ, xử lý theo quy định pháp luật. Trường hợp phát hiện ra hành vi vi phạm thì sẽ có thể đình chỉ hợp đồng và báo sự việc với cơ quan chức năng

Trong việc cung cấp thực phẩm cho trường học thì quá trình kiểm tra thực phẩm đầu vào, giám sát chất lượng bữa ăn là rất quan trọng. Nếu cơ sở giáo dục mà có thác cho đơn vị thứ 3 hoặc thiếu việc kiểm tra giám sát thì vấn đề ngộ độc thực phẩm hoàn toàn có thể xảy ra. Ngoài ra nếu có sự bắt tay cấu kết giữa các cán bộ của nhà trường với đơn vị cung cấp thực phẩm hoặc cung cấp bữa ăn để tuồn thực phẩm bán vào trường học thì hành vi này là rất đáng lên án và cần phải đưa ra pháp luật để xử lý.

Đây là vụ án phức tạp, số lượng thực phẩm không đảm bảo an toàn rất lớn và đã tiêu thụ trên thị trường. Bởi vậy cơ quan điều tra sẽ làm rõ các cơ sở tiêu thụ sản phẩm này, làm rõ trách nhiệm của các tổ chức cá nhân có liên quan, nếu có hành vi tiếp tay giúp sức thì sẽ xử lý nghiêm theo quy định pháp luật luật.

Đối với những người sử dụng thực phẩm bẩn nếu bị ảnh hưởng đến sức khỏe, thiệt hại vật chất xảy ra thì hoàn toàn có quyền yêu cầu tổ chức cá nhân vi phạm, gây thiệt hại phải bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật

Tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản được quy định tại Điều 355 của Bộ luật Hình sự năm 2015, đã được sửa đổi, bổ sung năm 2017 và năm 2025. Điều luật này xác định hành vi chiếm đoạt tài sản của người khác bằng thủ đoạn lạm dụng chức vụ, quyền hạn. Đây là một trong những tội danh thuộc nhóm tội phạm tham nhũng được quy định tại Chương XXIII của Bộ luật hình sự. 

Hành vi khách quan của tội danh này được biểu hiện qua hành vi lạm dụng chức vụ, quyền hạn để chiếm đoạt tài sản của người khác. Đây là hành vi sử dụng vượt quá quyền hạn, chức trách, nhiệm vụ được giao, hoặc thậm chí thực hiện một công việc trong lĩnh vực mà bản thân không được giao hay phân công nhiệm vụ, quyền hạn. Hành vi vượt quyền này chỉ có thể thực hiện được trên cơ sở chức vụ, quyền hạn mà người phạm tội đang có. Hành vi lạm dụng chức vụ, quyền hạn này là phương tiện, là điều kiện cần thiết để thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản của người khác, việc chiếm đoạt tài sản trong tình huống này thể hiện quyền uy, dựa trên cơ sở chức vụ quyền hạn mà người này được trao nhưng đã vượt quá quyền hạn này. Trong bộ luật hình sự có tội “lạm dụng” và tội “lợi dụng”... về bản chất pháp lý thì giữa "lạm dụng" và "lợi dụng" được định nghĩa rõ trong các văn bản hướng dẫn: "lạm dụng" là vượt quá quyền hạn, trong khi "lợi dụng" là dựa vào quyền hạn để làm trái hoặc không đúng với nhiệm vụ được giao. 

Ngoài ra cũng có tội nhận hối lộ là có sự thỏa thuận giữa người có chức vụ quyền hạn với người đưa hối lộ về công việc được làm, lợi ích được hưởng. Trong tình huống này nếu cơ quan điều tra có căn cứ là có sự thỏa thuận giữa người của doanh nghiệp và cán bộ có thẩm quyền về việc nhận tiền để thực hiện công việc theo yêu cầu của người đưa tiền thì người đưa tiền sẽ bị xử lý hình sự về tội đưa hối lộ theo quy định tại điều 364 bộ luật hình sự còn người nhận tiền là người có chức vụ quyền hạn sẽ bị xử lý hình sự về tội nhận hối lộ theo quy định tại điều 354 bộ luật hình sự.