Vì sao phơi nắng có thể khiến cơ thể cảm thấy dễ chịu hơn? Bác sĩ lý giải sự thật phía sau

Thời gian gần đây, xu hướng phơi nắng để cải thiện sức khỏe được chia sẻ ngày càng nhiều trên mạng xã hội, đặc biệt trong các hội nhóm chuyên về tắm nắng, dưỡng sinh. Không ít người đăng tải trải nghiệm cá nhân, kể rằng sau vài ngày nằm phơi nắng, họ cảm thấy cơ thể nhẹ nhõm hơn, bớt đau mỏi cổ vai gáy, giảm đau lưng, ngủ ngon hơn, thậm chí huyết áp dường như ổn định hơn. Có người ví cảm giác ấy như khí huyết được lưu thông, những khó chịu kéo dài trong cơ thể đang dần được đẩy lùi.

Chính những câu chuyện tưởng chừng rất đời thường ấy lại khiến trào lưu ngày càng thu hút người tham gia. Khi nhiều người cùng khẳng định cảm giác tích cực, trải nghiệm cá nhân dần được xem như bằng chứng cho hiệu quả chữa bệnh của ánh nắng. Để rồi, từ chỗ chỉ đơn giản là một thói quen thư giãn, phơi nắng được một số người gán cho những công dụng lớn hơn như giảm đau xương khớp, "trừ hàn", thải độc, thậm chí hỗ trợ điều trị bệnh.

Nhưng liệu cảm giác dễ chịu sau khi phơi nắng có thực sự đồng nghĩa với việc bệnh tình đang thuyên giảm, hay đó chỉ là phản ứng tạm thời của cơ thể mà nhiều người đang hiểu nhầm?

Vì sao phơi nắng có thể khiến cơ thể cảm thấy dễ chịu hơn?

Theo các chuyên gia y tế, cảm giác thư thái hoặc giảm đau sau khi phơi nắng có thể xuất phát từ nhiều yếu tố, trong đó có tác động của nhiệt lên cơ thể và trạng thái nghỉ ngơi trong quá trình thực hiện. Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng (thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam), nhiệt ấm có thể giúp các cơ đang căng cứng thư giãn, làm giảm cảm giác khó chịu ở một số người, tương tự như khi chườm ấm đúng cách. Việc tạm gác công việc, nằm nghỉ, thả lỏng cơ thể và hít thở chậm cũng có thể góp phần tạo cảm giác nhẹ nhõm.

Một số nghiên cứu cho thấy tia cực tím có thể ảnh hưởng đến các cơ chế sinh học liên quan đến beta-endorphin - chất có vai trò trong điều hòa cảm giác đau. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa phơi nắng giữa trưa là phương pháp giảm đau đã được chứng minh, càng không thể lấy cơ chế sinh học này để giải thích mọi trường hợp người bệnh cảm thấy đỡ hơn sau khi phơi nắng.

Điều quan trọng nằm ở chỗ, cảm giác giảm đau chỉ phản ánh trải nghiệm tại một thời điểm, không cho biết tổn thương bên trong đã được khắc phục hay chưa. Nếu một người bị thoát vị đĩa đệm, nhiệt có thể giúp họ tạm thời dễ chịu hơn, nhưng không có bằng chứng cho thấy việc nằm dưới nắng gắt có thể làm đĩa đệm trở lại vị trí bình thường. Tương tự, chưa có cơ sở khoa học đáng tin cậy để khẳng định phơi nắng có thể tiêu diệt khối u, chữa khỏi bệnh phổi hay giúp cơ thể "thải độc", "trừ hàn" như một số lời truyền miệng trên mạng.

Nói cách khác, cảm giác dễ chịu là điều có thể xảy ra, nhưng cách diễn giải rằng ánh nắng đang chữa khỏi bệnh lại là một câu chuyện hoàn toàn khác.

Đừng nhầm phơi nắng tự phát với quang trị liệu trong y học

Một trong những lập luận thường được đưa ra để bảo vệ trào lưu phơi nắng là y học hiện đại cũng sử dụng ánh sáng để điều trị bệnh. Cũng theo BS Nguyễn Huy Hoàng, điều này đúng, nhưng chỉ đúng một phần và rất dễ bị hiểu sai.

Trong da liễu, quang trị liệu được ứng dụng để điều trị một số bệnh như vảy nến, bạch biến và một số tình trạng da khác khi có chỉ định phù hợp. Phương pháp này sử dụng nguồn sáng với bước sóng được lựa chọn, liều chiếu và thời gian tiếp xúc được kiểm soát. Người bệnh cần được bác sĩ đánh giá, theo dõi để cân nhắc lợi ích, nguy cơ và điều chỉnh liệu trình khi cần thiết.

Ánh nắng tự nhiên lại là một câu chuyện khác. Thành phần bức xạ mà cơ thể tiếp nhận thay đổi theo thời điểm trong ngày, mùa, thời tiết, vị trí địa lý và nhiều yếu tố khác. Người nằm ngoài trời không thể tự xác định chính xác liều tia cực tím mình đang tiếp xúc, cũng không thể kiểm soát mức độ tổn thương mà da phải chịu.

Vì vậy, việc bác sĩ sử dụng ánh sáng trong một quy trình điều trị không đồng nghĩa với việc bất cứ ai cũng có thể tự nằm phơi nắng để chữa bệnh. Đặc biệt, phơi nắng giữa trưa trong thời gian dài không phải phiên bản đơn giản của quang trị liệu. Đó là cách tiếp xúc với bức xạ mặt trời không được kiểm soát, có thể gây hại nhiều hơn lợi ích mà người thực hiện kỳ vọng.

Làm sao để tiếp xúc ánh nắng một cách an toàn?

Trước làn sóng chia sẻ kinh nghiệm phơi nắng để cải thiện sức khỏe trên mạng xã hội, điều quan trọng là người dân cần hiểu rõ lợi ích thực sự của ánh nắng và những giới hạn của phương pháp này. Với người khỏe mạnh, việc tiếp xúc ánh nắng nên được thực hiện có chừng mực, phù hợp với điều kiện thời tiết, cường độ tia cực tím và đặc điểm làn da, thay vì cố phơi thật lâu hoặc lựa chọn thời điểm nắng gắt với niềm tin rằng càng nhiều nắng thì cơ thể càng khỏe.

BS Nguyễn Huy Hoàng khuyến cáo người dân cần lưy ý những điều sau để tiếp xúc nắng an toàn:

Chọn giờ: Nên ra nắng trước 9 giờ sáng hoặc sau 15-16 giờ chiều. Lúc này UVB vẫn đủ để tạo vitamin D nhưng nguy cơ tổn thương da thấp hơn nhiều so với giữa trưa.

Thời lượng tiếp xúc ánh nắng: Khoảng 10-15 phút mỗi lần, 3-4 lần mỗi tuần. Chỉ cần để nắng chiếu lên cánh tay hoặc cẳng chân, không cần phơi bụng và lưng. Sau đó nên che chắn hoặc thoa kem chống nắng nếu còn ở ngoài trời.

Không tắm nắng qua cửa kính: Kính chặn UVB, là loại tia giúp tạo vitamin D, nhưng vẫn cho UVA đi qua. Kết quả là không có vitamin D mà da vẫn bị lão hóa.

Theo dõi chỉ số UV: Khi chỉ số từ 3 trở lên, Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo cần bảo vệ da bằng cách tìm bóng râm, mặc áo che chắn, đội mũ rộng vành và dùng kem chống nắng phổ rộng, chống cả UVA và UVB, chỉ số SPF từ 30 trở lên.

Lưu ý màu da: Người da sẫm màu có nhiều melanin hơn nên cần phơi lâu hơn người da sáng để tạo cùng lượng vitamin D. Tuy vậy, điều này không có nghĩa nên phơi nắng gắt hơn.

Một số nhóm có nguy cơ thiếu vitamin D hoặc không nên phơi nắng nhiều, gồm người cao tuổi hay té ngã, người béo phì, người bệnh thận, bệnh gan, phụ nữ mang thai và cho con bú, người từng bị ung thư da, người nhạy cảm với ánh sáng và người ít ra ngoài trời. Những người này nên hỏi bác sĩ về bổ sung vitamin D, kết hợp ăn cá béo, lòng đỏ trứng, nấm, sữa hoặc thực phẩm tăng cường vi chất. Khi cần, có thể xét nghiệm nồng độ 25(OH)D trong máu. Không nên tự uống vitamin D liều cao vì thừa vitamin D có thể gây tăng canxi máu.

Ánh nắng chỉ nên xem là một phần của lối sống lành mạnh, không phải lựa chọn thay thế cho điều trị y khoa. Nếu muốn áp dụng thêm biện pháp hỗ trợ nào, các bạn nên trao đổi với bác sĩ đang điều trị.