Phơi nắng giữa trưa để chữa bệnh, "trừ hàn": Bác sĩ cảnh báo sai lầm có thể khiến người bệnh trả giá đắt

Từ sân nhà, sân thượng đến ban công chung cư, không khó để bắt gặp hình ảnh những người nằm phơi nắng giữa trời, để lộ vùng lưng và bụng trong các hội nhóm trên mạng xã hội có liên quan đến "phơi nắng". Nhiều người chia sẻ kể rằng họ ngủ ngon hơn, bớt đau nhức, cơ thể nhẹ nhõm sau vài ngày thực hiện. Thậm chí, có người còn tin phơi nắng vào giữa trưa giúp "trừ hàn", thải độc, cải thiện các bệnh lý như thoái hóa cột sống hay bệnh phổi, thậm chí tinh mắt...

Điều khiến trào lưu này thu hút là cách thực hiện đơn giản, gần như không tốn kém, lại được củng cố bằng những câu chuyện "thật" của những người trong nhóm. Khi nhiều người cùng chia sẻ "hiệu quả", việc phơi nắng dần được nhìn nhận như một liệu pháp có thể tự áp dụng tại nhà, bất kể những chia sẻ đó có dựa trên khoa học nào hay không.

Nhưng ánh nắng thực sự có thể giúp cơ thể đến đâu, và đâu là ranh giới giữa một thói quen có lợi với niềm tin chữa bệnh tiềm ẩn rủi ro thì lại không hề được nhắc tới trong những hội nhóm đó.

Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng (thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam), cần phân biệt rõ lợi ích của ánh sáng tự nhiên đối với sức khỏe với hiệu quả điều trị bệnh. Đặc biệt, việc tự phơi nắng kéo dài, phơi ở cường độ cao hoặc bỏ phác đồ y tế để làm theo kinh nghiệm trên mạng có thể khiến người bệnh đối mặt với những rủi ro đáng tiếc.

Ánh nắng giúp cơ thể tạo vitamin D, nhưng không phải thuốc chữa bệnh

Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, ánh nắng mặt trời có những lợi ích nhất định đối với cơ thể, trong đó nổi bật là vai trò của tia UVB trong quá trình tổng hợp vitamin D tại da. Vitamin D giúp cơ thể hấp thu canxi và phốt pho, hai khoáng chất thiết yếu đối với sức khỏe xương. Việc duy trì đủ vitamin D góp phần phòng ngừa còi xương ở trẻ em, nhuyễn xương ở người lớn và hỗ trợ duy trì hệ xương khỏe mạnh.

Bên cạnh đó, tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên vào ban ngày còn góp phần điều hòa nhịp sinh học, hỗ trợ chu kỳ thức - ngủ và cải thiện trạng thái tinh thần ở một số người. Tuy nhiên, những lợi ích này không có nghĩa phơi nắng càng lâu, càng gắt thì cơ thể càng khỏe, càng có khả năng chữa bệnh.

Bác sĩ Hoàng cho rằng, cần đặc biệt cảnh giác với những lời quảng bá phơi nắng để "thải độc", "trừ hàn" hay điều trị nhiều bệnh cùng lúc. Trước đây, mạng xã hội từng xuất hiện trào lưu uống nước chanh muối liều cao với những lời hứa hẹn về khả năng thanh lọc cơ thể. Đến nay, những phương pháp tương tự tiếp tục được gắn với việc phơi nắng. Điểm chung là biến một thói quen đơn giản thành giải pháp được cho là có thể xử lý nhiều vấn đề sức khỏe mà không cần điều trị y tế.

Theo bác sĩ Hoàng, có một nhầm lẫn giữa đánh đồng việc tự phơi nắng với quang trị liệu trong da liễu. Trên thực tế, tia cực tím được sử dụng để điều trị một số bệnh như vảy nến, bạch biến và viêm da cơ địa. Tuy nhiên, đây là phương pháp chuyên môn sử dụng thiết bị chuyên dụng, lựa chọn loại tia và liều chiếu phù hợp, đồng thời có sự theo dõi của nhân viên y tế.

Ngược lại, ánh nắng ngoài trời là sự kết hợp của nhiều thành phần bức xạ, trong đó có tia UVA, UVB và nhiệt. Cường độ thay đổi theo thời điểm, thời tiết, vị trí địa lý và nhiều yếu tố khác. Người tự phơi nắng không thể kiểm soát chính xác liều tia cực tím mà da tiếp nhận. Vì vậy, không thể lấy hiệu quả của quang trị liệu trong điều kiện y tế để chứng minh rằng nằm phơi nắng tùy ý cũng có thể chữa bệnh.

Phơi nắng giữa trưa, để lộ lưng và bụng: Lợi ích chưa rõ, nguy cơ đã hiện hữu

Trong một số nội dung lan truyền trên mạng xã hội, người tham gia nằm phơi nắng vào giữa trưa, để lộ những vùng cơ thể thường được quần áo che phủ như lưng và bụng. Họ tin rằng việc tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng mạnh sẽ giúp cơ thể hấp thu năng lượng, làm ấm từ bên trong hoặc cải thiện các triệu chứng đau nhức.

Tuy nhiên, theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, phơi nắng trong điều kiện tia cực tím mạnh có thể gây tổn thương da, đặc biệt khi thời gian tiếp xúc kéo dài. Riêng vùng lưng và bụng, da thường được quần áo che nên mỏng và ít sắc tố hơn so với mặt, cổ, cánh tay. Khi vùng da này bị phơi đột ngột dưới tia UV mạnh nhất trong ngày, lớp bảo vệ của da nhanh chóng quá tải. Hậu quả hay gặp là bỏng nắng, trong khi cơ thể không nhận thêm lợi ích nào.

Việc phơi nắng giữa trời nắng nóng còn có thể làm tăng nguy cơ mất nước, kiệt sức do nóng, nhất là khi người phơi nằm lâu ngoài trời mà không bổ sung đủ nước hoặc không nhận biết được các dấu hiệu bất thường.

Phơi nắng lúc "nắng càng gắt càng tốt" là sai lầm

Có một đặc điểm chung của nhiều người người chia sẻ trong những hội nhóm liên quan đến tắm nắng, phơi nắng, đó là thời gian phơi nắng. Không phải trước 9-10 giờ sáng hay sau 16 giờ chiều, mà họ cho rằng nên "tắm" vào khoảng 11-12 giờ trưa hoặc 14-15 giờ chiều. Một số thành viên chọn khung 9 giờ sáng đến 15 giờ chiều, người khác cho rằng nắng càng gắt hiệu quả càng cao.

Chia sẻ trên truyền thông, BSCKII Nguyễn Tiến Thành, thành viên Hội Da liễu Việt Nam, cho biết, quan niệm phơi nắng vào khoảng 11-13 giờ hoặc phơi càng lâu càng tốt để tăng cường sức khỏe là không chính xác. Đây là thời điểm tia cực tím có thể đạt cường độ cao, giúp da tổng hợp vitamin D nhanh hơn trong một số điều kiện, nhưng đồng thời cũng làm tăng nguy cơ bỏng nắng và tổn thương da. Vì vậy, không nên đánh đồng việc tạo vitamin D với việc phơi nắng càng gắt càng có lợi.

Theo bác sĩ, người dân có thể cân nhắc tiếp xúc ánh nắng trong thời gian ngắn, chẳng hạn khoảng 10-15 phút vào buổi sáng hoặc giữa buổi chiều, tùy điều kiện thời tiết, màu da và mức độ tia UV. Tuy nhiên, đây không phải khoảng thời gian cố định phù hợp với tất cả mọi người. Việc bảo vệ da vẫn cần được ưu tiên khi chỉ số UV ở mức cao.

Việc hấp thụ vitamin D đạt hiệu quả tốt nhất là khi khi độ dài của bóng cơ thể ngắn hơn chiều cao là thời điểm thích hợp nên phơi nắng. Tia UVB là loại tia duy nhất có tác dụng kích thích tiền chất vitamin D3.

Người mắc bệnh mạn tính càng không nên tự ý bỏ điều trị để phơi nắng

Một trong những rủi ro lớn nhất của trào lưu này không chỉ nằm ở tổn thương da mà còn ở khả năng khiến người bệnh trì hoãn điều trị. Khi tin rằng phơi nắng có thể giải quyết tận gốc bệnh lý, một số người có thể tự ý giảm thuốc, ngừng điều trị hoặc bỏ qua những dấu hiệu cần được thăm khám.

Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng nhấn mạnh người bệnh không nên tự thay thế phác đồ bằng việc phơi nắng theo kinh nghiệm truyền miệng. Người đang điều trị bệnh cũng cần lưu ý rằng, có một số loại thuốc có thể làm tăng độ nhạy cảm của da với ánh sáng. Các thuốc thuộc một số nhóm kháng sinh, thuốc chống viêm, thuốc tim mạch hoặc thuốc điều trị bệnh da liễu có thể gây phản ứng khi tiếp xúc với tia UV. Mức độ nguy cơ phụ thuộc vào từng hoạt chất, liều dùng và tình trạng sức khỏe. Vì vậy, người đang sử dụng thuốc nên đọc kỹ hướng dẫn, hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về nguy cơ nhạy cảm ánh sáng và cách bảo vệ da, thay vì tự ngừng thuốc.

Những người mắc lupus ban đỏ hoặc có tiền sử ung thư da cũng cần đặc biệt thận trọng khi tiếp xúc với ánh nắng. Với người có nguy cơ thiếu vitamin D nhưng đồng thời cần hạn chế tia UV, bác sĩ có thể tư vấn phương án bổ sung phù hợp, thay vì khuyến khích tự phơi nắng kéo dài.