Vì sao giáo viên mầm non chỉ cần nhìn qua cũng nhận ra đứa trẻ nào thường xuyên bị cha mẹ quát mắng ở nhà?

Chúng ta thường nghĩ rằng sau khi quát mắng con, mọi chuyện rồi sẽ qua, trẻ còn nhỏ nên cũng chẳng để bụng. Nhưng thực tế, những đứa trẻ lớn lên trong tiếng quát mắng không phải là không ghi nhớ. Chúng có thể âm thầm khắc sâu những tổn thương ấy vào tiềm thức, để rồi dần hình thành cảm giác tự ti, dễ nóng giận hoặc thói quen làm hài lòng người khác.

Một giáo viên mầm non cho biết, chỉ cần nhìn qua cũng có thể nhận ra đứa trẻ nào thường xuyên bị cha mẹ quát mắng ở nhà. Nếu có dịp tiếp xúc với nhiều đứa trẻ, bạn sẽ nhận ra điều cô ấy nói không phải không có cơ sở.

Những đứa trẻ thường xuyên bị quát mắng ở nhà có thể bộc lộ một số đặc điểm sau:

1. Ánh mắt thường né tránh khi nói chuyện

Người ta thường nói đôi mắt của trẻ biết nói. Điều này quả thực không sai. Những đứa trẻ được đối xử dịu dàng ở nhà thường nhìn người đối diện bằng ánh mắt trong veo, lanh lợi và đầy tự nhiên. Chúng có thể thoải mái nói với cô giáo: “Cô ơi, con muốn chơi món đồ chơi kia”; “Cô ơi, con muốn ăn thêm một cái nữa”; “Cô ơi, bạn ấy không chơi với con”.

Trong khi đó, một số đứa trẻ thường xuyên bị quát mắng lại có xu hướng né tránh ánh mắt khi trò chuyện. Các em có thể cúi đầu, hoặc liên tục nhìn quanh, nhìn lên trần nhà, nhìn những bạn khác nhưng không nhìn thẳng vào người đang nói chuyện với mình. Khi cô giáo ngồi xuống ngang tầm mắt để trò chuyện, trẻ có thể trở nên căng thẳng, liên tục chớp mắt.

Một giáo viên kể lớp cô từng có một cậu bé khiến cô đặc biệt thương. Dù đang chơi đồ chơi, cậu bé vẫn luôn để ý đến cô giáo bằng khóe mắt. Có lần, cô chỉ vô tình đi ngang qua và đưa tay lên gãi đầu, cậu bé đã lập tức đặt món đồ chơi đang cầm xuống. Bởi trong suy nghĩ của em, có lẽ người lớn sắp sửa đánh mình.

Những đứa trẻ như vậy không đơn giản chỉ là nhút nhát. Có thể các em đã quá sợ hãi, đến mức hình thành phản ứng tự bảo vệ sau thời gian dài thường xuyên bị quát mắng.

2. Luôn có thói quen thanh minh, chứng minh mình vô tội

Khi làm đổ cốc nước hay vô tình làm đổ tháp xếp hình, phản ứng thường thấy của trẻ là ngẩn người một lúc rồi tìm cách giải thích. Có em sẽ chỉ vào bạn bên cạnh và nói: “Bạn ấy làm đấy!”. Nhưng với những đứa trẻ thường xuyên bị quát mắng, phản ứng đầu tiên đôi khi lại là: “Không phải con!”. Thậm chí, trước khi cô giáo kịp hỏi chuyện gì xảy ra, trẻ đã vội vàng giải thích: “Cô ơi, không phải con đâu, thật sự không phải con làm!”.

Điều đáng chú ý là những đứa trẻ này chưa chắc đã đổ lỗi cho người khác. Các em chỉ cố gắng hết sức để chứng minh mình không làm sai. Trong khi đó, cô giáo thậm chí còn chưa hề trách cứ hay quy lỗi cho ai.

Vì sao trẻ lại phản ứng như vậy? Theo cách lý giải của tác giả, đó là bởi trẻ đã quá sợ những trận quát mắng ở nhà. Khi có chuyện xảy ra, các em hình thành phản xạ phải lập tức phủ nhận trách nhiệm, nếu không sẽ phải đối mặt với một trận giận dữ.

Việc liên tục thanh minh trở thành cách trẻ tự bảo vệ mình.

3. Có xu hướng làm hài lòng người khác

Những đứa trẻ thường xuyên bị quát mắng đôi khi lại là những em được xem là “ngoan ngoãn, hiểu chuyện” nhất lớp. Nhưng đó có thể là kiểu ngoan ngoãn khiến người lớn phải suy nghĩ. Khi bị bạn giành mất đồ chơi, trẻ chỉ lặng lẽ rụt tay lại và nói: “Thôi, bạn chơi đi”. Khi bị bạn đánh, trẻ lại quay sang an ủi đối phương: “Mình biết bạn không cố ý đâu”.

Nhiều cha mẹ còn lấy đó làm tự hào, khen con mình ngoan, biết nhường nhịn và hiểu chuyện.

Nhưng đôi khi đó không phải sự hiểu chuyện hay rộng lượng thực sự. Trẻ hành xử như vậy chỉ vì sợ hãi. Các em sợ xảy ra xung đột, sợ bị người khác nổi giận. Trong đầu trẻ chỉ có một suy nghĩ: Chỉ cần mình làm cho mọi người vui vẻ thì sẽ không ai quát mắng mình nữa.

Ngay cả khi muốn cười, trẻ cũng phải nhìn sắc mặt người lớn trước. Chỉ khi xác nhận người lớn đang vui vẻ, các em mới dám cười theo. Điều đáng nói là nhiều cha mẹ lại gọi khả năng quan sát sắc mặt người khác, biết lựa lời để ứng xử ấy là “EQ cao”. Nhưng đó có thể không phải biểu hiện của trí tuệ cảm xúc tốt. Đôi khi, đó chỉ là cách trẻ học được để thích nghi với môi trường thường xuyên có tiếng quát mắng.

Có cha mẹ sẽ nói: “Con tôi chỉ nghe lời khi bị quát. Không quát thì chẳng chịu làm gì cả”. Nhưng điều người lớn nhìn thấy có thể chỉ là sự nghe lời bên ngoài. Cha mẹ là người lớn, còn trẻ chỉ là một đứa trẻ. Khi không có lựa chọn nào khác, các em có thể đành thuận theo, nuốt những cảm xúc tiêu cực vào trong lòng.

Là người trưởng thành, chúng ta biết kiềm chế cảm xúc ở nơi làm việc, biết giữ chừng mực trong các mối quan hệ xã hội. Vậy tại sao lại để dành những lời nói và thái độ gay gắt nhất cho đứa trẻ không có khả năng phản kháng, nhưng luôn yêu thương chúng ta vô điều kiện?

Hãy bắt đầu từ hôm nay, học cách trò chuyện tử tế và yêu thương con đúng cách. Nếu cảm thấy bản thân sắp không kiểm soát được cảm xúc và muốn quát mắng con, hãy chủ động tạm dừng cuộc trò chuyện, rời khỏi tình huống trong chốc lát để bình tĩnh lại. Giáo dục bằng sự dịu dàng nhưng kiên định mới là cách giáo dục tốt nhất.