Tuổi 40 tưởng còn khỏe lại là lúc bệnh mạn tính bắt đầu

Anh Hoàng, 42 tuổi, nhân viên văn phòng ở Hà Nội, bước vào buổi khám sức khỏe định kỳ với tâm thế của một người “không có gì đáng lo”. Anh không hút thuốc, hiếm khi uống rượu bia, chưa từng mắc bệnh mạn tính và vẫn đi làm đều đặn mỗi ngày.

Nhưng kết quả tại Bệnh viện Quân y 103 khiến anh chết lặng. Huyết áp ở mức 145/92 mmHg, tương ứng tăng huyết áp giai đoạn 1. Các xét nghiệm tiếp theo cho thấy mỡ máu tăng, men gan cao, chỉ số BMI vượt ngưỡng.

“Tôi không hề thấy cơ thể có dấu hiệu bất thường. Nghĩ mình chỉ hơi béo lên vì tuổi tác“, anh kể.

Khi bác sĩ hỏi kỹ hơn về sinh hoạt hằng ngày, anh mới nhận ra mình đang sống theo cách dễ dẫn tới bệnh mạn tính: sáng ăn vội mì gói hoặc bánh mì, ngồi trước màn hình máy tính 8-10 tiếng, uống cà phê nhiều hơn nước lọc, thường xuyên thức khuya chạy deadline và hầu như không tập luyện. Chiếc bụng ngày một lớn lên nhưng anh chỉ nghĩ đó là dấu hiệu của tuổi trung niên.

Câu chuyện của anh Hoàng đang trở nên quen thuộc tại các phòng khám. Không ít người chỉ phát hiện tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu hay tiền đái tháo đường sau một đợt khám sức khỏe định kỳ, dù trước đó vẫn cảm thấy hoàn toàn khỏe mạnh.

Theo các bác sĩ, tuổi 40 là giai đoạn nhiều bệnh mạn tính bắt đầu hình thành nhưng diễn tiến âm thầm. Tăng huyết áp, đái tháo đường, gan nhiễm mỡ, bệnh tim mạch hay suy thận thường không gây triệu chứng rõ ràng trong nhiều năm. Đến khi xuất hiện dấu hiệu, bệnh có thể đã gây tổn thương không thể hồi phục.

Trong khi tuổi thọ người Việt ngày càng tăng, nhiều người vẫn giữ thói quen “có bệnh mới đi khám”. Cách tiếp cận này khiến không ít trường hợp bỏ lỡ giai đoạn vàng để can thiệp, khi việc thay đổi lối sống vẫn có thể ngăn bệnh tiến triển.

Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học Dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, sau tuổi 40, điều quan trọng không phải chờ bệnh xuất hiện mà là chủ động quản lý sức khỏe. Đây vẫn là thời điểm đủ sớm để thay đổi quỹ đạo sức khỏe trong nhiều thập kỷ tiếp theo.

Một trong những chỉ số cần theo dõi đầu tiên là huyết áp. Tăng huyết áp được gọi là “kẻ giết người thầm lặng” vì hiếm khi gây triệu chứng nhưng làm tăng nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim và suy thận.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới, huyết áp dưới 120/80 mmHg là bình thường, từ 140/90 mmHg trở lên được xác định là tăng huyết áp. Người từ 40 tuổi nên đo huyết áp ít nhất mỗi năm một lần; nếu thừa cân, ít vận động hoặc thường xuyên uống rượu bia, cần kiểm tra thường xuyên hơn.

Đường huyết cũng không nên bỏ qua. Đái tháo đường type 2 ngày càng gặp ở người trẻ hơn, đặc biệt ở những người thừa cân, ngủ ít, ít vận động hoặc ăn uống thiếu điều độ. Đường huyết lúc đói dưới 5,6 mmol/L được coi là bình thường; từ 5,6 đến dưới 7 mmol/L là tiền đái tháo đường; từ 7 mmol/L trở lên cần được bác sĩ đánh giá thêm. Xét nghiệm HbA1c giúp phản ánh mức đường huyết trung bình trong 2-3 tháng gần nhất, hỗ trợ phát hiện bệnh từ sớm.

Mỡ máu cũng cần được kiểm tra định kỳ. Ngay cả người có cân nặng bình thường vẫn có thể tích tụ mỡ nội tạng hoặc rối loạn lipid máu. Cholesterol toàn phần nên dưới 5,2 mmol/L, LDL-cholesterol dưới 3 mmol/L và triglyceride dưới 1,7 mmol/L để giảm nguy cơ xơ vữa động mạch.

Gan và thận cũng là hai cơ quan dễ bị tổn thương bởi chế độ ăn nhiều tinh bột, rượu bia, béo phì hoặc kháng insulin. Các xét nghiệm men gan, creatinine, eGFR cùng siêu âm bụng giúp phát hiện bất thường ngay từ khi chưa có triệu chứng.

Theo bác sĩ Hoàng, những con số trên phiếu xét nghiệm chỉ cho thấy nguy cơ. Điều quyết định sức khỏe lâu dài vẫn là lối sống.

Người sau 40 tuổi nên duy trì vận động hằng ngày bằng đi bộ, leo cầu thang hoặc các bài tập sức mạnh để hạn chế mất khối cơ theo tuổi. Chế độ ăn cần ưu tiên rau xanh, cá, đậu, các loại hạt và thực phẩm ít chế biến; đồng thời giảm đồ ngọt, thức ăn nhanh, rượu bia và thói quen ăn khuya. Ngủ đủ giấc, kiểm soát căng thẳng và giữ cân nặng hợp lý cũng quan trọng không kém.

“ 40 tuổi không phải điểm bắt đầu của tuổi già, mà là cột mốc quyết định sức khỏe những năm sau. Người chuẩn bị sớm sẽ có nhiều cơ hội bước vào tuổi già khỏe mạnh hơn “, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng nói.