"Tôi bao nhiêu tuổi mà phải đi khám mất trí nhớ?" và câu chuyện đau lòng đằng sau việc từ chối đi khám của các cụ
Một số người xem suy giảm trí nhớ là hệ quả tất yếu của quá trình lão hóa. Các nhà nghiên cứu gọi cách nhìn nhận này là "tự phân biệt đối xử vì tuổi tác".
Khi thấy cha mẹ ngày càng hay quên, nhiều người con muốn đưa bố mẹ đi khám nhưng lại nhận về câu trả lời: "Già đến tuổi này rồi, còn khám sa sút trí tuệ làm gì?" hay "Tôi bao nhiêu tuổi mà phải đi khám mất trí nhớ?". Không ít gia đình vì thế rơi vào cảnh tranh cãi, dù mục đích ban đầu chỉ là lo lắng cho sức khỏe của người thân.
Theo bác sĩ nội khoa lão khoa Phó Dụ Tường (tại Đài Loan, trung Quốc), một nghiên cứu tại Singapore đã chỉ ra nhiều nguyên nhân khiến người cao tuổi từ chối sàng lọc nhận thức, trong đó đáng chú ý là tâm lý tự phân biệt đối xử vì tuổi tác – cho rằng trí nhớ suy giảm là điều tất yếu khi về già và không cần thiết phải kiểm tra.

Nghiên cứu cho thấy lý do người lớn tuổi từ chối tầm soát bệnh tật thực chất là do "tự kỳ thị tuổi tác"
Theo bác sĩ Phó Dụ Tường, một nghiên cứu tại Singapore được công bố vào cuối tháng 8 năm nay trên tạp chí The Gerontologist đã tiến hành 6 buổi thảo luận nhóm với 44 người cao tuổi từ 64-87 tuổi, đang sống trong cộng đồng và chưa được chẩn đoán mắc sa sút trí tuệ. Các nhà nghiên cứu tìm hiểu sâu hơn về cách những người này nhìn nhận căn bệnh cũng như lý do họ đồng ý hoặc từ chối sàng lọc.
Kết quả cho thấy, bên cạnh những nguyên nhân thường gặp như sợ được chẩn đoán mắc bệnh, lo ngại tốn kém chi phí hoặc mất quyền tự chủ, một số người cao tuổi cho rằng: "Sống được đến tuổi này đã là may mắn rồi, không cần thiết phải kiểm tra nữa". Trong khi đó, một số người khác xem suy giảm trí nhớ là hệ quả tất yếu của quá trình lão hóa. Các nhà nghiên cứu gọi cách nhìn nhận này là "tự phân biệt đối xử vì tuổi tác".

Nghiên cứu chỉ ra rằng người lớn tuổi biết bệnh này nghiêm trọng nhưng tin rằng việc khám bệnh là vô ích
Theo bác sĩ Phó Dụ Tường, nghiên cứu còn cho thấy người cao tuổi không hẳn thiếu hiểu biết về mức độ nghiêm trọng của sa sút trí tuệ. Một số người hiểu căn bệnh có thể ảnh hưởng đến cuộc sống, nhưng vẫn nghĩ rằng: "Đằng nào cũng không chữa khỏi, biết bệnh thì có ích gì?". Khi gia đình liên tục nhấn mạnh rằng "phát hiện sớm sẽ tốt hơn", điều người cao tuổi có thể cảm nhận lại là "vừa tốn tiền, vừa bị gắn mác mắc bệnh". Hai bên vì thế không thực sự thấu hiểu quan điểm của nhau.
Tuy nhiên, bác sĩ cũng lưu ý nghiên cứu định tính này chỉ được thực hiện với 44 người tại Singapore, nên không thể dùng kết quả để ước tính có bao nhiêu người cao tuổi ở Đài Loan có suy nghĩ tương tự. Nghiên cứu cũng không chứng minh được rằng tâm lý "tự phân biệt đối xử vì tuổi tác" trực tiếp dẫn đến chậm trễ chẩn đoán. Trên thực tế, quyết định từ chối sàng lọc còn chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố như sự hỗ trợ từ gia đình, chi phí và nỗi lo bị kỳ thị, chứ không xuất phát từ một nguyên nhân duy nhất.

Việc đánh giá sớm có giá trị không chỉ đối với việc điều trị
Bác sĩ Phó Dụ Tường nhấn mạnh, giá trị của việc đánh giá sớm không đơn thuần nằm ở việc có thể chữa khỏi sa sút trí tuệ hay không. Thông qua quá trình đánh giá, bác sĩ có thể xác định nguyên nhân gây ra những thay đổi về nhận thức, xem xét liệu có vấn đề nào khác có thể can thiệp hay không, đồng thời giúp người cao tuổi có cơ hội tham gia vào việc lên kế hoạch chăm sóc cho bản thân trong tương lai.
Làm thế nào để trò chuyện với người cao tuổi về việc đánh giá nhận thức? Đừng áp đặt
Nếu người thân nói rằng "Tôi già thế này rồi, không cần kiểm tra đâu", gia đình không nên lập tức phản bác rằng "Ông/bà chỉ sợ mình bị sa sút trí tuệ thôi". Thay vào đó, hãy thử hỏi một cách nhẹ nhàng: "Ông/bà lo rằng nếu phát hiện bệnh cũng không chữa được, hay lo sau này mình không còn được tự quyết định mọi việc?".

Sau đó, hãy giải thích rằng đánh giá nhận thức không đồng nghĩa với việc lập tức bị chẩn đoán mắc bệnh, cũng không có nghĩa là người cao tuổi sẽ mất đi quyền lựa chọn của mình. Nếu những thay đổi về trí nhớ và khả năng nhận thức diễn ra liên tục, cả gia đình có thể cùng đến cơ sở y tế để được thăm khám và tìm hiểu nguyên nhân.
Không phải mọi biểu hiện hay quên đều là dấu hiệu của sa sút trí tuệ. Tuy nhiên, nếu người cao tuổi liên tục hỏi đi hỏi lại cùng một câu, bị lạc trên những tuyến đường vốn quen thuộc, hoặc gặp khó khăn rõ rệt khi quản lý tiền bạc và thực hiện các hoạt động thường ngày, gia đình nên ghi nhận những thay đổi này và tìm kiếm đánh giá chuyên môn.
Tôn trọng người cao tuổi không có nghĩa là ép họ đi kiểm tra, mà là giúp họ hiểu rằng dù ở bất kỳ độ tuổi nào, mỗi người vẫn có quyền được biết và chủ động quyết định những vấn đề liên quan đến sức khỏe của mình.