Phụ nữ ngoài 30 đua nhau dùng retinol chống lão hóa: Bác sĩ da liễu tiết lộ chỉ ra sai lầm nhiều người mắc

ThS.BS.CKII Nguyễn Phương Thảo (Giám đốc Chuyên môn Hệ thống Phòng khám Da liễu - Thẩm mỹ Pensilia) sẽ giải thích retinol tác động lên làn da như thế nào, liệu nồng độ cao có đồng nghĩa với hiệu quả cao, những sai lầm thường gặp và cách sử dụng hoạt chất này an toàn, phù hợp với từng tình trạng da.

PV: Thưa BS Thảo, retinol đã xuất hiện rất lâu trong ngành da liễu. Vậy thực chất hoạt chất này tác động lên làn da như thế nào mà vẫn được sử dụng rộng rãi đến hiện nay?

ThS.BS.CKII Nguyễn Phương Thảo: Retinol thuộc nhóm retinoid - các dẫn xuất của vitamin A được nghiên cứu và ứng dụng trong da liễu từ nhiều thập kỷ. Đây không phải là một hoạt chất chỉ có tác dụng “chống lão hóa” như nhiều người vẫn nghĩ. Khi được sử dụng phù hợp, retinol có thể tác động đến quá trình thay mới của tế bào da, từ đó hỗ trợ cải thiện bề mặt và kết cấu da. Hoạt chất này cũng liên quan đến các quá trình sinh học ở lớp hạ bì, trong đó có collagen, vì vậy được ứng dụng trong việc cải thiện các dấu hiệu lão hóa như nếp nhăn nhỏ, da kém mịn màng hay không đều màu.

Retinol cũng được sử dụng trong chăm sóc da mụn nhờ khả năng tác động đến quá trình sừng hóa và tình trạng bít tắc nang lông. Điểm quan trọng là retinol không hoạt động theo kiểu “bôi vào là da lập tức đẹp hơn”. Đây là một hoạt chất cần thời gian để tác động lên các quá trình sinh học của da. Vì vậy, hiệu quả nên được nhìn nhận theo quá trình thay vì chỉ dựa vào cảm giác trên bề mặt da.

Các tài liệu da liễu cũng ghi nhận retinoid có thể thúc đẩy quá trình thay mới tế bào bề mặt và hỗ trợ collagen, qua đó cải thiện một số biểu hiện như nếp nhăn nhỏ, sắc tố và kết cấu da.

PV: Một trong những quan niệm phổ biến nhất là retinol càng cao thì hiệu quả trẻ hóa càng nhanh. Quan niệm này có đúng không, thưa bác sĩ?

BS Thảo: Không nên hiểu đơn giản rằng cứ tăng nồng độ retinol là sẽ tăng hiệu quả tương ứng. Với retinol, điều quan trọng không chỉ nằm ở con số phần trăm được ghi trên bao bì mà còn ở độ ổn định của hoạt chất, khả năng đưa hoạt chất đến da, mức độ da có thể dung nạp và cách hoạt chất được giải phóng.

Một công thức có nồng độ cao nhưng khiến da kích ứng mạnh, phải giảm tần suất hoặc ngừng sử dụng thì chưa chắc mang lại hiệu quả tốt hơn trong thực tế. Ngược lại, một sản phẩm có khả năng đưa retinol đến da một cách ổn định, có kiểm soát và được sử dụng đều đặn có thể phù hợp hơn với quá trình chăm sóc lâu dài.

Trong các công thức retinol hiện đại, vì vậy, xu hướng không chỉ là tăng nồng độ mà còn chú trọng đến độ ổn định, khả năng bảo vệ hoạt chất và các cơ chế giải phóng có kiểm soát.

PV: Vậy việc da đỏ, rát hoặc bong tróc nhiều có phải dấu hiệu retinol đang hoạt động tốt không?

BS Thảo: Đây là một hiểu lầm khá phổ biến. Kích ứng không phải là thước đo để đánh giá retinol có hiệu quả hay không. Khi sử dụng nồng độ hoặc tần suất không phù hợp, da có thể xuất hiện tình trạng đỏ, khô, châm chích hoặc bong tróc. Nếu mức độ kích ứng quá nhiều, hàng rào bảo vệ da có thể bị ảnh hưởng và người dùng cũng khó duy trì việc sử dụng đều đặn.

Có thể hình dung đây là một “domino”: dùng quá mạnh có thể dẫn đến kích ứng; kích ứng khiến da khó chịu; người dùng phải giảm tần suất hoặc ngừng sản phẩm. Khi đó, mục tiêu ban đầu là duy trì một quá trình chăm sóc da lâu dài lại bị gián đoạn.

Vì vậy, không nên lấy cảm giác “càng rát, càng bong” để chứng minh rằng retinol đang phát huy tác dụng.

PV: Theo BS Thảo, đâu là những sai lầm phổ biến nhất khi bắt đầu sử dụng retinol?

BS Thảo: Sai lầm đầu tiên là quá nóng vội. Nhiều người mới sử dụng đã chọn nồng độ cao hoặc dùng với tần suất dày vì mong muốn nhìn thấy kết quả nhanh.

Thứ hai là tự đánh giá hiệu quả thông qua tình trạng bong tróc. Khi thấy da bong nhiều, người dùng lại cho rằng mình đang “đẩy da” tốt và tiếp tục tăng lượng hoặc tăng tần suất sử dụng. Trong khi đó, da đang phản ứng với mức độ tác động quá mạnh.

Sai lầm tiếp theo là không quan tâm đến tình trạng hàng rào bảo vệ da. Nếu da đang khô, nhạy cảm hoặc kích ứng mà vẫn liên tục sử dụng các hoạt chất mạnh, tình trạng khó chịu có thể kéo dài.

Ngoài ra, việc phối hợp quá nhiều sản phẩm có khả năng gây kích ứng trong cùng một thời điểm cũng là điều cần lưu ý. Người dùng không nên chỉ quan tâm đến retinol mà bỏ qua toàn bộ “bối cảnh” của routine chăm sóc da.

Cuối cùng là bỏ qua yếu tố bảo vệ da ban ngày. Retinoid có thể khiến da nhạy cảm hơn với ánh nắng, vì vậy chống nắng là một phần quan trọng khi sử dụng. Các hướng dẫn da liễu cũng thường khuyến nghị bắt đầu từ từ, sử dụng vào buổi tối và kết hợp bảo vệ da khỏi ánh nắng.

PV: Vậy với một người lần đầu sử dụng retinol, bác sĩ thường khuyên bắt đầu như thế nào?

BS Thảo: Nguyên tắc quan trọng nhất là bắt đầu từ từ và quan sát khả năng dung nạp của da.

Không nên mặc định rằng đã sử dụng retinol thì phải dùng mỗi ngày. Với người mới bắt đầu, có thể sử dụng với tần suất thấp rồi tăng dần khi da đã thích nghi, thay vì ngay lập tức sử dụng với tần suất cao.

Retinol thường được sử dụng vào buổi tối. Sau đó cần chú trọng dưỡng ẩm để hỗ trợ hàng rào bảo vệ da và chống nắng đầy đủ vào ban ngày.

Một điều nữa là nên quan sát phản ứng của da. Nếu chỉ có cảm giác hơi khô hoặc khó chịu nhẹ trong giai đoạn đầu, có thể điều chỉnh tần suất và routine chăm sóc để da thích nghi. Nhưng nếu da đỏ rát nhiều, viêm, bong tróc nghiêm trọng hoặc tình trạng kéo dài, không nên cố chịu đựng với suy nghĩ “càng kích ứng càng hiệu quả”.

Trong trường hợp đó, nên tạm dừng hoặc giảm tần suất và tìm sự tư vấn của bác sĩ da liễu để xác định nguyên nhân.

PV: Có phải ai cũng có thể sử dụng retinol? Những trường hợp nào nên tránh hoặc cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng?

BS Thảo: Retinol không phải hoạt chất phù hợp với mọi làn da và mọi thời điểm.

Những người đang có tình trạng da rất khô, đỏ, viêm hoặc hàng rào bảo vệ da đang tổn thương cần thận trọng, bởi Retinoid có thể làm tình trạng kích ứng trở nên rõ rệt hơn. Với những trường hợp bệnh lý da cụ thể, đặc biệt là khi đang có tình trạng viêm hoặc tổn thương da, nên được bác sĩ đánh giá trước khi tự sử dụng.

Một trường hợp đặc biệt quan trọng là phụ nữ đang mang thai hoặc có kế hoạch mang thai. Các nguồn da liễu hiện khuyến cáo tránh sử dụng retinoid trong thai kỳ, bao gồm các sản phẩm chăm sóc da chứa retinol. Nếu đang mang thai hoặc chuẩn bị mang thai, nên trao đổi với bác sĩ để lựa chọn routine phù hợp.

Ngoài ra, những người đang sử dụng thuốc điều trị da liễu hoặc có bệnh lý da nền cũng không nên tự ý đưa retinol vào routine mà không kiểm tra khả năng phối hợp.

PV: Với những người không dung nạp retinol hoặc không thể sử dụng retinol, họ có nhất thiết phải từ bỏ mục tiêu cải thiện lão hóa da không, thưa bác sĩ?

BS Thảo: Không. Retinol là một trong những hoạt chất có nhiều bằng chứng và được sử dụng rộng rãi, nhưng không có nghĩa đây là lựa chọn duy nhất.

Điều quan trọng trước tiên là xác định mục tiêu mà người đó muốn cải thiện: mụn, sắc tố, kết cấu da, nếp nhăn, tình trạng da xỉn màu hay hàng rào bảo vệ da.

Từ mục tiêu đó, bác sĩ có thể cân nhắc những nhóm hoạt chất hoặc phương pháp khác phù hợp hơn với tình trạng da và khả năng dung nạp của từng người. Có trường hợp chỉ cần tập trung vào làm sạch dịu nhẹ, dưỡng ẩm và chống nắng; có trường hợp có thể cân nhắc những hoạt chất khác như vitamin C, azelaic acid hoặc các phương pháp điều trị da liễu chuyên sâu tùy vấn đề.

Không nên cố tìm một hoạt chất khác để “thay thế retinol 1:1”, bởi mỗi hoạt chất có cơ chế tác động, ưu điểm và giới hạn riêng.

PV: Vậy nếu chỉ được đưa ra một lời khuyên ngắn gọn cho người đang muốn bắt đầu retinol, bác sĩ sẽ nhắn nhủ điều gì?

BS Thảo: Đừng bắt đầu bằng câu hỏi “retinol bao nhiêu phần trăm là mạnh nhất?”, mà hãy bắt đầu bằng câu hỏi “Làn da của tôi đang ở trạng thái nào và tôi có thể dung nạp retinol đến đâu?”.

Một routine tốt không phải là routine khiến da phản ứng mạnh nhất mà là routine mà bạn có thể duy trì ổn định trong thời gian dài.

Retinol đã có lịch sử nghiên cứu và ứng dụng lâu dài trong da liễu, nhưng hiệu quả của hoạt chất này phụ thuộc rất nhiều vào cách sử dụng. Vì vậy, thay vì chạy theo nồng độ cao hoặc cố tạo ra cảm giác bong tróc, người dùng nên ưu tiên sự phù hợp, khả năng dung nạp và tính đều đặn.

Đặc biệt, nếu da đang có vấn đề, đang sử dụng các thuốc điều trị khác hoặc thuộc nhóm không nên dùng Retinoid, việc tham khảo bác sĩ da liễu trước khi bắt đầu sẽ giúp hạn chế những phản ứng không mong muốn và lựa chọn được hướng chăm sóc phù hợp hơn.

Cảm ơn bác sĩ vì đã dành thời gian trả lời phỏng vấn!