Những người “thắp sáng” mùa trăng 2026: Khi nghệ nhân làng nghề mang di sản vào học đường, giữ hồn dân gian gửi gắm vào thế hệ tương lai

‏Khi đôi bàn tay già nua kể chuyện về một mùa Trung thu xưa‏

‏Có những giá trị văn hóa không nằm trong sách vở, cũng không dễ dàng truyền lại chỉ bằng lời kể. Chúng được lưu giữ trong từng động tác của người thợ, trong cách một nan tre được uốn cong, một mẩu giấy được cắt, một viên bột được nhào nặn hay một nhúm đất thó được vuốt thành hình hài.‏

‏Trong chiến dịch ‏ ‏"Trăng sáng muôn nơi"‏ ‏ - ‏ ‏chương trình Trung Thu thường niên được sáng kiến bởi Bộ Chỉ huy Quân sự TP. Đà Nẵng, Quỹ Thiện Nhân và VCCorp, phối hợp cùng Thành đoàn TP. Đà Nẵng, Social Impact với sự tham gia của các đơn vị truyền thông, sáng tạo và các doanh nghiệp đồng hành - ‏ ‏những giá trị ấy đã có cơ hội bước ra khỏi không gian làng nghề để đến gần hơn với học sinh. ‏

‏Năm nghệ nhân, năm câu chuyện, năm dòng đồ chơi dân gian khác nhau nhưng cùng gặp nhau ở một điểm: Mong muốn để trẻ em hôm nay không chỉ biết đến Trung thu qua những món đồ chơi hiện đại, mà còn được chạm tay vào những giá trị đã nuôi dưỡng ký ức tuổi thơ của nhiều thế hệ người Việt.‏

‏Nghệ nhân ‏ ‏Nguyễn Thị Tuyến‏ ‏ và những ngôi sao gửi lại ký ức tuổi thơ‏

‏Trong sắc màu rực rỡ của mùa trăng, chiếc đèn ông sao có lẽ là hình ảnh quen thuộc với nhiều thế hệ người Việt. Nhưng để tạo nên một chiếc đèn hoàn chỉnh bằng những nguyên liệu giản dị lại là cả một câu chuyện về sự khéo léo và bền bỉ.‏

‏Nghệ nhân ‏ ‏Nguyễn Thị Tuyến‏ ‏, người gắn bó với nghề làm đèn ông sao ở làng Hậu Ái, Hà Nội, là một trong những người dành nhiều tâm huyết để gìn giữ món đồ chơi Trung thu truyền thống này. ‏

‏Trong chiến dịch Trăng sáng muôn nơi 2026, nghệ nhân Tuyến cùng các em nhỏ Trường Mầm non Làng An tự tay làm những chiếc đèn ông sao. Từ những vật liệu tưởng như đơn giản, dưới sự hướng dẫn của người nghệ nhân, các em được tự mình thực hiện từng công đoạn để tạo nên chiếc đèn mang dấu ấn riêng.‏

‏Với trẻ nhỏ, đó có thể là niềm vui khi tự làm được một món đồ chơi. Với nghệ nhân, đó lại là cơ hội để một kỹ năng được trao truyền, một ký ức được kể lại và một nghề truyền thống có thêm những người biết đến, yêu mến.‏

‏Nghệ nhân Nguyễn Văn Thành - đưa tò he từ ký ức làng quê vào lớp học‏

‏Nếu đèn ông sao gợi lên ánh sáng của đêm rằm, thì tò he lại mang đến một thế giới dân gian đầy màu sắc. Những con vật, nhân vật quen thuộc được tạo hình từ bột nếp dưới bàn tay người nghệ nhân trở thành một phần ký ức tuổi thơ của nhiều người Việt.‏

‏Nghệ nhân Ưu tú ‏ ‏Nguyễn Văn Thành‏ ‏, người con của làng tò he Xuân La, Phú Xuyên, Hà Nội, đã dành hơn ba thập kỷ gắn bó với nghề. Với ông Thành, tò he không chỉ là món đồ chơi. Đó còn là sợi dây nối quá khứ với hiện tại. Bởi vậy, truyền nghề cho trẻ không đơn giản là dạy cách nặn một con vật hay một nhân vật. ‏

‏Quan trọng hơn, đó là giúp các em hiểu rằng phía sau một món đồ chơi nhỏ bé là câu chuyện về làng quê, về nguyên liệu, về bàn tay người thợ và về một nét văn hóa được truyền qua nhiều thế hệ.‏

‏Trong buổi trải nghiệm tại Trường Dewey Cầu Giấy, những kỹ thuật tưởng chừng chỉ có thể học trong làng nghề được nghệ nhân Thành đưa vào không gian lớp học một cách gần gũi. Trẻ được quan sát, được nghe kể về tò he rồi tự tay tạo nên những hình hài đầu tiên.‏

‏Nghệ nhân Nguyễn Văn Quyền và gần 80 năm giữ ánh sáng đèn kéo quân‏

‏Ở làng Đàn Viên, Cao Viên, Thanh Oai, Hà Nội, nghệ nhân Ưu tú ‏ ‏Nguyễn Văn Quyền‏ ‏ đã dành gần 80 năm gắn bó với nghề làm đèn kéo quân. Có lẽ, điều khiến những buổi hướng dẫn của ông trở nên đặc biệt chính là hình ảnh một người nghệ nhân đã dành phần lớn cuộc đời cho một món đồ chơi truyền thống, nay tiếp tục ngồi bên những thế hệ nhỏ tuổi hơn để kể câu chuyện về nó.‏

‏Trong khuôn khổ chương trình, nghệ nhân Nguyễn Văn Quyền mang nghề làm đèn trung thu truyền thống đến gần hơn với học sinh Trường Western Hà Nội. Ở đó, trẻ em có cơ hội quan sát, tìm hiểu và trải nghiệm một món đồ chơi tưởng như chỉ còn trong ký ức.‏

‏Gần 80 năm làm nghề là gần 80 mùa trăng đi qua. Và khi ông kiên nhẫn hướng dẫn trẻ nhỏ, ánh sáng từ chiếc đèn không chỉ lấp lánh trên những tờ giấy đầy màu sắc mà còn như tiếp tục soi sáng một mạch ký ức văn hóa.‏

‏Nghệ nhân Phùng Đình Giáp giữ lại những hình hài từ đất thó Kinh Bắc‏

‏Phỗng đất không đơn thuần là những hình nhân nhỏ bé để đặt trên mâm cỗ Trung thu. Theo nghệ nhân Phùng Đình Giáp - thế hệ thứ 3 trong gia đình có truyền thống nặn phỗng đất - từ xa xưa, ông cha đã gửi gắm vào những hình tượng ấy nhiều điều hay, ý đẹp, những giá trị truyền thống và đạo lý làm người.‏

‏Bởi vậy, khi ông mang nghề đến với học sinh Trường Sentia, những nắm đất thó không còn xa lạ mà bỗng chống được biến hóa thành những món đồ chơi xinh xẻo đầy ấn tượng. Trẻ được nhìn thấy quá trình một khối đất dần biến thành hình hài, được cảm nhận vẻ đẹp của sự mộc mạc và quan trọng hơn, được nghe câu chuyện về một món đồ chơi từng hiện diện trong mâm cỗ Trung thu của người Việt.‏

‏Nghệ nhân Đặng Văn Tiêu cùng trẻ tự tay nặn nên một phần ký ức‏

‏Cùng là tò he nhưng trong không gian Trường Maya, nghệ nhân ‏ ‏Đặng Văn Tiêu‏ ‏ lại mở ra một hành trình trải nghiệm khác. Đến từ làng nghề tò he Phượng Dực, nơi có lịch sử hơn 300 năm, ông đưa các em nhỏ đến gần hơn với nghệ thuật nặn tò he dân gian.‏

‏Không chỉ giới thiệu về làng nghề, nghệ nhân Tiêu còn kể cho học sinh câu chuyện về nguyên liệu, cách làm và quá trình sáng tạo nên những hình thù dân gian. Sau phần giới thiệu, những bàn tay nhỏ bắt đầu tự mình nhào, nặn và tạo hình.‏

‏Không chỉ giữ nghề, mà còn truyền lửa‏

‏Những khoảnh khắc ấy cho thấy sức sống đặc biệt của nghề truyền thống: Di sản không nhất thiết phải được tiếp nhận bằng những bài học dài. Đôi khi, chỉ cần một viên bột mềm trong lòng bàn tay, một chút màu sắc và sự hướng dẫn tận tình của người thợ, trẻ đã có thể bước vào thế giới văn hóa dân gian bằng chính trải nghiệm của mình.‏

‏Từ người nghệ nhân đến đứa trẻ, khoảng cách của thời gian dường như được thu hẹp lại. Một bên là kinh nghiệm được tích lũy qua nhiều năm tháng; một bên là sự tò mò, háo hức của thế hệ mới. Và giữa hai thế hệ là một món đồ chơi nhỏ, nhưng mang theo câu chuyện lớn về văn hóa Việt.‏

‏Bởi nếu một chiếc đèn ông sao được làm ra rồi cất đi, một chiếc tò he được nặn rồi đặt lên kệ hay một bộ phỗng đất chỉ dừng lại ở việc trưng bày, giá trị văn hóa sẽ khó có thể tiếp tục sống trong đời sống hiện đại. Chỉ khi người trẻ được nhìn, được chạm, được làm và được nghe kể, di sản mới thực sự có cơ hội bước tiếp.‏

‏Để rồi khi ánh trăng rằm soi xuống sân trường, những chiếc đèn ông sao, đèn kéo quân, những chú tò he và phỗng đất không chỉ hiện diện như những món đồ chơi. Chúng trở thành những câu chuyện sống động về một Việt Nam giàu truyền thống - được trao từ đôi bàn tay của người giữ nghề sang đôi bàn tay nhỏ bé của thế hệ tương lai.

‏