Nghiên cứu mới phát hiện loại ống hút gây ung thư nhưng nhiều người tưởng "xanh", tưởng "sạch"

Trong làn sóng tẩy chay rác thải nhựa vài năm trở lại đây, chiếc ống hút giấy hay ống hút tre đã nhanh chóng trở thành biểu tượng của lối sống xanh và lành mạnh với nhiều người.

Từ các chuỗi cà phê lớn cho đến những quán nước vỉa hè, việc thay thế chất liệu nhựa bằng các vật liệu thân thiện với môi trường nhận được sự ủng hộ nhiệt tình từ người tiêu dùng. Tuy nhiên, một công trình nghiên cứu y khoa gần đây tại Châu Âu đã dội một gáo nước lạnh vào niềm tin này, hé lộ sự thật đáng ngại về thứ chúng ta vẫn ngậm vào miệng hằng ngày.

Sự thật đằng sau chiếc ống hút ngấm nước

Hồi chuông cảnh báo bắt nguồn từ công trình của Tiến sĩ Thimo Groffen (Đại học Antwerp, Bỉ) cùng nữ nghiên cứu sinh Pauline Boisacq và các cộng sự, công bố chính thức trên tạp chí học thuật uy tín Food Additives & Contaminants: Part A. Nhóm nghiên cứu đã tiến hành phân tích chuyên sâu 39 thương hiệu ống hút thuộc 5 nhóm chất liệu phổ biến trên thị trường.

Kết quả phân tích phòng thí nghiệm khiến giới y khoa ngỡ ngàng: Có tới 18 trong số 20 mẫu ống hút giấy được thử nghiệm (tương đương 90%) cho kết quả dương tính với PFAS, nồng độ tồn dư trung bình ghi nhận ở mức 7,5 ng/g. Đây là tỷ lệ lẫn nồng độ tồn dư cao nhất trong toàn bộ các vật liệu đem ra xét nghiệm.

Các bác sĩ đặc biệt lưu ý về cơ chế phát tán độc tố nguy hiểm: Ống hút giấy ngâm trong chất lỏng càng lâu, liên kết bề mặt càng suy giảm thì lượng PFAS rò rỉ và hòa tan trực tiếp vào đồ uống càng nhiều.

Thực tế, bản chất của giấy là dễ thấm nước và mủn nhão. Để chiếc ống hút có thể trụ vững trong ly nước từ 30 phút đến vài tiếng đồng hồ, các nhà sản xuất buộc phải gia công thêm một lớp phủ bề mặt có khả năng kháng nước và chịu nhiệt. Hợp chất được lựa chọn phổ biến nhất chính là PFAS (Per- and polyfluoroalkyl substances).

Vì sao "hóa chất vĩnh cửu" trong ống hút lại gây ung thư?

Đánh giá về nghiên cứu này, Giáo sư Mariana Fernández Cabrera (Đại học Granada, Tây Ban Nha) cùng các bác sĩ chuyên khoa độc chất y học giải thích rằng, PFAS được mệnh danh là "hóa chất vĩnh cửu" bởi sở hữu cấu trúc liên kết Carbon - Fluorine cực kỳ bền vững. Cấu trúc này mạnh đến mức PFAS hầu như không bao giờ tự phân hủy trong môi trường tự nhiên, đồng thời có khả năng tích tụ sinh học rất cao bên trong cơ thể người qua thời gian dài tiếp xúc.

Các bác sĩ cảnh báo, khi chúng ta dùng ống hút giấy bị rò rỉ PFAS, hóa chất này đi theo đường uống xâm nhập vào hệ tiêu hóa, ngấm vào máu và tích tụ lâu dài tại các cơ quan nội tạng. Tác động độc hại của PFAS lên cơ thể diễn ra âm thầm nhưng để lại hậu quả nghiêm trọng:

- Tấn công hệ nội tiết và miễn dịch: PFAS có cấu trúc tương tự một số hormone trong cơ thể, gây rối loạn chức năng tuyến giáp, ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng sinh sản và làm suy giảm hàng rào miễn dịch tự nhiên.

- Kích hoạt tế bào ung thư: Các bác sĩ nhấn mạnh, nhiều nghiên cứu độc chất học đã chứng minh sự liên quan trực tiếp giữa độc tố PFAS tích tụ trong máu với nguy cơ gia tăng các bệnh ung thư nguy hiểm như ung thư thận, ung thư tinh hoàn, ung thư gan và ung thư tuyến tiền liệt. Hóa chất này làm biến đổi gen, can thiệp vào quá trình tự diệt của các tế bào tổn thương, tạo điều kiện thuận lợi cho các khối u ác tính hình thành và phát triển.

Bảng xếp hạng rủi ro của các chất liệu ống hút

Dựa trên công bố khoa học của Đại học Antwerp (Bỉ), các bác sĩ tổng hợp bảng xếp hạng tỷ lệ phát hiện dư lượng hóa chất độc hại PFAS trên từng nhóm vật liệu như sau:

- Ống hút giấy: 90% số mẫu thử chứa dư lượng PFAS.

- Ống hút tre: 80% số mẫu thử chứa dư lượng PFAS.

- Ống hút nhựa: 75% số mẫu thử chứa dư lượng PFAS.

- Ống hút thủy tinh: 40% số mẫu thử chứa dư lượng PFAS.

- Ống hút thép không gỉ: 0% phát hiện dư lượng PFAS.

Giải thích về con số 80% ở ống hút tre, các bác sĩ cho biết ngay cả vật liệu có nguồn gốc thiên nhiên, nếu trải qua công đoạn ngâm tẩy công nghiệp hoặc phủ thêm lớp gia cố chống mốc và chống thấm, rủi ro nhiễm độc hóa chất vẫn cao không kém đồ nhựa truyền thống.

Vậy dùng ống hút thế nào để bảo vệ sức khỏe?

Từ kết quả kiểm nghiệm, Tiến sĩ Thimo Groffen cùng các chuyên gia y tế khẳng định ống hút thép không gỉ là chất liệu duy nhất đạt tỷ lệ 0% dư lượng PFAS. Sản phẩm này có độ bền cao, không bị biến dạng và không giải phóng hóa chất độc hại vào đồ uống.

Dù vậy, các bác sĩ lưu ý người dùng hai điểm hạn chế vật lý khi sử dụng ống hút kim loại. Thân ống đục gây khó khăn cho việc quan sát vết cặn bẩn bám bên trong nếu không vệ sinh kỹ. Đồng thời, tính dẫn nhiệt cao của kim loại dễ gây tổn thương vùng môi và lưỡi khi uống các loại nước quá nóng.

Để bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình, các bác sĩ khuyến cáo người tiêu dùng nên ưu tiên chọn loại ống hút thép không gỉ đạt tiêu chuẩn dùng trong thực phẩm hoặc y tế như inox 304 hoặc inox 316. Khi mới mua về, bạn nên dùng khăn giấy thấm một ít dầu ăn lau sạch lòng ống để loại bỏ lớp dầu gia công công nghiệp, sau đó rửa lại bằng chất tẩy rửa trung tính hoặc luộc qua nước sôi để tiệt trùng triệt để.

Trong trường hợp không tiện mang theo ống hút cá nhân, các bác sĩ cho rằng lựa chọn uống trực tiếp từ ly vẫn là giải pháp đơn giản và an toàn nhất cho sức khỏe.