Nghi ngại thí sinh gian lận chiếm suất trúng tuyển: Bài toán khó của Bộ GD&ĐT

Những con số biết nói

Nỗi lo ngại của phụ huynh và học sinh cả nước hoàn toàn có cơ sở khi nhìn vào phổ điểm thi của hơn 320 thí sinh Trường THPT Chuyên Tuyên Quang trong kì thi tốt nghiệp THPT năm 2026.

Khi xét 5 tổ hợp có nhiều thí sinh đạt từ 24 điểm trở lên gồm: A00 (Toán, Lí, Hóa), A01 (Toán, Lí, Anh), B00 (Toán, Hóa, Sinh), D01 (Toán, Văn, Anh) và C03 (Toán, Văn, Sử), với nguyên tắc chọn ra tổ hợp có điểm số cao nhất của mỗi thí sinh, kết quả thu được rất đáng chú ý.

Có 299/328 thí sinh của điểm thi này đạt từ 24,0/30 điểm trở lên. Đặc biệt, số thí sinh đạt mức điểm cao từ 27,0-29,5 điểm lên tới 159 em. Đây là mức điểm chuẩn giành suất vào các trường ĐH, ngành học tốp đầu cả nước. Chưa kể, các em còn được cộng thêm điểm ưu tiên khu vực, ưu tiên đối tượng theo quy chế.

Lãnh đạo phòng tuyển sinh của một trường ĐH tại Hà Nội nhận định, nếu sau khi các trường công bố điểm chuẩn mới có kết luận chính thức từ cơ quan chức năng, và trong số thí sinh Chuyên Tuyên Quang trúng tuyển có em bị hủy kết quả do gian lận, tuyển sinh sẽ rơi vào hai tình huống thực tế.

Tình huống thứ nhất, nếu điểm chuẩn của ngành học dưới mức điểm thí sinh đạt được nhờ gian lận, quyền lợi của các thí sinh khác không bị tác động. Tình huống thứ hai, quyền lợi của thí sinh khác sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng nếu điểm số của thí sinh Chuyên Tuyên Quang gian lận bằng đúng điểm chuẩn và trường phải dùng đến tiêu chí phụ (như thứ tự nguyện vọng).

Ví dụ: Ngành A của một trường ĐH lấy điểm chuẩn 25 điểm kèm tiêu chí phụ nguyện vọng đăng kí từ 1 đến 3. Một số thí sinh Chuyên Tuyên Quang đạt 25 điểm nhờ gian lận và đăng kí nguyện vọng 1 vào ngành A sẽ nghiễm nhiên chiếm một số suất đỗ. Nếu không có thí sinh gian lận này, những thí sinh khác đạt đúng 25 điểm nhưng để nguyện vọng 4 có thể đã trúng tuyển (do chỉ tiêu được nới rộng hoặc thứ tự ưu tiên dịch chuyển). Khi thí sinh gian lận bị hủy kết quả, thí sinh nguyện vọng 4 đã mất cơ hội trúng tuyển vì quy chế hiện hành không cho phép các trường thay đổi điều kiện trúng tuyển hay hạ điểm chuẩn sau đợt xét tuyển đầu tiên.

Tuy nhiên, dưới góc nhìn của một chuyên gia giáo dục đã nghỉ hưu từng trực tiếp xử lí hệ quả từ vụ gian lận thi cử năm 2018 tại Sơn La, Hòa Bình, Hà Giang, thực tế tuyển sinh có những bộ lọc và độ co giãn tự nhiên để giảm thiểu tối đa thiệt hại.

Trước hết, rất khó xảy ra tình huống cả 299 thí sinh điểm cao này cùng đăng kí xét tuyển vào một trường ĐH hay một ngành học cụ thể. Sự phân tán nguyện vọng sẽ làm giảm áp lực cục bộ. Việc xác định điểm chuẩn của các trường ĐH luôn tính đến sự co giãn tuyển sinh ít nhất từ 1%-2% để bù trừ tỉ lệ ảo. Ví dụ, với chỉ tiêu hiện tại của ĐH Bách khoa Hà Nội là 9.880 chỉ tiêu, biên độ 1% đã tương đương 98 thí sinh. Tại ĐH Kinh tế Quốc dân, chỉ tiêu là 9.000 thì 1% cũng tương đương 90 thí sinh.

Do đó, xét về mặt thống kê trên quy mô toàn quốc, số lượng 299 thí sinh đạt từ 24 điểm trở lên tại Trường THPT Chuyên Tuyên Quang khó có thể gây ảnh hưởng sâu sắc đến quyền lợi xét tuyển chung ở tất cả các trường. Chưa kể, trong số này chắc chắn vẫn có những học sinh đạt điểm cao bằng thực lực.

Nhức nhối câu hỏi tu hú chiếm tổ

Nhìn lại lịch sử, năm 2018 toàn quốc ghi nhận tổng số 222 thí sinh liên quan đến gian lận thi cử tại Hà Giang (114 em), Hòa Bình (64 em) và Sơn La (44 em). Sau khi cơ quan chức năng tiến hành chấm thẩm định và trả lại điểm thực, các trường ĐH đã xử lí nghiêm túc.

Trường ĐH Kinh tế Quốc dân (nay là ĐH Kinh tế Quốc dân) khi đó phát hiện 5 thí sinh Hòa Bình gian lận. Nhà trường xóa tên 2 em khỏi danh sách trúng tuyển do có điểm thực tế thấp hơn điểm chuẩn, đồng thời cho phép 3 thí sinh còn lại tiếp tục theo học bình thường do điểm thực tế sau khi chấm lại vẫn cao hơn điểm trúng tuyển.

Tương tự, Trường ĐH Y Hà Nội cũng hủy kết quả trúng tuyển của một sinh viên Hòa Bình và một sinh viên Sơn La (vốn là á khoa đầu vào năm 2018) ngay khi điểm chấm thẩm định được xác định thấp hơn điểm trúng tuyển của trường.

Việc Bộ GD&ĐT cho phép 328 thí sinh tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang tiếp tục đăng kí nguyện vọng dựa trên nguyên tắc "suy đoán vô tội", đảm bảo quyền lợi hợp pháp của công dân khi chưa có kết luận điều tra chính thức.

Về mặt kĩ thuật tuyển sinh, đăng kí nguyện vọng thực chất chỉ là bước ghi nhận quyền tham gia xét tuyển. Như đại diện Bộ GD&ĐT phân tích, việc này chưa tạo ra suất trúng tuyển ảo hay cướp đi cơ hội giữ chỗ của các thí sinh khác ở thời điểm hiện tại.

Tuy nhiên, áp lực lớn nhất lúc này chính là yếu tố thời gian. Nếu kết luận điều tra không được ban hành kịp thời trước mốc thời gian lọc ảo và công bố điểm chuẩn (ngày 10/8), sự bất công bằng thực sự sẽ xảy ra nếu điểm số bất thường được đưa vào hệ thống xét tuyển chính thức.

Việc Bộ GD&ĐT giữ đúng quy trình, cho phép thí sinh Chuyên Tuyên Quang đăng kí nguyện vọng là quyết định nhân văn và đúng luật ở thời điểm hiện tại. Tuy nhiên, "vùng đệm an toàn" này chỉ có giá trị tạm thời. Sự công bằng của mùa tuyển sinh năm nay phụ thuộc hoàn toàn vào tốc độ điều tra của cơ quan công an và kịch bản ứng phó kĩ thuật của Bộ GD&ĐT trong giai đoạn từ ngày 15/7 đến 3/8 (giai đoạn rà soát dữ liệu và lọc ảo).

Vụ gian lận thi cử chấn động lịch sử khoa cử Việt Nam năm 2018 tại Hà Giang, Sơn La, Hòa Bình đã để lại những bài học vô giá về cả mặt pháp lí, kĩ thuật tổ chức và ứng xử xã hội.

Năm đó, khâu khôi phục điểm gốc (đặc biệt tại Sơn La, Hòa Bình do dữ liệu bị xóa và can thiệp tinh vi) diễn ra trong thời gian dài, dẫn đến việc hàng chục thí sinh "đỗ nhầm" vẫn nghiễm nhiên nhập học vào các trường tốp đầu, các học viện công an, quân đội. Phải mất nhiều tháng điều tra, danh sách nâng điểm mới được làm sáng tỏ và các trường mới tiến hành buộc thôi học hàng loạt sinh viên gian lận.

Hậu kiểm không có vùng cấm và không giới hạn thời gian. Tuy nhiên, bài học 2018 chỉ ra rằng, mọi kết quả trúng tuyển bằng điểm số gian lận đều vô hiệu, bất kể ở thời điểm nào. Kể cả khi thí sinh đã làm thủ tục nhập học, thậm chí đã học hết năm nhất, nếu cơ quan công an kết luận có sự can thiệp nâng điểm, kết quả thi tốt nghiệp THPT và kết quả tuyển sinh đại học của thí sinh đó lập tức bị hủy bỏ.

Hàng loạt thí sinh gian lận thi cử năm 2018 bị đuổi học, song dư luận đặt câu hỏi: Những thí sinh suýt đỗ (thiếu 0,1-0,2 điểm) bị trượt oan trước đó có được gọi nhập học bổ sung? Lúc đó, không có thí sinh nào được gọi để bù vào suất từng bị ngồi nhầm vì thời gian đã qua 1 năm, phải đến năm 2019 mới trả được điểm thực cho những học sinh tại Sơn La, Hòa Bình.