Mua nhà sớm, trả nợ nhanh, không tiêu cho bản thân: 5 điều tưởng đúng nhưng chưa chắc tốt

Trong quản lý tài chính cá nhân, nhiều người thường đi tìm một công thức đúng cho tất cả. Người trẻ được khuyên phải mua nhà sớm để "an cư", người có khoản vay được nhắc phải trả nợ càng nhanh càng tốt, còn người đang tích lũy thường cảm thấy có lỗi mỗi khi tiêu tiền cho bản thân.

Những lời khuyên này không hẳn sai. Vấn đề nằm ở chỗ chúng thường bị tách khỏi hoàn cảnh cụ thể của mỗi gia đình.

Một quyết định tài chính tốt không chỉ giúp tài sản tăng lên trên giấy. Nó còn phải bảo đảm người thực hiện có đủ tiền mặt, chịu được biến cố và duy trì được chất lượng sống trong nhiều năm. Dưới đây là 5 điều tưởng đúng nhưng chưa chắc đã tốt nếu áp dụng một cách máy móc.

1. Mua nhà càng sớm càng có lợi

Mua nhà sớm thường được xem là bước đánh dấu sự ổn định. Thay vì tiếp tục trả tiền thuê, người mua dùng tiền hằng tháng để sở hữu một tài sản có thể tăng giá trong tương lai.

Tuy nhiên, mua nhà chỉ có lợi khi người mua đủ khả năng duy trì căn nhà đó trong thời gian dài.

Một gia đình có thu nhập 30 triệu đồng mỗi tháng nhưng phải dành 17-18 triệu đồng để trả khoản vay mua nhà sẽ chỉ còn khoảng 12 triệu đồng cho sinh hoạt, nuôi con, bảo hiểm, y tế, đi lại và các khoản phát sinh. Chỉ cần một người giảm thu nhập hoặc gia đình có thêm chi phí lớn, kế hoạch tài chính lập tức rơi vào trạng thái căng thẳng.

Ngoài tiền trả trước và tiền trả ngân hàng, người mua còn phải tính đến phí nội thất, sửa chữa, quản lý, bảo trì, thuế phí và chi phí di chuyển nếu căn nhà nằm xa nơi làm việc.

Mua nhà sớm cũng có thể làm giảm sự linh hoạt nghề nghiệp. Một người mới 25-30 tuổi có thể còn thay đổi công việc, thành phố sinh sống hoặc cấu trúc gia đình. Nếu phải gắn chặt với một khoản vay kéo dài 15-20 năm, họ có thể bỏ lỡ những cơ hội tốt hơn chỉ vì không dám thay đổi.

Mua nhà không cần phải sớm nhất. Thời điểm phù hợp hơn là khi người mua có khoản trả trước đủ lớn, quỹ dự phòng tối thiểu 6 tháng chi tiêu và tiền trả nợ hằng tháng không làm các mục tiêu tài chính khác bị đình trệ.

2. Có bao nhiêu tiền dư đều nên dùng để trả nợ thật nhanh

Không ai thích cảm giác mang nợ. Vì vậy, nhiều người sau khi nhận thưởng, có khoản thu nhập thêm hoặc tích lũy được một khoản tiền thường muốn trả bớt nợ ngay lập tức.

Với các khoản nợ có lãi suất cao như nợ thẻ tín dụng, vay tiêu dùng hoặc vay nóng, trả càng sớm càng tốt là lựa chọn hợp lý. Nhưng với khoản vay mua nhà có lãi suất tương đối thấp và lịch trả nợ ổn định, việc dồn toàn bộ tiền mặt để tất toán chưa chắc tối ưu.

Giả sử một gia đình có 300 triệu đồng tiết kiệm và còn khoản vay mua nhà. Nếu dùng toàn bộ số tiền này để trả bớt nợ, dư nợ sẽ giảm và tổng tiền lãi có thể thấp hơn. Tuy nhiên, gia đình cũng gần như không còn tiền mặt để xử lý thất nghiệp, bệnh tật, sửa nhà hoặc những khoản chi bất ngờ.

Trong tài chính cá nhân, thanh khoản quan trọng không kém việc giảm nợ. Một gia đình có tài sản nhưng không có tiền mặt vẫn có thể rơi vào khó khăn nếu xảy ra biến cố.

Cách làm cân bằng hơn là giữ lại quỹ dự phòng, duy trì tiền cho các mục tiêu ngắn hạn, sau đó mới sử dụng phần vốn dư thừa để trả trước khoản vay. Trả nợ nhanh là tốt, nhưng không nên nhanh đến mức biến mình thành người "giàu tài sản, nghèo tiền mặt".

3. Không tiêu tiền cho bản thân mới là biết tiết kiệm

Nhiều người có thể chi tiền cho con cái, cha mẹ hoặc căn nhà mà không đắn đo, nhưng lại cảm thấy áy náy khi mua một món đồ cho mình, đi du lịch hoặc đơn giản là dành tiền cho sở thích cá nhân.

Họ cho rằng càng ít tiêu cho bản thân thì càng có trách nhiệm với gia đình.

Thực tế, một kế hoạch tài chính chỉ dựa trên sự nhịn hoàn toàn thường khó kéo dài. Sau một thời gian, người tiết kiệm có thể rơi vào trạng thái mệt mỏi, mất động lực hoặc bùng nổ mua sắm để bù đắp.

Chi tiêu cho bản thân không đồng nghĩa với hoang phí. Một khóa học giúp cải thiện năng lực nghề nghiệp, một chuyến nghỉ ngắn để phục hồi sức khỏe hay một khoản tiền cố định dành cho niềm vui đều có thể là những chi phí hợp lý.

Điều cần kiểm soát không phải là mọi khoản tiêu dùng cá nhân, mà là những khoản chi thiếu chủ đích, lặp lại và không thực sự mang lại giá trị.

Mỗi gia đình có thể dành khoảng 5-10% thu nhập cho nhu cầu cá nhân và giải trí, tùy theo tình hình tài chính. Khi khoản tiền này đã được đưa vào ngân sách, người sử dụng không cần cảm thấy có lỗi.

Tiết kiệm tốt không phải là sống khắc khổ nhất có thể. Đó là vẫn tận hưởng cuộc sống mà không phá vỡ kế hoạch dài hạn.

4. Có tiền là phải đầu tư, để trong tài khoản là lãng phí

Khi lãi suất tiết kiệm không cao, nhiều người lo rằng giữ tiền mặt sẽ khiến đồng tiền mất giá. Họ tìm cách đưa gần như toàn bộ tiền nhàn rỗi vào cổ phiếu, bất động sản, vàng hoặc các sản phẩm đầu tư có khả năng sinh lời cao hơn.

Nhưng tiền mặt không chỉ có nhiệm vụ sinh lời. Nó còn có nhiệm vụ bảo vệ.

Khoản tiền dùng để đóng học phí trong vài tháng tới, sửa nhà, sinh con hoặc trang trải khi mất việc không nên được đầu tư vào tài sản có biến động lớn. Nếu thị trường giảm đúng lúc cần tiền, người đầu tư có thể phải bán tài sản với giá thấp.

Trước khi đầu tư, cần phân biệt rõ ba nhóm tiền: Tiền chi tiêu thường xuyên, tiền dự phòng và tiền có thể đầu tư dài hạn.

Chỉ phần tiền chưa cần sử dụng trong ít nhất 3-5 năm mới phù hợp để đưa vào những kênh có mức độ biến động cao. Việc giữ một phần tiền trong tài khoản hoặc tiền gửi ngắn hạn không phải biểu hiện của sự thiếu hiểu biết tài chính. Đó là cái giá để đổi lấy sự linh hoạt và an toàn.

Một danh mục đầu tư có thể tăng nhanh, nhưng một gia đình không có quỹ dự phòng vẫn rất dễ tổn thương.

5. Thu nhập tăng thì nên nâng cấp cuộc sống

Sau khi được tăng lương hoặc có thêm nguồn thu, nhiều người cho rằng mình xứng đáng chuyển sang căn hộ tốt hơn, đổi xe, mua điện thoại mới hoặc nâng cấp toàn bộ mức sống.

Từng khoản riêng lẻ có thể không quá lớn, nhưng khi cộng lại, chi phí cố định hằng tháng tăng lên rất nhanh. Đây là hiện tượng "lạm phát lối sống": Thu nhập tăng bao nhiêu, mức chi tiêu cũng tăng gần tương ứng, khiến khả năng tích lũy gần như không thay đổi.

Một người từ mức lương 20 triệu đồng lên 30 triệu đồng nhưng đồng thời tăng tiền thuê nhà thêm 4 triệu đồng, mua xe trả góp 5 triệu đồng và tăng chi tiêu cá nhân 2 triệu đồng sẽ không thực sự giàu hơn. Họ chỉ đang sống trong một phiên bản đắt đỏ hơn của cuộc sống cũ.

Thu nhập tăng là cơ hội để cải thiện chất lượng sống, nhưng cũng là thời điểm tốt nhất để tăng tốc tích lũy. Thay vì nâng cấp tất cả cùng lúc, có thể áp dụng nguyên tắc chia phần thu nhập tăng thêm: Một phần dành cho tiết kiệm và đầu tư, một phần cho mục tiêu lớn, phần còn lại mới dùng để nâng cấp cuộc sống.

Chẳng hạn, khi thu nhập tăng thêm 5 triệu đồng, có thể tự động chuyển 3 triệu đồng vào tài khoản tích lũy và sử dụng 2 triệu đồng để cải thiện sinh hoạt. Nhờ đó, người lao động vẫn cảm nhận được thành quả nhưng không để toàn bộ mức tăng thu nhập biến thành chi phí cố định mới.

Không có quyết định đúng nếu dòng tiền không chịu nổi

Mua nhà, trả hết nợ, đầu tư hay tiết kiệm đều là những mục tiêu đáng hướng tới. Nhưng không mục tiêu nào nên được thực hiện bằng cách đánh đổi toàn bộ sự an toàn hiện tại.

Trước mỗi quyết định lớn, thay vì chỉ hỏi "Việc này có đúng không?", mỗi người nên đặt thêm ba câu hỏi: Sau khi thực hiện, tôi còn bao nhiêu tiền mặt? Nếu thu nhập giảm trong 6 tháng, kế hoạch có tiếp tục được không? Quyết định này giúp cuộc sống tốt lên hay chỉ khiến tôi trông có vẻ thành công hơn?

Tài chính cá nhân không phải cuộc thi xem ai mua nhà sớm nhất, trả nợ nhanh nhất hay tiết kiệm được tỷ lệ cao nhất. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng một hệ thống tiền bạc đủ bền vững để con người có thể sống, ứng phó với biến cố và tiếp tục tiến về phía trước mà không luôn trong trạng thái lo sợ.

Có những điều đúng về mặt lý thuyết nhưng chưa chắc phù hợp ở thời điểm hiện tại. Biết chậm lại, giữ tiền mặt, tiếp tục thuê nhà hoặc dành một khoản cho bản thân đôi khi không phải là thiếu kỷ luật. Đó có thể là dấu hiệu của một người đã bắt đầu hiểu rõ tiền bạc của mình.