Một kiểu "vô ơn" mới đang lan rộng ở nhiều gia đình, phụ huynh đau lòng mà không hiểu vì sao con mình lại thế

Trong nhiều gia đình, bố mẹ dốc hết sức lực lo cho con. Họ làm thêm ca, nhịn ăn nhịn mặc, gác lại cả những mong muốn riêng của mình. Thế nhưng đứa trẻ lại tỏ ra rất bình thản, như thể mọi thứ vốn dĩ phải như vậy. Bữa cơm dọn sẵn thì chê. Đồ dùng học tập hỏng thì đòi mua mới ngay. Bố mẹ mệt mỏi về nhà, con vẫn chẳng buồn hỏi han một câu.

Nhiều phụ huynh chạnh lòng, cho rằng con mình vô ơn, không biết điều. Tuy vậy, dưới góc nhìn tâm lý học, câu chuyện có thể không đơn giản như thế. Vấn đề nhiều khi không nằm ở lương tâm của đứa trẻ. Nó nằm ở những hy sinh mà con chưa bao giờ có cơ hội nhìn thấy.

Bố mẹ càng chu toàn, sự hy sinh càng "biến mất"

Có những ông bố làm việc quần quật chỉ để con không bao giờ phải lo chuyện tiền bạc. Có những bà mẹ chăm lo từng chút cho con, từ bài vở trên lớp đến cảm xúc mỗi ngày. Cũng có người mẹ từ bỏ công việc mơ ước để gia đình được ổn định. Những lựa chọn ấy thường diễn ra lặng lẽ, không có nghi thức nào, cũng chẳng để lại dấu vết gì.

Lâu dần, những hy sinh thầm lặng ấy cứ thế "biến mất" khỏi trí nhớ của đứa trẻ. Thứ con nhìn thấy chỉ là một cuộc sống vận hành trơn tru. Con không thấy cái giá phía sau để giữ cho mọi thứ trơn tru như vậy. Nghịch lý là bố mẹ càng cho đi nhiều, cuộc sống của con càng êm ả, thì sự hy sinh ấy lại càng khó được nhận ra.

Trong việc nuôi con còn có rất nhiều thứ được gọi là "gánh nặng tinh thần". Đó là sắp xếp lịch học, đoán trước con cần gì, nhớ từng chi tiết nhỏ, xoay xở tiền bạc và thời gian. Những việc này không giống như quét nhà hay nấu cơm, vốn có kết quả nhìn thấy được. Vậy nhưng chúng lại là phần cốt lõi giúp gia đình vận hành bình thường. Phần lớn gánh nặng vô hình này thường do người mẹ đảm nhận. Và cũng vì không để lại kết quả cụ thể, chúng càng dễ bị bỏ qua.

Con không phải vô ơn, mà là "chưa nhìn thấy"

Biết ơn không phải là khả năng có sẵn từ khi sinh ra. Đó là một quá trình nhận thức cần thời gian để trưởng thành. Trẻ nhỏ thường chỉ cảm nhận được việc mình "được nhận". Các con chưa thể hiểu rằng phía sau món quà ấy có một người đã phải đánh đổi điều gì.

Ngay cả khi đã đi học, trẻ vẫn đang trong quá trình học cách đặt mình vào vị trí người khác. Nói cách khác, con vẫn đang tập hiểu động cơ và sự hy sinh của người xung quanh. Nếu những vất vả của bố mẹ chưa bao giờ được nói ra hay giải thích, con sẽ thiếu "nguyên liệu" để hiểu. Vì vậy, không hẳn là con phớt lờ. Chỉ là con chưa từng có cơ hội nhìn thấy.

Khi cảm thấy mình càng cho đi nhiều thì càng nhận lại ít, bố mẹ hụt hẫng là điều dễ hiểu. Thế nhưng nỗi hụt hẫng ấy có nguyên nhân tâm lý rõ ràng. Không phải đứa trẻ lạnh lùng. Bộ não con người vốn rất khó có cảm xúc với những điều mình chưa từng cảm nhận được.

Sự im lặng vì thương con có khi lại thành trở ngại

Trong thực tế, rất nhiều phụ huynh chọn không kể về những vất vả của mình. Có người sợ con bị áp lực. Có người nghĩ đã hy sinh thì không nên nói ra. Sự im lặng xuất phát từ tình thương ấy lại vô tình khiến con mất đi cơ hội học cách thấu hiểu và biết ơn. Khi không có thông tin, đứa trẻ sẽ hiểu thế giới theo cách đơn giản nhất. Đó là coi mọi thứ là lẽ đương nhiên.

Khi bố mẹ giải thích một cách vừa phải rằng việc này được hoàn thành như thế nào, ai đã bỏ công sức cho nó, con sẽ dễ hình thành thái độ và hành động biết ơn hơn. Điều này không có nghĩa là kể khổ hay kể công với con. Bố mẹ chỉ cần để con thấy được quá trình phía sau những điều con nhận.

Chẳng hạn, thay vì lặng lẽ đóng học phí cho con, bố mẹ có thể kể cho con nghe khoản tiền ấy bằng khoảng bao nhiêu ngày đi làm. Thay vì một mình chuẩn bị bữa tối, có thể rủ con cùng đi chợ, cùng nhặt rau, để con thấy một bữa cơm cần bao nhiêu công đoạn. Khi bố hoặc mẹ mệt, cũng có thể nói thật với con rằng hôm nay bố mẹ rất mệt, con giúp một tay được không. Những điều nhỏ ấy không khiến con thêm gánh nặng. Ngược lại, chúng giúp con hiểu gia đình vận hành ra sao, từ đó biết cảm thông và trân trọng hơn.

Nuôi dạy con không chỉ là cho đi. Đó còn là giúp con nhìn thấy quá trình cho đi ấy. Những hy sinh sâu sắc nhất thường lặng lẽ nhất, và cũng vì lặng lẽ nên chúng dễ bị bỏ quên. Nếu mong con biết ơn, có lẽ điều bố mẹ cần làm không phải là tiếp tục cho đi nhiều hơn. Điều cần làm là để con có cơ hội hiểu những gì mình đã nhận. Suy cho cùng, lòng biết ơn không lớn lên từ áp lực, mà bắt đầu từ việc được nhìn thấy.